O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Ocena stopnia dysplazji stawów biodrowych u psów wg różnych organizacji kynologicznych

 

Dysplazja stawów biodrowych (w skrócie zwana HD) jest uwarunkowaną genetycznie, dziedziczną wadą rozwojową stawów biodrowych (dziedziczność w zależności od rasy i badanej populacji może wynosić nawet do 95%), doprowadzającą najczęściej do powstawania w nich wtórnych zmian zwyrodnieniowych. Punktem wyjścia dla rozwoju dysplazji stawów biodrowych jest pourodzeniowa luźność stawów biodrowych. Stopień upośledzenia może być różny - od nieznacznego, który nie dając żadnych objawów może pozostać niezauważony, po przypadki ciężkie kończące się nawet uśpieniem zwierzęcia. Schorzenie to spędza sen z powiek hodowcom od niepamiętnych czasów. Z powodu dysplazji stawów biodrowych wiele psów, szczególnie szybkorosnących ras dużych i olbrzymich, do których należy również czarny terier rosyjski, coraz częściej trafia do lecznic weterynaryjnych.

 

Dokładny mechanizm powstawania schorzenia nie został w pełni poznany, jednak z dotychczas prowadzonych badań wiemy, że choroba dziedziczy się w sposób poligeniczny (wiele genów wpływa na cechę, której ekspresja zależy od ich addytywnego lub multiplikatywnego działania). Dodatkowo swój udział w  dynamice rozwoju schorzenia ma również szeroko rozumiane środowisko. Na dzień dzisiejszy brak znajomości wszystkich genów odpowiedzialnych za powstawanie choroby skutecznie uniemożliwia opracowanie jednej metody, która pozwoliłaby wyeliminować ją z populacji psa rasowego.

 

Niestety, jak już wspomnieliśmy, skutki choroby dla dotkniętego nią zwierzęcia (w zależności od nasilenia i dynamiki rozwoju schorzenia) mogą być bardzo poważne, dlatego też wiele organizacji kynologicznych, przy współudziale stowarzyszeń weterynaryjnych, przystąpiło do opracowywania różnych metod pozwalających na wczesne rozpoznanie, monitorowanie i przede wszystkim ograniczanie występowania tego schorzenia w populacji psa rasowego.

 

Prowadzone od wielu dekad badania pokazały, że ocena stanu stawów biodrowych na podstawie zdjęć RTG, wykonanych po zakończeniu przez zwierzę intensywnego formowania się szkieletu (pomiędzy 12, a 24 miesiącem życia), a jeszcze przed dopuszczeniem do hodowli, jest jak dotychczas jedyną metodą pozwalającą na eliminację z hodowli zwierząt obciążonych chorobą. Co prawda wykluczenie z hodowli zwierząt obciążonych schorzeniem i wykorzystywanie tylko wolnych od dysplazji stawów biodrowych, nie gwarantuje otrzymania w 100% potomstwa zdrowego, to jednak naukowcy są zgodni, co do tego, że po obydwojgu rodzicach wolnych od dysplazji, istnieje większa szansa uzyskania wyższego procentu zwierząt również wolnych od tej choroby, niż w przypadku skojarzenia obydwojga rodziców obciążonych tą chorobą. Dlatego też prześwietlanie stawów i ich ocena na podstawie zdjęcia RTG jest współcześnie najpopularniejszą metodą stosowaną w diagnostyce HD u psów rasowych.

 

Samo badanie radiologiczne, na podstawie którego ocenia się stawy, wykonywane jest zazwyczaj na bazie pewnego schematu obowiązującego w danym państwie. Schemat ten wywodzi się zaś z organizacji kynologicznej, do której przynależy populacja psów danego kraju. Przez lata naukowcy opracowywali i proponowali różne metody, które najefektywniej pozwoliłyby przeprowadzać ocenę stanu stawów biodrowych, ale uznanie zdobyło tylko kilka z nich, i jak nie trudno się domyślić, to one są wykorzystywane na szerszą skalę.

 

Niestety mimo prowadzonych rozmów i podejmowanych prób nie udało się wprowadzić jednej znormalizowanej metody badania i oceny stanu stawów biodrowych obowiązującej dla wszystkich organizacji zajmujących się planowym rozmnażaniem psa rasowego i współpracujących ze sobą. W efekcie w wielu krajach stosuje się różne schematy i procedury względem wykonywania, i oceny zdjęcia RTG oraz ostatecznej klasyfikacji stanu stawów biodrowych, a ocena porównawcza otrzymanych wyników z poszczególnych organizacji stosujących różne schematy badawcze stanowi bardzo trudne zadanie. 

 

Mimo iż sposoby wykonywania zdjęć RTG (ułożenie psa do zdjęcia, pełne znieczulenie lub sedacja) oraz oceny i ostateczne klasyfikacje stanu stawów biodrowych są nieco odmienne, to podstawy do oceny są wszędzie takie same i składają się na nią:

  • ukształtowanie panewki;

  • ukształtowanie głowy kości udowej;

  • wzajemne położenie panewki i kości udowej;

  • zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych.

Cel przyświecający badaniu również jest wspólny i jest nim wyselekcjonowanie w populacji psów osobników podejrzanych o chorobę i chorych.

 

W poniższym zestawieniu postaramy się przybliżyć najpopularniejsze programy badawcze obowiązujące w najważniejszych organizacjach kynologicznych.

