O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Co tkwi w kropli moczu? - Znaczenie diagnostyczne badań moczu


Mocz (łac. urina) - uryna to wytwarzany w nerkach fizjologiczny płyn, wydalany z organizmu wraz z tym, co zostało po przemianie materii i jest nie tylko zbędne, ale szkodliwe. Najpierw przez nerki przesączany jest tzw. mocz pierwotny, zawierający niedopałki metaboliczne (prawie wszystkie składniki osocza oprócz białek). Przepływa go w ciągu doby 150-180 litrów, więc nerki mają co robić, wchłaniając z wodą z powrotem wszystkie wartościowe składniki i odprowadzając je do krwi. Z ogromnej ilości moczu pozostaje w zależności od wielkości psa od 0.1-2l i tyle mniej więcej wydalane jest przez zwierzę na dobę. W pewnych stanach chorobowych może jednak dojść do zachwiania równowagi w układzie moczowym, co objawia się zmienionymi parametrami moczu oraz mogą pojawić się w moczu struktury, które fizjologicznie w nim nie występują lub prawidłowo pojawiają się tylko w niewielkich ilościach.
Badanie moczu jednym z podstawowych laboratoryjnych badań diagnostycznych w praktyce weterynaryjnej. Mimo swej prostoty daje wiele ważnych informacji o funkcji, nie tylko układu moczowego, ale także pośrednio innych narządów i układów. Najczęściej wykonywanym badaniem moczu jest tzw. badanie ogólne moczu, w którego skład wchodzi ocena fizycznych i chemicznych właściwości moczu oraz ocena osadu moczu. To badanie w ramach profilaktyki powinno być wykonywane u każdego zdrowego zwierzęcia przynajmniej raz w roku. Inne dostępne badania moczu mogą być zlecone w przypadku pojeżenia istnienia określonego stanu chorobowego i/lub w celu uzupełnienia dalszej diagnostyki. Medycyna weterynaryjna oferuje dodatkowo następujące badania:
- posiew moczu;
- różne badania specjalistyczne z dobowej zbiórki moczu;
- cytologię moczu.
Należy pamiętać, że każdy wynik powinien być poddany ocenie lekarskiej, bowiem wszelkie wartości referencyjne odnoszą się do średniej statystycznej i na ich podstawie w żadnym wypadku nie można samodzielnie stawiać diagnozy, a już tym bardziej sięgać po jakiekolwiek leki. Ponadto każde laboratorium wykonujące ocenę próbek korzysta z określonych norm i przeliczników oraz sprzętu różnych firm, co również może wpływać na to, że wyniki badań wykonanych w kilku laboratoriach mogą od siebie nieznacznie odbiegać. standardowe badanie moczu wykonamy u każdego lekarza weterynarii (paski testowe), a w przypadku szerszej diagnostyki lekarz prześle próbkę do specjalistycznego laboratorium analitycznego. Podstawą do przeprowadzenia badania jest zebranie odpowiedniej próbki moczu.
W badaniu moczu zależy nam przede wszystkim na tym, by wyniki były jak najbardziej miarodajne i obiektywne dlatego też do badania ogólnego moczu potrzebny będzie mocz zebrany od zwierzęcia będącego na czczo. Najlepiej jest zbierać mocz po całonocnej przerwie - rano. Bardzo ważną rzeczą jest zminimalizowanie ryzyka zanieczyszczenia próbki substancjami i drobnoustrojami z zewnątrz, co może w znacznym stopniu zafałszować wyniki. Dlatego też postarajmy się zebrać mocz do specjalnego pojemnika zakupionego w tym celu w aptece. Pojemnik po napełnieniu należy dobrze zamknąć i podpisać tak, by próbka mogła być bez problemu zidentyfikowana. Pamiętajmy również o tym, by w dzień poprzedzający zbiórkę moczu nie poddawać zwierzę intensywnemu wysiłkowi fizycznemu, nie narażać na stresy oraz nie karmić go produktami mającymi wpływ na zmianę zabarwienia moczu.

 

Badanie ogólne moczu
Badanie ogólne moczu polega na określeniu cech fizycznych i biochemicznych oraz na badaniu mikroskopowym jego osadu. Po wprowadzeniu suchych testów paskowych to badanie stało się proste, szybkie i częściowo zestandaryzowane, choć należy podkreślić, że testy paskowe nie zastąpiły badania wykonywanego w klasycznym laboratorium. Badanie to określa prawidłowość wydzielania przez nerki, pozwala na oznaczenie obecności ponad 100 różnych substancji. Ocenie podlegają cechy fizyczne (barwa, przejrzystość, zapach, odczyn, ciężar właściwy, osmolalność, czyli zdolność zagęszczania moczu), cechy chemiczne (cukier, białko, urobilinogen, bilirubina, ciała ketonowe) oraz osad moczu (nabłonki, krwinki białe, krwinki czerwone, wałeczki, lipidy, śluz, bakterie, grzyby, pasożyty, składniki mineralne).
Na wydruku z laboratorium zawarte są liczne informacje, dotyczące składu i właściwości badanej próbki moczu.