 

Federation Cynologique Internationale (FCI) - Międzynarodowa Federacja Kynologiczna powstała w 1911 roku z siedzibą w Belgii jest największą oraz najstarszą tego rodzaju organizacją działającą na Świecie. W jej skład wchodzi 87 państw: członkowskich (w tym Polska z ZKwP) i partnerów kontraktowych. A obszarowo podzielona jest na 5 sekcji (Europa, Ameryka i Karaiby, Azja i Pacyfik oraz Bliski Wschód i Afryka).

 

Naukowy komitet FCI zaproponował już w 1978 roku pierwszy program klasyfikacji dysplazji stawów biodrowych (od A do E z podklasami 1 i 2) u psów rasowych. Na przestrzeni lat system był uaktualniany i obecnie obowiązuje pięciostopniowa skala podziału dysplazji stawów biodrowych u psów oznaczana symbolami literowymi od "A" (stawy normalne) do "E" (dysplazja ciężka).  Poszczególne stopnie są definiowane opisowo w oparciu o zdjęcie rentgenowskie stawów biodrowych wykonane w znieczuleniu ogólnym lub sedacji w projekcji standardowej: grzbietowo-brzusznej z wyprostowanymi kończynami i z pomiarem kąta Norberga.

 

Ocenie w/g wytycznych opracowanych przez Wayne H. Riser'a podlega: wielkość kąta Norberga (NA), stopień nadwichnięcia, kształt i głębokość panewki oraz objawy wtórne choroby stawów. Ostateczna ocena uzależniona jest od klasyfikacji gorszego stawu. W większości krajów oficjalnej ocenie podlegają zdjęcia RTG psów nie młodszych, niż 12 miesięcy (a w przypadku ras olbrzymich rekomendowany wiek wykonania prześwietlenia wynosi 18 miesięcy). Końcowej oceny zdjęcia RTG dokonuje uprawniony lekarz weterynarii. Oceny "A" i "B" oznaczają zdrowe zwierzę, zaś "C", "D" i "E" - chore. W większości krajów zwierzęta z wynikiem "D" i/lub "E" są odgórnie wykluczane z hodowli. Zwierzęta z wynikiem "C" w zależności od kraju i przepisów regulujących hodowlę danej rasy mogą być warunkowo wykorzystane w hodowli.

 

Zgodnie z regulaminem hodowli psa rasowego w Polsce (ZKwP) przedstawiciele rasy czarny terier rosyjski, przed wykorzystaniem w hodowli nie podlegają obowiązkowi prześwietlenia w kierunku HD, a wszystkie prześwietlenia wykonywane są przez hodowców i indywidualnych właścicieli dobrowolnie. Spis CTR-ów zbadanych w kierunku HD i/lub ED przygotowany na potrzeby naszego Portalu można znaleźć: TUTAJ. Od 01.01.2001 roku w Polsce stopień dysplazji stawów biodrowych jest zapisywany w/g poniżej umieszczonej tabeli:

 

 

STOPIEŃ DYSPLAZJI

FCI

w tym ZKwP

 Polska

A

B

C

D

E

 stawy biodrowe normalne

stawy biodrowe prawie normalne

dysplazja nieznaczna

dysplazja częściowa (ograniczona)

dysplazja ciężka

 

Mimo ujednoliconego schematu część krajów należąca do FCI nadal stosuje nieco odmienny system oceny dysplazji stawów biodrowych u psów. Do takich krajów należą m.in. Niemcy i Czechy.

 

W Niemczech (VDH) oprócz literowego oznaczenia gradacji dysplazji stawów biodrowych od "A" do "E" nadal stosuje się rozszerzenie o dodatkową cyfrę "1" lub "2" umieszczaną przy oznaczeniu literowym. Zgodnie z wymogami regulaminu hodowlanego w Niemczech (VDH/KFT) przedstawiciele rasy czarny terier rosyjski przed dopuszczeniem do hodowli muszą zostać poddani badaniu w kierunku oznaczenia stopnia dysplazji stawów biodrowych. Do hodowli dopuszczane są osobniki z wynikami: A₁, A₂, B₁ i B₂.

 

NIEMCY

STOPIEŃ DYSPLAZJI

OPIS

A₁

HD-frei (vorzuglich); HD- wolne (doskonałe)

A₂

HD-frei; HD- wolne

B₁

prawie normalne stawy biodrowe przy minimalnych - subtelnych zmianach, które
jednak, z definicji, nie pozwalają na ocenę i przyznanie wyniku HD-A

B₂

grenzfall - prawie normalne stawy biodrowe; widoczne lekkie rozluźnienia, jednak bez oznak choroby zwyrodnieniowej

C₁

 leichte HD - dysplazja lekka. Lekka osteoartroza może być widoczna, jednak bez objawów klinicznych, których ujawnienie się może zależeć również od innych czynników, jak: wiek, waga zwierzęcia

C₂

D₁

 mittlere HD - dysplazja częściowa. Choroba zwyrodnieniowa stawów jest zwykle widoczna

D₂

E₁

schwere HD - dysplazja ciężka. Choroba zwyrodnieniowa stawów jest zwykle widoczna

E

 

W Czechach (CMKU) oprócz literowego oznaczenia gradacji dysplazji stawów biodrowych od "A" do "E" (zgodnego z zaleceniami FCI) nadal stosuje się metodę cyfrowego oznaczania stopnia dysplazji stawów biodrowych w czterostopniowej skali 0-4 przy czym: "0" (dysplazja negatywna=stawy biodrowe doskonałe), zaś "4" (dysplazja ciężka). Każdy staw oznaczany jest osobno np. 0/0 - to stawy biodrowe lewy i prawy wolne od dysplazji. Naturalnie bardzo często zmiany dysplastyczne mogą obejmować jeden lub obydwa stawy, ale w różnym nasileniu, stąd też można spotkać w zapisach różne kombinacje powyższej skali np. (0/4 - lewy staw: wolny od dysplazji, zaś prawy staw: ciężka dysplazja - w znormalizowanym zapisie FCI stawy takie otrzymałyby wynik "E"). Zgodnie z wymogami regulaminu hodowlanego klubu rasy KCHPRCT przedstawiciele rasy czarny terier rosyjski, przed dopuszczeniem do hodowli, muszą zostać poddani badaniu w kierunku oznaczenia stopnia dysplazji stawów biodrowych. Zdjęcie RTG powinno być wykonane w zalecanej pozycji, w wieku co najmniej 15 miesięcy i ocenione przez uprawnionego lekarza weterynarii. Do hodowli dopuszczane są osobniki z wynikami: 0/0, 1/1, 2/2 (i ich różne kombinacje). Wynik obustronny "4" (4/4) oraz jednostronnie uzyskany wynik "4" na którymkolwiek stawie (0/4, 4/0, 1/4, 4/1, 2/4, 4/2, 3/4, 4/3) odgórnie wyklucza takiego osobnika z hodowli. W celu ochrony rozmaitości puli genetycznej warunkowo do tzw. kontrolowanej hodowli dopuszczane są osobniki z wynikiem obustronnym "3" oraz z wynikiem jednostronnie uzyskanym "3", na którymkolwiek stawie (0/3, 3/0, 1/3, 3/1, 2/3, 3/2). Komisja hodowlana KCHPRCT wyda zgodę na jedno krycie pod warunkiem, że średnia z sumy wyników HD ojca i HD matki szczeniąt podzielona przez 4 (ilość stawów) nie przekroczy liczby 2.00 np. wynik HD ojca szczeniąt to 1/1, zaś wynik HD matki szczeniąt to 2/3. Suma: 1+1+2+3=7:4=1.75. Skojarzenie pary da średnią 1.75 i zostanie zaaprobowane przez komisję hodowlaną. Klub zaleca jednak, aby przy planowaniu takich skojarzeń uprzednio korzystać z doradztwa klubowej komisji hodowlanej. Komisja proponuje również, aby po otrzymaniu takiego miotu zbadać w kierunku HD, co najmniej połowę szczeniąt z miotu w celu monitorowania stopnia dysplazji u potomstwa. W dużej mierze, to od uzyskanych wyników potomstwa zależy wydanie zgody na dalsze wykorzystanie osobnika (ich rodzica) obciążonego dysplazją w stopniu "3" w hodowli. 

 

 

STOPIEŃ DYSPLAZJI

CZECHY
CMKU/KCHPRCT
(lewe i prawe biodro oznaczane jest oddzielnie)
 

0

1

2

3

4

 negativni dysplazie

dysplazja negatywna

hranicni dysplazie
dysplazja graniczna

lehka dysplazie
dysplazja lekka

stredni dysplazie
dysplazja średnia

tezka dysplazie
dysplazja ciężka

 

W Finlandii (SKL) zgodnie z programem hodowlanym o nazwie "PEVISA" obowiązującym od 01.01.2013 do 31.12.2015 i przyjętym przez klub rasy przedstawiciele rasy czarny terier rosyjski, przed dopuszczeniem do hodowli muszą zostać poddani badaniu w kierunku oznaczenia stopnia dysplazji stawów biodrowych. Do hodowli dopuszczane są osobniki z wynikami: "A", "B", "C" i "D", z zastrzeżeniem, iż osobniki z wynikiem "C" i "D" mogą być kojarzone tylko i wyłącznie z osobnikami z wynikiem "A" lub "B".

 

W Szwajcarii (SKG) zgodnie z wymogami regulaminu hodowlanego przedstawiciele rasy czarny terier rosyjski, przed dopuszczeniem do hodowli muszą zostać poddani badaniu w kierunku oznaczenia stopnia dysplazji stawów biodrowych. Do hodowli dopuszczane są osobniki z wynikami: "A", "B" i "C", z zastrzeżeniem, iż osobniki z wynikiem "C" mogą być kojarzone tylko i wyłącznie z osobnikami z wynikiem "A".

 

W Szwecji (SKK) zgodnie z programem hodowlanym przyjętym przez klub rasy przedstawiciele rasy czarny terier rosyjski, przed dopuszczeniem do hodowli muszą zostać poddani badaniu w kierunku oznaczenia stopnia dysplazji stawów biodrowych. Do hodowli dopuszczane są osobniki z wynikami: "A" i "B".

 

W wielu krajach przynależących do FCI nie ma obowiązku prześwietlania w kierunku oznaczania dysplazji stawów biodrowych, przed dopuszczeniem osobników rasy czarny terier rosyjski do hodowli, a badanie na HD wykonywane jest przez hodowców i indywidualnych właścicieli dobrowolnie. Nie ma również ograniczeń, co do wykorzystania w hodowli zwierząt ze zdiagnozowaną dysplazją stawów biodrowych i tylko od hodowcy zależy czy takie zwierzę wejdzie do hodowli, czy też zostanie z niej wycofane. Do takich krajów należy min. większość państw dawnego bloku ZSRR (np. Rosja, Ukraina, Litwa), a także Włochy, Rumunia i Bułgaria.