 

I. Badanie fizyczne moczu:

  1. Barwa moczu - słomkowa, jasnożółta lub żółta. Kolor moczu pochodzi od barwnika zwanego urochromem.  Intensywność zabarwienia moczu w tym kolorze świadczy o nawodnieniu organizmu. Po wypiciu przez zwierzę dużej ilości płynów mocz staje się niemal bezbarwny, natomiast w stanach odwodnienia przybiera barwę intensywną nawet do pomarańczowo-brązowej. Zmiana barwy moczu może być wynikiem wydalania barwnych związków powstałych w toku przemian zachodzących w organizmie lub też substancji pochodzących z zewnątrz, zawartych w diecie. Przy chorobach przebiegających z poliurią i polidypsją (wielomoczem i wzmożonym pragnieniem) mocz będzie zbyt jasny. Przyczyną mlecznobiałego lub mętnego moczu mogą być wytrącone fosforany, duża ilość leukocytów, domieszka wydzieliny gruczołu krokowego i nasienia lub bakterie. Zielononiebieskie zabarwienie moczu jest wywołane obecnością bilirubiny lub błękitu metylenowego albo zakażenia pałeczką ropy błękitnej. Przyczynami zabarwienia różowego, czerwonego lub fioletowego mogą być: moczany bezpostaciowe, leki, drobnoustroje, barwnik czerwonych buraków lub czarnych jagód, albo obecność krwi. Podobnie, barwa czerwono-brunatna (herbaciana) może być wynikiem obecności w moczu krwinek lub barwników żółciowych, leków lub jest wynikiem procesu chorobotwórczego - babeszjozy.

  2. Przejrzystość moczu - prawidłowo świeżo oddany mocz jest zwykle przejrzysty i klarowny. W miarę stania mętnieje. Zmętnienie najczęściej jest spowodowane wytrącaniem się soli fosforanowych, moczanowych, szczawianowych zawartych w moczu. Stopień zmętnienia moczu zależy od stężenia tych soli oraz czasu i temperatury przechowywania moczu. Zmętnienie różnego stopnia może być spowodowane domieszką krwi, ropy, dużej ilości bakterii, kuleczek tłuszczu, a także może świadczyć o chorobach nerek lub pęcherza moczowego. Zmętnienie obłoczkowate może świadczyć o obecności komórek (np. leukocytów, komórek nabłonka, bakterii), a zmętnienie mleczne zwykle wskazuje na obecność materiału tłuszczowego.

  3. Woń - ma znaczenie jedynie w przypadku badania świeżego moczu i wówczas określana jest jako swoista (lekko czosnkowa). Woń może ulegać zmianom w wyniku istniejących schorzeń i tak np. w cukrzycy, której towarzyszy ketonuria może być aromatyczna (owocowa), a w przypadku bakteriurii będzie amoniakalna (ostra).

  4. Ciężar właściwy moczu - wartość ta powinna wynosić od 1.015 do 1.045 (g/cm³). Zwiększy się, gdy w dniu poprzedzającym badanie spożycie płynu będzie mniejsze, niż zapotrzebowanie. Ciężar właściwy moczu będzie obniżony w wyniku nadmiernego spożycia płynu w dniu poprzedzającym badanie, szczególnie w późnych godzinach wieczornych. Niski ciężar właściwy moczu może występować w chorobach przebiegających z utratą zdolności nerek do zagęszczania moczu (np. w moczówce prostej, przewlekłej niewydolności nerek, pyometrze). Często jest to pierwszy objaw sugerujący rozpoczynającą się niewydolność nerek. Wartości podwyższone są związane z obecnością w moczu białka, glukozy lub środka cieniującego używanego w radiologii.

  5. Odczyn moczu (pH) - zależy od ilości wydalanych z moczem wolnych jonów wodorowych. U psów mocz powinien mieć odczyn kwaśny (pH ≤ 6). Dopuszczalny zakres wartości uznawanych za normę 5.5-7.0. Obecność jonów wodorowych w moczu jest wynikiem wydalania przez nerki kwasów nieorganicznych oraz organicznych, powstających w przemianach wewnątrzustrojowych psa. Źródłem kwasów w organizmie jest dieta bogata w białko, stąd biorąc pod uwagę dietę psa zazwyczaj wysokobiałkową pochodzenia zwierzęcego normalny odczyn moczu będzie oscylował w granicach bardziej kwaśnego (niska wartość pH). Inną przyczyną nadmiernego zakwaszenia moczu może być długotrwałe głodzenie, gorączka, czy niewłaściwie kontrolowana cukrzyca.

    Zmiana odczynu moczu na zasadowy towarzyszy fosfaturii oraz zakażeniom bakteryjnym. Wzrost pH w kierunku zasadowego świadczy np. o: infekcjach bakteryjnych dróg moczowych (E. coli, Proteus, Pseudomonas, Corynebacterium renale, Staphylococcus) i może prowadzić do pogłębiania stanu zapalnego i wytrącania się substancji mineralnych.

    Mocz obojętny czy zasadowy u zwierząt mięsożernych jest nieprawidłowy i powinno się dążyć do jego zakwaszenia (zmiana sposobu żywienia, leki). W moczu zasadowym i obojętnym łatwiej wytrącają się kryształy, utrudniające oddawanie moczu oraz powodujące bolesność. Odczyn moczu będzie zasadowy w przypadku, gdy zawiera on dużą ilość bakterii, a także, gdy będzie od zebrania do badania zbyt długo przechowywany w temperaturze pokojowej.

II. Badanie chemiczne moczu:

  1. Białko w moczu - w prawidłowym moczu nie stwierdza się obecności białka (dopuszczalna jest jedynie śladowa ilość <25 [mg/dl]). Pojawienie się większych ilości białka w moczu (proteinurię) uznaje się za patologię (czasami mocz zawierający duże ilości białka bardzo silnie się pieni). Dla uzyskania dokładnych danych o wielkości białkomoczu powinno się określać ilość białka w moczu dobowym. Obecność białka w moczu zawsze wymaga wyjaśnienia i konsultacji lekarza, ale nie zawsze przesądza o rozpoznaniu choroby. Czasem nieznaczny białkomocz może pojawiać się w stanie pełnego zdrowia po dużym wysiłku fizycznym, pod wpływem zimna, ciepła lub po energicznym badaniu okolicy lędźwiowej, gdzie znajdują się nerki i u suk w fazie estrus. Obecność białkomoczu można również stwierdzić w czasie wysokiej gorączki. Białko pojawia się w moczu na skutek wzrostu przepuszczalności kłębuszków nerkowych. Głównym białkiem pojawiającym się w moczu są albuminy (albuminuria). Białko w moczu może świadczyć o:
    - chorobach nerek;
    - zapaleniu dróg moczowych;
    - krwotokach z dróg moczowych.