 

W niektórych krajach stosujących oznaczenia FCI wyniki podawane są dla każdego stawu osobno czyli np.: HD: A/A, HD: A/B, HD: B/B, HD: A/C, HD: B/C. W krajach gdzie wynik podawany jest jednoliterowo podaje się za całość wynik stawu gorszego np. pies z wynikiem HD: A/B będzie miał wpisane w dokumenty HD: B.

 

British Veterinary Association (BVA) - Brytyjskie Stowarzyszenie Weterynaryjne. Pierwszy program monitorowania dysplazji stawów biodrowych został zaprojektowany już w 1965 roku i na początku składał się z trzech stopni klasyfikacji dysplazji. W takiej formie obowiązywał do roku 1978. W roku 1978 na mocy porozumienia Brytyjskiego Stowarzyszenia Weterynaryjnego (BVA) i German Shepherd Dog Improvement Foundation for Hipscore system oceny stawów biodrowych pod względem dysplazji stawów biodrowych ujednolicono, a jego ostateczną wersję zaaprobowano dla pozostałych ras zarejestrowanych w Kennel Clubie. Z wprowadzanymi okresowo poprawkami utworzono program o nazwie British Veterinary Association and Kennel Club (BVA/KC), który z powodzeniem stosowany jest po dzień dzisiejszy.

 

Ten sam schemat obowiązuje również na terenie Australii i został przyjęty w 1989 roku przez ANKC - Australian National Kennel Council (Australijski Związek Kynologiczny), który w roku 2000 wraz z AVA - Australian Veterinary Association (Australijskie Stowarzyszenie Weterynaryjne) utworzył AVA/ANKC Canine Hip and Elbow Dysplasia Scheme (CHEDS) w celu monitorowania dysplazji stawów biodrowych u psów rasowych.

 

Według tego programu minimalny wiek prześwietlenia zwierzęcia wynosi 12 miesięcy, bez górnych limitów wiekowych. Prześwietlenie musi być wykonane przez uprawnionego lekarza weterynarii w określonej pozycji. A zdjęcie RTG wraz z dokładnym opisem zwierzęcia musi być odesłane do: BVA (w przypadku psów zarejestrowanych w Wielkiej Brytanii) lub ANKC (w przypadku psów zarejestrowanych w Australii). Zła pozycja lub zła jakość zdjęcia uniemożliwia dokonanie prawidłowej oceny i prowadzi do zwrotu zdjęcia do wysyłającego je weterynarza. Na podstawie zdjęcia dwóch uprawnionych lekarzy weterynarii (radiolodzy lub chirurdzy) przyznaje punkty oceniając każdy staw oddzielnie w/g przyjętego systemu oceny stawów pod względem 9 istotnych czynników mających wpływ na rozwój dysplazji. Tych 9 kryteriów to: kąt Norberga, stopień nadwichnięcia stawu, dogrzbietowy brzeg panewki, przedni brzeg panewki, kształt brzegu panewki, dół panewki (miejsce przyczepu więzadła głowy kości udowej), ocena głowy i szyi oraz ocena kształtu głowy kości udowej. Każda cecha może otrzymać punkty w skali: od 0 (najlepsza) do 6 (najgorsza) - (z wyjątkiem tylnego brzegu panewki (CDAE), której skala oceny wynosi od 0 do 5). W rezultacie minimalna ilość punktów przyznana na jeden staw może wynosić 0 (staw idealny), zaś maksymalna ilość punktów na staw może wynosić 53 (staw z bardzo ciężkimi zmianami dysplastycznymi). O ostatecznym wyniku decyduje suma punktów uzyskanych z obydwu stawów mogąca wynosić od 0 do 106 punktów; czyli np.: stawy 0/0=0 (stawy idealne, brak dysplazji - w nomenklaturze FCI wynik "A"), stawy: 53/53=106 (stawy z bardzo ciężkimi zmianami dysplastycznymi - w nomenklaturze FCI wynik "E"). Logicznie rzecz ujmując, czym mniej punktów przyznanych na staw, tym mniejsza ich suma, a stawy są w lepszym stanie. Status każdej rasy (Breed Mean Score-BMS) tworzony jest z uśrednionych wyników indywidualnych. Kennel Club nie narzuca hodowcom żadnej rasy obowiązku badania w kierunku oznaczenia dysplazji stawów biodrowych, przed wykorzystaniem zwierząt w hodowli, jednak ogólnym zaleceniem dla hodowców jest używanie w hodowli tylko tych zwierząt, których wyniki plasują się poniżej średniej (BMS) dla rasy (np. dla rasy czarny terier rosyjski w 2011 roku BMS wynosił 35 przy środku oscylującym w granicy 31). BVA/KC rekomenduje, by w hodowli używać zwierząt, których ogólny wynik wynosi mniej, niż 10. Jednak dla niektórych ras "średnia" wynosi więcej, niż 10 stąd też, by nie dopuszczać do zawężania puli genetycznej zaleca się wprowadzanie do hodowli zwierząt, których wyniki mieszczą się w wyliczonej średniej dla danej rasy. BVA/KC informuje również, iż zwierzę, które otrzymało wynik 11 na jeden staw należy traktować już, jako obciążone dysplazją.