  2. Glukoza - w prawidłowym moczu nie stwierdza się obecności glukozy. Fizjologicznie cukromocz może pojawiać się w ciąży, okresie karmienia młodych, a także w wyniku silnego stresu. Glukoza w moczu jest najczęściej objawem znacznego podwyższenia się stężenia glukozy we krwi. Obecność cukru w moczu (glukozuria), czyli tzw. cukromocz patologiczny może świadczyć o:
    - cukrzycy;
    - chorobie nerek;
    - stanach zapalnych mózgu i rdzenia.

  3. Związki ketonowe (kwas acetooctowy, aceton, kwas β-hydroksymasłowy) - w prawidłowym moczu nie stwierdza się obecności tych związków (dopuszczalne są jedynie śladowe ilości). Związki ketonowe mogą pojawić się w moczu, gdy wzrośnie ich stężenie we krwi: w wyniku długotrwałego głodzenia, w gorączce, w wyniku niewłaściwie kontrolowanej cukrzycy (stwierdza się dodatkowo obecność zwykle znacznej ilości glukozy w moczu), przy uszkodzeniach wątroby i w kwasicy.

  4. Bilirubina w moczu  - w prawidłowym moczu nie stwierdza się obecności bilirubiny. Bilirubina jest końcowym produktem przemiany barwnika krwi (hemu) i wydalana jest z organizmu wraz z żółcią drogą pokarmową. Pojawienie się bilirubiny w moczu może być wynikiem wzrostu jej stężenia we krwi np. z powodu niedrożności dróg żółciowych (żółtaczka mechaniczna) lub uszkodzenia wątroby (wirusowe zapalenie wątroby);

  5. Urobilinogen w moczu - w prawidłowym moczu znajduje tylko niewielka jego ilość.  W badaniach zazwyczaj określany jest mianem "w normie". Związek ten powstaje z bilirubiny w jelicie i po wchłonięciu do krwiobiegu jest wydalany przez nerki. Zwiększone wydalanie urobilinogenu z moczem stwierdza się np. w żółtaczce hemolitycznej, wirusowym zapaleniu wątroby, toksycznym zapaleniu wątroby i marskości wątroby.

  6. Hemoglobina w moczu - (tzw. utajona krew) - prawidłowy mocz nie zawiera hemoglobiny. Obecność hemoglobiny w moczu określa się mianem hemoglobinurii - zwykle mocz nie traci jeszcze przejrzystości. Pojawienie się krwi w moczu (hematurii) powoduje zmętnienie moczu.
    Obecność hemoglobiny w moczu (hemoglobinuria):
    - zatrucia związkami chemicznymi (np. rtęć, miedź);
    - babeszjoza.
    Obecność krwi w moczu (hematuria):
    - ostre i ropne zapalenie nerek;
    - zapalenie miedniczek nerkowych;
    - skazy krwotoczne;
    - stany zapalne i kamica dróg moczowych;
    - nowotwory układu moczowego;
    - niektóre choroby zakaźne;
    - pasożyty układu moczowego.

  7. Azotyny - prawidłowy mocz nie zawiera azotynów. Niewielkie ilości azotanów (z diety i metabolizmu białek) są cały czas usuwane przez nerki do moczu. Jeśli w moczu znajdują się bakterie posiadające zdolności redukcyjne (np. E. coli lub inne bakterie Gram ujemne), to dochodzi do redukcji azotanów do azotynów.

  8. Indykan - organiczny związek chemiczny z grupy estrów. Powstaje w organizmie  z tryptofanu w jelicie grubym. Stężenie indykanu określa stopień procesów gnilnych zachodzących w organizmie. Norma dla zdrowego zwierzęcia wynosi 10-30 [mg/dl]. Zwiększenie stężenia indykanu w moczu może świadczyć o:

    - stanach zapalnych jelit;

    - niedrożności jelit;

    - ropnym zapaleniu wątroby, trzustki lub jelit.

III. Badanie osadu moczu

Przy badaniu ogólnym moczu pod mikroskopem z tzw. świeżego moczu może być również oglądany osad moczu. Stwierdza się wtedy obecność drobnoustrojów, ilość leukocytów, kryształków różnych związków i wałeczków różnego pochodzenia. Bardziej miarodajne wyniki daje jednak uzyskanie osad moczu z prawidłowo przygotowanej, odwirowanej próbki moczu w wirówce laboratoryjnej przy zachowaniu stałych parametrów. Badanie osadu najczęściej przeprowadza się z użyciem mikroskopu świetlnego lub - lepiej - mikroskopu fazowo-kontrastowego. W osadzie mogą występować różnego rodzaju uformowane oraz bezpostaciowe składniki, stanowiące istotny wskaźnik, nie tylko chorób nerek i dróg moczowych, ale także innych narządów oraz niektórych chorób ogólnoustrojowych. Dlatego też owo badanie stanowi nieocenioną pomoc diagnostyczną w praktyce klinicznej. Osad moczu stanowią składniki upostaciowione pochodzące z nerek i dróg moczowych, tzn. komórki nabłonkowe, wałeczki, leukocyty, erytrocyty, niektóre aminokwasy, bakterie, komórki niektórych grzybów i pierwotniaków oraz składniki nieupostaciowione, tj. mineralne wytrącone w postaci kryształków. Prawidłowy osad moczu jest skąpy, bezbarwny, zawiera niewielkie ilości składników komórkowych. W badaniu mikroskopowym w polu widzenia zawsze występują nieliczne komórki nabłonka płaskiego, określane jako nabłonki wielokątne oraz pojedyncze leukocyty, sporadyczne erytrocyty i nieliczne pasma śluzu.

Wynik badania osadu moczu podaje się jako wartość średnią poszczególnych składników, zaliczonych z 10 pól widzenia. Składniki o mniejszej wartości diagnostycznej określa się jako:

  • sporadyczne w preparacie;
  • 1 co kpw. (kilka w polu widzenia);
  • 1-2 co kwp. (kilka w polu widzenia);
  • pojedyncze wpw. (w polu widzenia);
  • liczne wpw. (w polu widzenia);
  • bardzo liczne wpw. (w polu widzenia);
  • pokrywające cpw. (całe pole widzenia);
  • pojedyncze i w skupiskach pokrywających cpw. (całe pole widzenia).

Składniki osadu moczu o wysokiej wartości diagnostycznej (leukocyty, erytrocyty, wałeczki, nabłonki nerkowe) należy traktować jako badanie półilościowe. Wynik badania podaje się jako wartość liczbową np.:

  • 1-2 wpw (w polu widzenia);

  • 3-5 wpw (w polu widzenia);

  • do 5 wpw (w polu widzenia);

  • 5-10 wpw (w polu widzenia).

Kiedy składniki osadu moczu są rozłożone nierównomiernie we wszystkich polach widzenia wówczas podaje się następujący wynik:

  • 10-15 wpw (w polu widzenia);

  • 15-20 wpw (w polu widzenia);

  • 25-30 wpw (w polu widzenia);

  • 30-40 wpw (w polu widzenia);

  • 40-50 wpw (w polu widzenia);

  • >50 wpw (w polu widzenia);

  • pokrywają cpw (całe pole widzenia);

  • pojedyncze i w skupiskach pokrywają cpw (całe pole widzenia).

Osad moczu dzieli się na osad aktywny oraz nieaktywny.

A. Aktywny osad moczu (upostaciowiony, uorganizowany):

  1. Nabłonki - są to złuszczone komórki nabłonka płaskiego lub komórki nabłonkowe pochodzące z nerek i dróg moczowych. Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje komórek nabłonkowych, które mogą być obecne w moczu:

    1. komórki nabłonka jednowarstwowego płaskiego. Ich pojawienie się w moczu może być wynikiem złuszczania się nabłonka płaskiego dystalnej części cewki moczowej lub kontaminacji ze skórą. Prawidłowo występują w moczu w niewielkiej ilości. Wzrost ich liczby obserwuje się w stanach zapalnych miejsc, które pokryte są tym nabłonkiem (głównie zapalenie cewki moczowej);

    2. komórki nabłonka jednowarstwowego sześciennego. Występują one w moczowodzie i pęcherzu moczowym. Nabłonek ten zapewnia elastyczność pęcherza moczowego i pozwala na gromadzenie moczu. Proces odnawiania się nabłonka może prowadzić do pojawienia się komórek w niewielkich ilościach moczu.

    3. komórki nabłonka wielowarstwowego przejściowego. Występują one w kanalikach nerkowych, pełniąc funkcje wydzielnicze i funkcje czynnego transportu jonów. Prawidłowo w moczu nie powinna znajdować się duża ilość tych nabłonków, ponieważ świadczy to o zaburzeniach funkcji nerek:
              - kłębuszkowym zapaleniu nerek;
              - zwyrodnieniu nerek;
              - odmiedniczkowym zapaleniu nerek.

  2. Krwinki białe, czyli leukocyty (WBC) - zdrowy pies wydala w moczu w ciągu doby od 1,5 do 4 milionów leukocytów, co przy rutynowym badaniu osadu moczu odpowiada obecności 1-5 leukocytów w polu widzenia pod mikroskopem. Stwierdzenie w polu widzenia 10 i więcej leukocytów określane jest mianem leukocyturii. Jest ona wynikiem przenikania krwinek białych do moczu w jakimkolwiek odcinku układu moczowego. Najczęstszą przyczyną są zakażenia układu moczowego. Po stwierdzeniu znacznej ilości leukocytów dla potwierdzenia istnienia zakażenia konieczne jest wykonanie posiewu moczu i wyhodowanie w pracowni bakteriologicznej bakterii odpowiedzialnej za zapalenie.

  3. Krwinki czerwone, czyli erytrocyty (RBC) - w osadzie prawidłowego moczu mogą występować pojedyncze, świeże krwinki czerwone (0-3 świeże krwinki - nie wyługowane - duże pole widzenia). Pojawienie się większej liczby erytrocytów świadczy o uszkodzeniu układu moczowego, a stopień wyługowania krwinek wskazuje na miejsce, z którego dostały się do moczu oraz czasu ich przebywania w drogach moczowych. Źródłem krwinkomoczu, czyli niewielkiej, niewidocznej gołym okiem utraty krwinek czerwonych lub krwiomoczu może być uszkodzenie nerki lub każdego odcinka dróg moczowych. Najczęstszą przyczyną jest kamica moczowa. Przyczyną krwiomoczu może być również nowotwór nerki lub pęcherza moczowego.

  4. Wałeczki - w prawidłowym moczu nie ma wałeczków. Wałeczki właściwe (szkliste, nabłonkowe, ziarniste, woskowe, tłuszczowe, z krwinek czerwonych, z krwinek białych i barwnikowe) są białkowymi odlewami mikrofragmentów nerki. Ich obecność w osadzie moczu najczęściej świadczy o poważnej patologii nerek. W prawidłowym moczu może czasami występować niewielka liczba wałeczków szklistych, zwłaszcza po wysiłku fizycznym. Należy pamiętać, że w moczu stojącym długo w naczyniu dochodzi do rozpuszczania się wałeczków, dlatego też należy poszukiwać ich w osadzie świeżo oddanego moczu. Wałeczki są nieobecne również w moczu zasadowym (ponieważ w wysokim pH białko Tamma-Horsfalla ulega rozpuszczeniu). Pozostałe wałeczki (z bakterii, śluzu, soli, a także cylindroidy) noszą miano wałeczków rzekomych. Istnieje wiele typów wałeczków, które mogą pojawiać się w moczu, w wyniku różnych zaburzeń i chorób.