 

W Wielkiej Brytanii nie ma obowiązku prześwietlania przedstawicieli rasy czarny terier rosyjski w kierunku oznaczenia HD, przed wykorzystaniem ich w hodowli. Nie mniej jednak klub rasy wprowadził dla swoich członków tzw. Kodeks Etyczny (zaakceptowany przez KC), w którym m.in. zobowiązuje swoich członków do badania w kierunku oznaczenia dysplazji stawów biodrowych wszystkich CTR-ów urodzonych po 1 stycznia 2011 roku roku, przed wykorzystaniem ich w hodowli, i takiego kojarzenia par, aby obydwoje rodzice szczeniąt, nie tylko posiadali badanie w kierunku dysplazji stawów biodrowych, ale również w miarę możliwości byli wolni od tego schorzenia.

 

WIELKA BRYTANIA I AUSTRALIA

STOPIEŃ DYSPLAZJI

(wynik całkowity)

OPIS

0-4

(nie więcej, niż 3 pkt. na staw)

stawy idealne lub zbliżone do ideału

5-10

(nie więcej niż 6 pkt. na staw)

wynik graniczny.  Stawy prawie normalne. Pogorszenie stanu stawów wraz z wiekiem jest mało prawdopodobne

11-20

łagodne zmiany, które mogą pogorszyć się wraz z wiekiem; czasem rozwija się zapalenie kości i stawów

21-50

od umiarkowanej do częściowej dysplazji, w której choroba zwyrodnieniowa stawów jest już cechą dominującą lub ciężka dysplazja stawu biodrowego, ale jeszcze bez zmian artretycznych

>50

 dysplazja ciężka. Zapalenie kości i stawów od ciężkiego do bardzo ciężkiego (wtórne do dysplazji stawu biodrowego)

 

Orthopedic Foundation for Animals (OFA) - Ortopedyczna Fundacja dla Zwierząt z siedzibą w Stanach Zjednoczonych. Początki prześwietleń psów pod kątem HD w USA sięgają roku 1966. Współcześnie obowiązuje metoda opracowana przez Burnsa i współ. z 1987 roku. Program proponowany przez OFA obowiązuje m.in. w AKC (American Kennel Club) i CKC (Canadian Kennel Club). Według tego programu minimalny wiek prześwietlenia zwierzęcia wynosi 24 miesiące, bez górnych limitów wiekowych. Prześwietlenie musi być wykonane przez lekarza weterynarii w znieczuleniu ogólnym w projekcji grzbietowo-brzusznej, z kończynami miednicznymi wyciągniętymi ku tyłowi. Zdjęcie RTG wraz z dokładnym opisem zwierzęcia i wypełnioną aplikacją OFA musi być odesłane do OFA. Zła pozycja lub zła jakość zdjęcia uniemożliwia dokonanie prawidłowej oceny i prowadzi do zwrotu zdjęcia do wysyłającego je weterynarza. Radiogram (pozostaje w bazie danych OFA) oceniany jest przez trzech uprawnionych i niezależnych radiologów, a wynik ostateczny jest średnią wyciągniętą z poszczególnych opisów. Ocenie opisowej podlegają stawy w/g przyjętego systemu oceny stawów pod względem 9 istotnych czynników mających wpływ na rozwój dysplazji. W systemie tym nie ocenia się kąta Norberga. Stawy kwalifikowane są w ocenie siedmiostopniowej, jako: excellent (doskonałe), good (dobre), fair (wystarczająco dobre), borderline (podejrzane), mild (dysplazja umiarkowana), moderate (dysplazja średnio wyrażona) i severe (dysplazja ciężka). Trzy pierwsze oceny kwalifikują zwierzę jako zdrowe. Takie wyniki są odgórnie akceptowane przez AKC i umieszczane w ogólnodostępnej bazie danych. Końcowe trzy oznaczają dysplazję, wątpliwe (borderline) zaś poddaje się ponownemu badaniu po upływie 6 miesięcy. Wyniki oznaczające dysplazję oraz wątpliwe są opisywane i umieszczane w wewnętrznej bazie OFA, jednak (o ile właściciel psa w aplikacji nie wyrazi na to zgody) nie są podawane do publicznej wiadomości. W AKC wszystkie prześwietlenia w kierunku oznaczenia HD są wykonywane dobrowolnie i nie ma ograniczeń względem wykorzystania w hodowli zwierząt wolnych, bądź obciążonych dysplazją stawów biodrowych. Oznacza to, że dla przedstawicieli rasy czarny terier rosyjski, przed wykorzystaniem w hodowli nie ma obowiązku wykonywania prześwietlenia w kierunku dysplazji stawów biodrowych, a wszelkie wykonywane badania są dobrowolne. Ostatecznie również od hodowcy zależy, czy zwierzę ze zdiagnozowaną dysplazją wykorzysta w hodowli, czy też nie.
 

 

STOPIEŃ DYSPLAZJI

USA-OFA

Excellent
E

Good
G

Fair
F

Borderline
B

Mild

M

Moderate
MOD

Severe
S

 stawy biodrowe doskonałe

stawy biodrowe dobre

stawy biodrowe wystarczająco dobre

stawy biodrowe podejrzane

dysplazja umiarkowana

dysplazja średnio wyrażona

dysplazja ciężka

 