    RODZAJE WAŁECZKÓW OBRAZ MIKROSKOPOWY WARUNKI DETERMINUJĄCE ICH POJAWIANIE SIĘ

    szkliste

    znaczny wysiłek fizyczny

    choroby, którym towarzyszy gorączka

    narkoza

    niewydolność krążenia

    nabłonkowe

    ostre zapalenie nerek

    zwyrodnienie nabłonków kanalików nerkowych

    ziarniste

    śródmiąższowe zapalenie nerek

    woskowe

    przewlekłe zapalenie nerek

    zwyrodnienie nerek

    tłuszczowe

    zwyrodnienie tłuszczowe nabłonka kanalików nerkowych

    cukrzyca

    z krwinek czerwonych

    krwotok w obrębie nefronu

    ostre zapalenie kłębuszków nerkowych

    z krwinek białych

    ropne schorzenia nerek

    posocznica

    bakteryjne

    zakażenia dróg moczowych

    ropne schorzenia nerek

    posocznica

    drożdżowe stany zapalne lub grzybicze dróg moczowych.
    wałeczek rzekomy z gęsto upakowanych kryształów kwasu moczowego

    - zaburzenia metaboliczne;

    - procesy zapalne dróg moczowych.

    wałeczek rzekomy cylindroid - procesy zapalne dróg moczowych.
  5. Bakterie - w prawidłowym moczu nie stwierdza się bakterii. Czasami śladowe ilości mogą być skutkiem zewnętrznego zanieczyszczenia próbki moczu. Opisuje się je używając określeń: pojedyncze, nieliczne, dość liczne, liczne. W części laboratoriów podaje się również ilość drobnoustrojów w mililitrze moczu. Obecność bakterii może świadczyć o zakażeniu któregoś z odcinków układu moczowego - cewki moczowej, pęcherza, miedniczki nerkowej lub nerek. W przypadku podejrzenia bakteryjnego zapalenia pęcherza moczowego, mocz pobiera się z nakłucia pęcherza, a następnie wykonuje się posiew moczu w celu identyfikacji bakterii.

  6. Grzyby - w prawidłowym moczu nie stwierdza się grzybów. Czasami śladowe ilości mogą być skutkiem zewnętrznego zanieczyszczenia próbki moczu. Grzyby mogą pojawić się w moczu u psów długotrwale leczonych antybiotykami, przy osłabieniu odporności, przy grzybicach wielonarządowych (np. blastomykoza, kryptokokoza, kokcydiodomikoza, aspergiloza) i u zwierząt cewnikowanych. W przypadku ich stwierdzenia konieczne będzie podjęcie procedur w celu ich zidentyfikowania, a następnie niezbędne będzie zastosowanie odpowiedniego leczenia.

    Aspergillus terreus

  7. Drożdżaki - w prawidłowym moczu nie stwierdza się drożdżaków. Obecność Candida w moczu określana jest mianem kandydozy. Ich pojawienie się może świadczyć o cukrzycy. Ryzyko infekcji wzrasta również w przypadku zatrzymania moczu spowodowanego zwężeniem moczowodów (np. po zabiegach chirurgicznych). Psy zacewnikowane są również w grupie podwyższonego ryzyka zachorowania na kandydozy. W przypadku ich stwierdzenia konieczne będzie podjęcie stosownego leczenia.

  8. Pasożyty - w prawidłowym moczu nie stwierdza się pasożytów. W moczu zakażonych zwierząt można jednak znaleźć jaja niektórych pasożytów np. Dioctophyma renale (pasożyt nerek) lub nicienie z rodzaju Capillaria. W przypadku ich stwierdzenia konieczne będzie podjęcie stosownego leczenia.

    Pearsonema Plica

  9. Pierwotniaki -  w prawidłowym moczu nie stwierdza się pierwotniaków. Sporadycznie w moczu zakażonych zwierząt można jednak znaleźć poszczególne z nich np. Babesia canis, lamblie, świdrowce, Toxoplasma Gondii. W przypadku ich stwierdzenia konieczne będzie podjęcie stosownego leczenia.

    Toxoplasma gondii (oocysty)

  10. Plemniki - w moczu suk z przyczyn oczywistych plemniki nie występują. Ich obecność wynika z ewidentnego zanieczyszczenia próbki, która musiała być pobrana zaraz np. po akcie krycia. U samców z racji uwarunkowań budowy anatomicznej pojedyncze plemniki mogą być obecne w próbce moczu i nie stanowią o patologii. Ogólnie w ponad 25% próbek stwierdza się plemniki. W przypadku bardzo dużej ilości stwierdzonych plemników lekarz może jednak zlecić badania w kierunku prostaty.

  11. Śluz - w prawidłowym moczu nie stwierdza się śluzu, a pojedyncze pasma mogą świadczyć o zanieczyszczeniu próbki. Obfite pasma śluzu w moczu świadczą o jego nadmiernej produkcji min. w przebiegu zakażeń dróg moczowych. Śluz może również pojawiać się przy schorzeniach jelita grubego i przy kamicy.

B. Nieaktywny osad moczu (nieupostaciowany, nieuorganizowany), kryształy:

 

W moczu psów zdrowych w niewielkich ilościach mogą występować również pojedyncze kryształki różnych związków, które mogą w moczu krystalizować - głównie szczawianu wapnia. U rekonwalescentów, zwierząt w trakcie kuracji lub z podejrzeniem zatrucia lekami mogą pojawić się kryształy tzw. polekowe wytrącone z substancji leczniczych, które w moczu psa mogą krystalizować. Składniki mineralne w moczu mogą występować jako składniki nieupostaciowione (amorficzne) lub jako uformowane kryształy. W zależności od składu chemicznego i pH moczu powstające kryształy przybierają najprzeróżniejsze kształty: układają się np. w dwu- lub trójwymiarowe trójkąty, bądź wielokąty tworzące, ósemki, koperty, mogą mieć kształt owalny lub taki, który nie da się jednoznacznie sklasyfikować. Wielokrotne stwierdzenie w moczu zwierzęcia tylko jednego rodzaju kryształów pojedynczych lub ich aglomeracji może nasunąć podejrzenie początków kamicy moczowej. W przypadku stwierdzenia kryształów z takich substancji jak: cystyna, ksantyna, kwas moczowy, moczan amonu, sole kwasu moczowego u ras predysponowanych można podejrzewać istnienie wady metabolicznej usposabiającej do kamicy moczowej. Do rzadkich składników osadu moczu należy również tłuszcz, który w postaci kulek pojawia się w:
- niedoczynności tarczycy;
- cukrzycy;
- otłuszczeniu lub przekarmieniu tłuszczem.

Zwiększona ilość jakichkolwiek kryształów i innych uformowanych związków w pojedynczej próbce moczu wymaga powtórnego badania i dalszej diagnostyki.

RODZAJE KRYSZTAŁÓW OBRAZ MIKROSKOPOWY ICH OBECNOŚĆ MOŻE ŚWIADCZYĆ O

szczawiany wapnia

-cukrzycy;
-przewlekłym zapaleniu nerek;
-kamicy szczawianowej miedniczek nerkowych lub pęcherza moczowego;

-złej diecie (zbyt duża ilość wapnia);

- hiperwitaminozie witaminy D.

fosforany amonowo-magnezowe (struwity)

- bakteryjnym zapaleniu miedniczek nerkowych;
- bakteryjnym zapaleniu pęcherza moczowego.

fosforany wapnia

- infekcje dróg moczowych;

- uszkodzenia nerek;

- kamica dróg moczowych.

fosforany bezpostaciowe

(sole: Na, K, Mg, lub Ca)

- infekcje dróg moczowych;

- uszkodzenia nerek

- kamica dróg moczowych.

moczan amonu

-zaburzenia metaboliczne (hyperuricosuria);
- zapalenie nerek;

-zapalenie pęcherza moczowego.

kwas moczowy

-zaburzenia metaboliczne (hyperuricosuria);
- zapalenie nerek;

-zapalenie pęcherza moczowego.

sole kwasu moczowego tzw. moczany bezpostaciowe

(sodu, wapnia, potasu, magnezu)

 

-zaburzenia metaboliczne (hyperuricosuria);
- zapalenie nerek;

-zapalenie pęcherza moczowego;

- procesy intensywnego rozpadu białka;

moczan sodu

-zaburzenia metaboliczne (hyperuricosuria);
- zapalenie nerek;

-zapalenie pęcherza moczowego;

- procesy intensywnego rozpadu białka;

cystyna

- zaburzeniach metabolicznych (cystynurii);
- ostrej niewydolności nerek.

leucyna

- zaburzeniach metabolicznych;

- ostrym zaniku miąższu wątroby;
- ostrej niewydolności nerek.

tyrozyna

- zaburzeniach metabolicznych;

- ostrym zaniku miąższu wątroby;
- ostrej niewydolności nerek.

 cholesterol

- tłuszczowym zwyrodnieniu nerek;
- zapaleniu miedniczek nerkowych.
bilirubina

kryształy bilirubiny występują w osadzie moczu w przebiegu niektórych chorób wątroby.

kryształy leków

(na zdjęciu kryształy Tribrissenu)

dowodzi ich stosowania, co ma znaczenie diagnostyczne np. w przypadku zatruć.

 

Zanieczyszczenia w osadzie moczu

Oprócz ww. składników osadu moczu w niektórych próbkach stwierdzane są typowe zanieczyszczenia, które w normalnych warunkach nie mają prawa występować w moczu. Mogą one dostać się do próbki moczu w skutek nieprawidłowego przygotowania naczynia i pobrania próbki moczu, ale także w przypadku nieodpowiedniego przechowywania próbki moczu lub nie zachowania odpowiednich procedur w trakcie preparowania moczu i wykonywania samych badań. Do najczęściej identyfikowanych należą:

- sierść;

- różne włókna;

- zarodniki pleśni i pyłki;

- nadmierny rozrost bakterii;

- granulki skrobi.

 

Cytologia moczu

Na przestrzeni ostatnich lat cytologia złuszczeniowa osadu moczu wzbudziła duże zainteresowanie jako tania, nieinwazyjna, a zarazem skuteczna metoda wczesnego wykrywania zmian nowotworowych w nabłonku dróg moczowych. Często okazuje się, że w osadzie moczu znajdują się elementy lub nawet masy trudne do zidentyfikowania i wtedy bardzo pomocna jest cytologia moczu, czyli barwienie jego osadu, po której następuje ponowna ocena widocznych składników. W takim preparacie można między innymi rozpoznać komórki nowotworowe z dolnych dróg wyprowadzających mocz i odróżnić je od nabłonków proliferacyjnych, silnie zdegenerowane nabłonki czy charakterystyczne nabłonki z prostaty. Złuszczają się one w czasie stanu zapalnego czy nowotworowego i wtedy znajdą się w moczu. W takim preparacie uwidoczniają się szczegóły, których nie można zobaczyć w świeżym osadzie. Cytologiczne badanie moczu jest szczególnie przydatne w obserwacji po leczeniu, w celu wykrycia wznowy, gdzie test ten wykazuje większą czułość, niż przy wykrywaniu zmian pierwotnych.