Ontario Veterinary College (OVC) -  Wyższa Szkoła Weterynaryjna w Ontario (Kanada). Początki autorskiego programu badawczego mającego na celu monitorowanie dysplazji stawów biodrowych u psów rasowych w Kanadzie (Ontario Veterinary College Hip Certification program OVC-HCP) sięgają wczesnych lat 90-tych XX wieku. Program ten jest bardzo podobny do programu badawczego OFA ze Stanów Zjednoczonych. Jednak według tego programu minimalny wiek prześwietlenia zwierzęcia wynosi 18 miesięcy, bez górnych limitów wiekowych. Prześwietlenie musi być wykonane przez uprawnionego lekarza weterynarii w projekcji grzbietowo-brzusznej, z kończynami miednicznymi wyciągniętymi ku tyłowi. Zdjęcie RTG wraz z dokładnym opisem zwierzęcia i wypełnioną aplikacją OVC musi być odesłane do OVC. Zła pozycja lub zła jakość zdjęcia uniemożliwia dokonanie prawidłowej oceny i prowadzi do zwrotu zdjęcia do wysyłającego je weterynarza. Radiogram oceniany jest przez jednego (z dwóch) uprawnionego radiologa. Po zakończeniu certyfikacji oryginał zdjęcia odsyłany jest do właściciela zwierzęcia. System klasyfikacji wyników OVA ma tylko dwa stopnie: pass - normal (pozytywny), który umożliwia wydanie oficjalnego certyfikatu oraz fail (negatywny) z przypisaniem stopnia schorzenia: Grade I, II, III lub IV (zwierzęta sklasyfikowane, jako fail nie otrzymują oficjalnego certyfikatu, a jedynie raport z opisem i przyznanym stopniem dysplazji).

 

W Kanadzie mimo własnego programu certyfikacyjnego nadal bardzo popularny jest program proponowany przez OFA. Stąd też wiele zwierząt posiada wyniki właśnie z OFA. Badania wykonane w OFA oraz OVC-HCP są na równi akceptowane przez CKC.

 

W CKC wszystkie prześwietlenia w kierunku oznaczenia HD są wykonywane dobrowolnie i nie ma ograniczeń względem wykorzystania w hodowli zwierząt wolnych, bądź obciążonych dysplazją stawów biodrowych. Oznacza to, że dla przedstawicieli rasy czarny terier rosyjski, przed wykorzystaniem w hodowli nie ma obowiązku wykonywania prześwietlenia w kierunku dysplazji stawów biodrowych, a wszelkie wykonywane badania są dobrowolne. Ostatecznie również od hodowcy zależy, czy zwierzę ze zdiagnozowaną dysplazją wykorzysta w hodowli, czy też nie.

 

KANADA

STOPIEŃ DYSPLAZJI

w/g OVC-HCP

OPIS

PASS

normal

na zdjęciu radiologicznym nie widać żadnych zmian dysplastycznych. Stawy biodrowe są normalnie ukształtowane. Brak oznak choroby zwyrodnieniowej. Certyfikat jest wystawiany.

FAIL

Grade I minimalne lub łagodne zmiany są widoczne w tym niedopasowanie stawów biodrowych, niedostateczne pokrycie głowy kości udowej, entezofity na szyjce kości udowej. Certyfikat nie jest wystawiany.
Grade II

umiarkowane zmiany są widoczne lub więcej niż jedna zmiana łagodna są widoczne. Certyfikat nie jest wystawiany.

Grade III więcej niż jedna umiarkowana zmiana jest widoczna. Certyfikat nie jest wystawiany.
Grade IV

ciężkie zmiany są widoczne. Certyfikat nie jest wystawiany.

 

 

Program badawczy o nazwie PennHIP (z ang. University of Pennsylvania Hip Improvement Program) prowadzony pod patronatem University of Pennsylvania School of Veterinary Medicine (Uniwersytet Pensylwania Szkoła Medycyny Weterynaryjnej) ze Stanów Zjednoczonych. Metoda PennHIP od roku 2014 jest programem obowiązującym do badań dysplazji w Nowej Zelandii, gdzie New Zealand Kennel Club (NZKC) w porozumieniu z New Zealand Veterinary Association (NZVA) i University of Pennsylvania PennHIP system wprowadziło ten system.

 

W 1983 roku dr Gail Smith z ww. uniwersytetu pomyślnie opracował nowe metody naukowe do wczesnego diagnozowania dysplazji. Badania prowadzone w jego laboratorium miały na celu określenie podatności na dysplazję psów młodszych, niż 16 tygodni. W roku 1993 dr Smith ostatecznie dopracował metodę oceny stawów biodrowych, która otrzymała skrótową nazwę PennHIP. Metoda ta dała nowe spojrzenie na rolę biernego rozluźnienia stawu biodrowego i stała się uznaną i coraz częściej stosowaną techniką w radiologii weterynaryjnej. Polega ona na wykonaniu serii 3 zdjęć RTG w pozycji brzuszno-grzbietowej, które służą ocenie stawów biodrowych [jedno zdjęcie w wersji standardowej, z wyciągniętymi kończynami, jedno zdjęcie  w ułożeniu kompresyjnym (maksymalnie wsunięta głowa kości udowej do panewki stawu biodrowego) i jedno zdjęcie  w ułożeniu rozsuniętym (maksymalnie wysunięta głowa kości udowej z panewki stawu biodrowego)]. Z dwóch pierwszych zdjęć ocenia się stopień zmian zwyrodnieniowych stawów. Na zdjęciu trzecim wykonuje się pomiary do oceny tzw. indeksu dystrakcyjnego (DI, z ang. Distraction Index). DI określa luźność stawu (torebki i więzadła obłego) i oznacza - ile procent głowy kości udowej znajduje się poza panewką stawową. Np. DI = 0.9 oznacza, że 90% głowy leży poza panewką. Im większa jest wartość tego indeksu, tym bardziej rozluźniona jest torebka stawowa oraz więzadło obłe, i tym większe jest prawdopodobieństwo wystąpienia w przyszłości choroby zwyrodnieniowej stawu (DJD, z ang. Degenerative Joint Disease). Przyjmuje się, że indeks o wartości 0.3 i poniżej oznacza bardzo małe prawdopodobieństwo rozwoju choroby zwyrodnieniowej tego stawu, podczas gdy indeks o wartości 0.7 i powyżej, to bardzo duże prawdopodobieństwo rozwoju zwyrodnienia stawów biodrowych. Metodę tę zazwyczaj stosuje się od 4 miesiąca życia psa. Ostateczny wynik opisywany jest w zdecydowanie odmienny sposób, niż ww. schematach. Wynik powstaje w formie raportu, w którym oddzielnemu opisowi podlega staw lewy oraz prawy. W każdym ocenie poddane są następujące parametry:

  • indeks dystrakcyjny (DI, z ang. Distraction Index);

  • choroba zwyrodnieniowa stawów (DJD, z ang. Degenerative Joint Disease);

Ponadto wyniki porównywane są do wyników innych zwierząt uzyskanych w danej rasie i będących w bazie tej organizacji. Tworzony jest tzw. ranking profilu rozluźnienia (z ang. laxity profile ranking), który ma podział, co 10% w skali >90%, do <10% z zaznaczeniem średniej dla danej rasy. Tak więc otrzymany rezultat jest obrazem na tle rasy. Podział procentowy pokazuje, do której grupy (jakościowej) przynależy badany pies, przy czym wynik mieszczący sie w 10% rasy jest najniższym możliwym i prognozuje w przyszłości doskonale stawy biodrowe, zaś wyliczona średnia dla danej rasy jest jednocześnie rekomendacją do użycia zwierzęcia w hodowli (o ile jego wynik mieści się w przedziale do tej średniej). Warto jednak zauważyć, że ranking dla każdej rasy jest aktualizowany, co 6 miesięcy i w zależności od rezultatów i wyliczanej średniej dla rasy wynik jakościowy względem rasy dla danego egzemplarza może się zmieniać. Np. dla rasy czarny terier rosyjski w roku 2010 średnia DI wynosiła 0.57.

 

MIĘDZYNARODOWA KLASYFIKACJA PORÓWNAWCZA WSPÓŁCZEŚNIE WYKORZYSTYWANYCH SYSTEMÓW

OCENY STAWÓW BIODROWYCH

 

NIEMCY (VDH)

AFRYKA PŁD. (KUSA)

i niektóre kluby ras

większość krajów należących

do FCI w tym

POLSKA (ZKwP)

CZECHY

CMKU/KCHPRCT

(lewe/prawe biodro)

OFA/USA

STANY ZJEDNOCZONE (AKC)

KANADA (CKC)

WIELKA BRYTANIA (BVC/KC)

AUSTRALIA

(AVA/ANKC-CHEDS)

BVC (0-106)

KANADA (CKC)

OVC-HCP

PennHIP**

A₁

A

0/0
negativni dysplazie

Excellent

0-4
(no > 3/hip)

PASS

normal

DI≤0.30

 tightest hips

A₂

Good

B₁

B 1/1
hranicni dysplazie

Fair

5-10
(no > 6/hip)

DI≥0.30<0.40

nearly normal hips

B₂

Borderline

*

C₁

C

2/2
lehka dysplazie

Mild

11-20

FAIL

Grade I

DI≥0.40<0.50

mild laxity

C₂

FAIL

Grade II

D₁

D

3/3
stredni dysplazie

Moderate

21-50

FAIL

Grade III

DI≥0.60<0.70

moderate laxity

D₂

E₁

E

4/4
tezka dysplazie

Severe

>50

FAIL

Grade IV

DI≥0.70

severe laxity

E

 

* porównanie do wyniku B₂ wyników z OVA jest kwestią bardzo trudną, bowiem w zależności od lekarza oraz zmian uwidocznionych na zdjęciu ostateczny rezultat może być klasyfikowany, jako Pass (normal) lub Fail Grade I.

** skala PennHIP wartość z zakresu ≤0.30-≥0.70 zastosowaliśmy podział, co 10. Wynik są prognozowane i odnoszą się do zdjęć wykonanych u szczeniąt. Możliwość potwierdzenia/zaprzeczenia otrzymanej prognozy metodą PennHIP i próba porównania rezultatu z innymi schematami możliwa jest dopiero po osiągnięciu przez zwierzę wymaganego wieku i wykonaniu zdjęcia RTG oraz jego opisu zgodnie z wytycznymi któregoś z wybranych programów (FCI, BVA, OFA lub OVC)

This table is provided as an un-official means of comparing international hip scores, as there is currently no official FCI/AKC/CKC/CK comparison data available for all countries listed here. Total accuracy cannot therefore be guaranteed.

 

Uwaga: na dzień dzisiejszy nie są dostępne żadne formalne porównania skal oceny HD stosowanych w różnych krajach, dlatego też powyższe zestawienie ma charakter nieoficjalny i jedynie informacyjny. W dostępnej literaturze pojawiają się próby porównawczego zestawiania wyników z różnych programów, na których wzorowaliśmy się przygotowując naszą tabelę. Powyższe porównanie powstało wyłącznie na potrzeby Portalu Świat Czarnego Teriera w celu przybliżenia Czytelnikowi omawianej problematyki ww. schematów klasyfikacji stopnia HD wg różnych organizacji. Jednocześnie chcielibyśmy przypomnieć, że absolutnie niedopuszczalna jest samowolna konwersja wyników z jednej skali na drugą i oficjalne posługiwanie się nimi w takiej formie. Za oficjalny zawsze uznajemy wynik otrzymany w/g zapisu danego systemu i wg obowiązującej skali tego programu badawczego trzeba go interpretować.