 

Posiew moczu
Jest to badanie moczu wykonywane dla potwierdzenia zakażenia dróg moczowych oraz określenia wrażliwości na antybiotyki drobnoustrojów je wywołujących. Objawy zakażenia dróg moczowych, czyli zapalenia pęcherza lub odmiedniczkowego zapalenia nerek to trudności w oddawaniu moczu, uczucie bolesnego parcia na mocz, częste oddawanie moczu, krwiomocz, mętny mocz oraz objawy ogólne pod postacią gorączki z dreszczami, biegunki czy wymiotów i częstego wylizywania narządów moczowo-płciowych w wyniku podrażnienia. W przypadku psów i podejrzenia bakteryjnego zapalenia pęcherza moczowego, mocz pobiera lekarz  z nakłucia pęcherza, a następnie wykonuje  posiew moczu. Posiew moczu umożliwia dokładne określenie czynników patogennych.

Wynik badania stanowi nazwa bakterii odpowiedzialnej za rozwój zakażenia oraz jej stężenie w mililitrze moczu podane w postaci potęgi np. 102, 103, 105, itd. Niezwykle istotną informacją dla lekarza jest dołączony do wyniku antybiogram, czyli ustalona w probówce wrażliwość bakterii wyhodowanej z moczu pacjenta na różne antybiotyki. Umożliwia on dobór skutecznego leczenia przeciwbakteryjnego.

 

Dobowa zbiórka moczu

Szczególnie dokładnym badaniem moczu jest tzw. dobowa zbiórka moczu. Umożliwia on nie tylko zdiagnozowanie różnych chorób układu moczowego, ale też wnikliwe skontrolowanie pracy całego ustroju. Dzięki wykorzystaniu tego badania moczu uzyskuje się obiektywne stężenie badanej substancji niezależnie od zmiennego jej wydalania w czasie całego dnia. Na podstawie dobowej zbiórki moczu można np. określić:

  1. wielkość filtracji kłębkowej (klirens endogennej kreatyniny);

  2. liczbę Addisa (liczba określająca ilość wydalanych erytrocytów, leukocytów i wałeczków);

  3. ilość wydalanego białka (dobowa utrata białka);

  4. ilość wydalanej glukozy w moczu;

  5. ilość wydalanych końcowych produktów przemiany materii (tzw. związków azotu):

    1. ilość wydalanego amoniaku;

    2. ilość wydalanego jonu amonowego;

    3. ilość wydalanego mocznika;

    4. ilość wydalanego kwasu moczowego w moczu;

    5. ilość wydalanej kreatyniny w moczu;

  6. parametry wydalania: elektrolitów np.:

    1. ilość wydalanego sodu w moczu;

    2. ilość wydalanego potasu w moczu;

    3. ilość wydalanego magnezu w moczu;

    4. ilość wydalanych chlorków w moczu;

    5. ilość wydalanego wapnia w moczu;

    6. ilość wydalanego magnezu w moczu;

    7. ilość wydalanych fosforanów w moczu;

  7. ilość wydalania hormonów lub ich metabolitów np.:

    1. hormonów nadnerczy (kortyzol, adrenalina);

  8. ilość wydalanej mioglobiny w moczu;

  9. pomiar aktywności enzymów w moczu np.:

    1. amylazy.

Mocz powinien być zbierany od porannej porcji przez cały dzień i noc, aż do rana dnia następnego. Mocz powinno gromadzić się w szklanym słoju lub innym czystym szklanym pojemniku z podziałką, by po 24 godzinach zbiórki można było określić w mililitrach ilość wydalonego moczu. Naczynie najlepiej jest przechowywać w chłodnym i zacienionym miejscu. Po zakończeniu zbierania moczu należy dokładnie wymieszać całą zawartość pojemnika, zmierzyć objętość, a następnie odlać próbkę (około 100-200 ml) do mniejszego naczynia - tak jak w badaniu ogólnym moczu. Dodatkowo mocz zbierany w kierunku określenia ilości wapnia, magnezu i fosforanów należy zakwasić 10 ml octu 10% na objętość dobową moczu (ewentualnie sześciomolowym kwasem solnym). Odpowiednio przygotowane próbki należy dostarczyć do kliniki. Na karteczce dołączonej do próbki moczu, zawierającej dane, należy bezwzględnie podać dokładny czas rozpoczęcia i zakończenia zbiórki oraz całkowitą objętość zebranego moczu. Niestety w przypadku zwierząt wykonanie takiej procedury polegającej na dokładnym zebraniu całodobowego moczu, bez ryzyka zanieczyszczenia zbieranego materiału w warunkach domowych jest praktycznie niewykonalne. W przypadku, gdy istnieje potrzeba wykonania badań specjalistycznych ze zbiórki dobowej moczu zazwyczaj zwierzę pozostaje na ten czas w klinice weterynaryjnej, a mocz zbierany jest po zacewnikowaniu zwierzęcia. Poniżej przedstawiamy charakterystykę wybranych badań ze zbiórki dobowej:

  1. Dobowa ilość wydalanego moczu - wartość referencyjna wydalanego dobowo moczu wynosi 25-35ml/kg m.c./dobę, co w zależności od wagi psa może dać od 0.1 do 2l moczu. W różnych sytuacjach ilość wydalanego moczu może się niewiele zmniejszyć lub nieznacznie zwiększyć i nie świadczy to jeszcze o procesie chorobowym. Dzieje się tak np. po zwiększeniu/zmniejszeniu ilości przyjętych przez psa płynów np. w trakcie upałów pies będzie więcej pił, a w chłodniejsze dni, a także wówczas, gdy je mokrą karmę mniej.