 

MIĘDZYNARODOWA KLASYFIKACJA PORÓWNAWCZA UŻYWANYCH W PRZESZŁOŚCI SYSTEMÓW

OCENY STAWÓW BIODROWYCH

 

Znaczenie

FCI

klasyfikacja

przed 1999 r.

POLSKA

PL

klasyfikacja

1986-2001

AFRYKA PŁD.

KUSA

klasyfikacja

do 2007 r.

SZWECJA

S

klasyfikacja

d0 2000 r.

SZWAJCARIA

CH

klasyfikacja

przed 1991 r.

SZWAJCARIA

CH

dawna

klasyfikacja

metoda punktowa

(0-30)

na  1 staw

HOLANDIA

NL

klasyfikacja

przed 2004 r.

FINLANDIA

FIN

stawy biodrowe normalne

A₁

A₁

 

 

0

 

 

Utmärkt

Frei

0-2

Negateif

geheel gaaf

HD-

Ei-dysplasiaa hyvat

A₂

U.A.

Negateif

geheel gaaf

Ei-dysplasiaa

stawy biodrowe prawie normalne

B₁

A₂

3-6

Transitional case

HD Tc

Rajatapaus
B₂

B

I

I

I

7-9

dysplazja nieznaczna

C₁

C₁

10-12 Licht positief HD +/-

I

C₂

dysplazja częściowa (ograniczona)

D₁

C

II

II

II

13 - 18

Positief

HD +

II

D₂

Positief

dysplazja ciężka

E₁

C

III

III

III

19 - 24

III

E

IV

IV

IV

25 - 30

Positief optima forma

HD ++

IV

* powyższą tabelę opracowano na podstawie R.M. Kirberger; "Hip Dysplasia". Proceedings of the dog breeders". 17.04.1999 rok oraz materiałów własnych

This table is provided as an un-official means of comparing international hip scores, as there is currently no official FCI/AKC/CKC/CK comparison data available for all countries listed here. Total accuracy cannot therefore be guaranteed.

Wykaz lekarzy weterynarii upoważnionych przez Związek Kynologiczny w Polsce do odczytywania zdjęć rentgenowskich układu chrzęstno-kostnego:

List of veterinarians authorized by the Polish Kennel Club (Związek Kynologiczny w Polsce) for reading X-rays of osteocartilaginous system:

dr Adam Pietroń
Centrum Zdrowia MULTI-WET, ul. Gagarina 5, 00-753 Warszawa;

Lek. wet. Maciej Gogulski
Przychodnia Weterynaryjna, 62-023 Borówiec k/Poznania, ul. Główna 22, tel. 608-244-949;

dr Renata Komsta
Akademia Rolnicza, Zakład Radiologii i Ultrasonografii, ul. Głęboka 30, 20-612 Lublin, tel. 81-445-61-54;

Prof. dr hab. Stanisław Koper
Akademia Rolnicza, Zakład Radiologii i Ultrasonografii, ul. Głęboka 30, 20-612 Lublin, tel. 81-445-61-54;

dr Tadeusz Narojek
Gabinet Weterynaryjny, 02-884 Warszawa ul. Puławska 478, tel. 601-478-478;

Prof. dr hab. Marek Nowicki
Przychodnia Weterynaryjna dla Małych Zwierząt DOGMED s.c., 10-229 Olsztyn Al. Wojska Polskiego 46, tel. kom. 696-543-497;

dr Jan Siembieda
Akademia Rolnicza, Klinika Chirurgii Zwierząt, Pl. Grunwaldzki 51, 50-366 Wrocław, tel. 71-320-54-90;

dr Grzegorz Wąsiatycz
Klinika Weterynaryjna, ul. Księcia Mieszka I 18, 61-689 Poznań, tel. 61-826-71-83, 61-823-09-97, e-mail: klinwet@klinwet.pl.

 

Lek. wet. Paweł Benkowski
Przychodnia Weterynaryjna Benkowski & Hajdo, ul. Apisa 1, 81-601 Gdynia, tel. 502-508-863, 58-624-90-00

Lek. wet. Maciej Malec
Przychodnia Weterynaryjna, Al. Zwycięstwa 11, 83-110 Tczew, tel. 58-777-00-33, 602-366-563.


Opracowała Redakcja Świata Czarnego Teriera
 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz:

- Miarodajność badania radiologicznego, jako podstawowego kryterium w rozpoznawaniu dysplazji stawów biodrowych u psów. B. Degórska, J. Bonecka. Życie Weterynaryjne,  2013-88(10);

- The FECAVA symposium 2007 Canine Hip Dysplasia - where do we stand now with diagnosis, treatment, scoring and genetics?. The European Journal of Companion Animal Practice. Volume 17 (2) October 2007;

- http://www.bva.co.uk/hip_scheme.aspx;

- www.zkwp.pl;

- http://www.thekennelclub.org.uk/

- http://www.offa.org/;

- http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3524811/;

- http://research.vet.upenn.edu/Default.aspx?alias=research.vet.upenn.edu/pennhip;

- http://www.gocco.co.za/hd_gradings.htm;

- http://www.nzva.org.nz/hip-and-elbow-dysplasia.
 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768