    Znaczne zwiększanie ilości wydalanego moczu może świadczyć o procesach zapalnych nerek, wątroby lub zespole Cushinga lecz w tych przypadkach następuje również obniżenie ciężaru właściwego moczu. W przypadku cukrzycy, która zwiększa ilość wydalanego moczu następuje jednocześnie podwyższenie stężenia glukozy w moczu. Znaczne zwiększenie wydalania moczu może również nastąpić w wyniku uszkodzenia płatu mózgu powodującego zaburzenia w wydzielaniu hormonu wazopresyny, co prowadzi do rozwoju choroby zwanej moczówką prostą. Znaczne zmniejszenie ilości wydalanego moczu może świadczyć o odwodnieniu organizmu. W takie sytuacji organizm stara się zatrzymać część wody zmniejszając wydzielanie moczu, co powoduje zatrzymanie wydalania produktów przemiany materii (mocznik, kreatynina i inne), a to w konsekwencji powoduje zatrucie organizmu. W dłuższym czasie zbyt mała diureza może doprowadzić do kamicy nerkowej na skutek przepływu przez nerki zbyt zagęszczonego moczu. Oprócz tego spadek ilości oddawania moczu może świadczyć o zaburzeniach drożności przewodów moczowych (np. przy kamicy i zablokowaniu ujścia), ostrej niewydolności nerek lub niewydolności mięśnia sercowego.

  2. Dobowe wydalanie białka w moczu - u zdrowego zwierzęcia białko w moczu nie powinno być obecne poza śladowymi ilościami. Dzięki dokładnie określonemu dobowemu wydalaniu białka z moczem w ciągu doby można łatwiej rozpoznać niektóre przewlekłe zapalenia układu moczowego, aż do odmiedniczkowego zapalenia nerek. W przypadku stwierdzenia białka w moczu z badania ogólnego lekarz może zlecić określenie dobowego wydalania białka w celu określenia nasilenia patologii lub wówczas, gdy kolejne badania wykazują utrzymujący się białkomocz. Większość prowadzonych badań udowodniła, że ilość wydalanego białka z moczem mieszcząca się w zakresie 10-20mg/kg/24h nie stanowi o patologii. W przypadku stwierdzenia białkomoczu bardzo przydatne okazuje się wykonanie badania określającego stosunek wydalanego białka do kreatyniny. Wynik uzyskany poniżej 1 (najlepiej oscylujący w granicach 0.5) uznawany jest za normalny.  Oznaczenie poziomu białka w moczu ze zbiórki dobowej, albo badanie poziomu białka w przeliczeniu na kreatyninę mogą służyć do monitorowania pacjenta z rozpoznaną chorobą lub uszkodzeniem nerek.

    - białkomocz znikomy (0.5g/l lub "+") może być wynikiem obecności elementów morfotycznych (nabłonki, krwinki, plemniki);

    - mierny białkomocz (0.5-3.5g/l lub "++ do +++") wskazuje na glomeluropatie różnego tła;

    - bardzo silny białkomocz (3.5g/l lub "++++") wskazuje na uszkodzenia nerek.

    Białkomocz często pojawia się w chorobach przewlekłych, takich jak cukrzyca i nadciśnienie, choroba Cushinga, a wzrastająca ilość białka w moczu odzwierciedla narastające uszkodzenie nerek. Białkomocz może również wystąpić w chorobach zakaźnych, immunologicznych, boreliozie czy ehrlichiozie.

  3. Dobowe wydalanie mocznika - u zdrowego zwierzęcia wartość referencyjna wydalanego mocznika wynosi 10-30g/24h. Mocznik wydalany jest z organizmu głównie drogą układu moczowego. W nerkach podlega procesowi filtracji kłębowej oraz sekrecji i reabsorpcji w kanalikach nerkowych. Znaczenie kliniczne ma zmniejszenie wydalania mocznika. Zaburzenia to prawie zawsze wynika z upośledzenia czynności wydalniczej nerek. Występuje również w upośledzeniu funkcji wątroby w związku z zaburzeniem jego syntezy.

  4. Dobowe wydalanie azotu mocznika - u zdrowego zwierzęcia wartość referencyjna wydalanego azotu mocznika wynosi 140-2300 [mg/kg/24h]. W wyniku rozpadu białek w wątrobie powstaje azot (w postaci amoniaku), podlegający dalszym przemianom metabolicznym. W następstwie połączeń z innymi cząsteczkami tworzy się ostateczny produkt rozpadu - mocznik, wydalany wraz z moczem. Proces ten odbywa się w sposób ciągły, co powoduje obecność zarówno we krwi, jak i w moczu azotu mocznikowego. Zwiększenie wydalania może nastąpić przy ujemnym bilansie azotu np. w stanach pooperacyjnych, zaś zmniejszenie ilości wydalania może nastąpić przy dodatnim bilansie azotu np. przy zaburzeniach funkcji nerek, wątroby.

  5. Dobowe wydalanie kreatyniny - u zdrowego zwierzęcia wartość referencyjna wydalanej kreatyniny wynosi 1.0-2.0g/24h. Kreatynina to związek chemiczny będący produktem ubocznym pracy mięśni. Znajduje się on we krwi jak i w moczu. Jest na bieżąco usuwany z organizmu przez nerki. Stężenie kreatyniny w moczu zależy od zdolności nerek do jej usuwania wraz z moczem. Dobowe wydalanie kreatyniny jest stałe. Zwiększenie wydalania zazwyczaj powiązane jest z dietą obfitującą w dużą zawartość białek zwierzęcych. Znaczenie kliniczne ma spadek wydalania kreatyniny, co najczęściej może świadczyć o:

    - niewydolności wydalniczej nerek;

    - niedokrwistości;

    - nadczynności tarczycy;

    - obecności leków o działaniu nefrotoksycznym.

  6. Klirens kreatyniny - dla celów praktycznych zwykle wykonuje się badanie wielkości filtracji kłębkowej poprzez określenie współczynnika oczyszczania (tzw. klirensu, z angielskiego clearance) endogennej kreatyniny. Klirens jest hipotetyczną objętością osocza, która zostaje całkowicie "oczyszczona" z danego składnika (np. kreatyniny), wskutek wydalania go do moczu, w jednostce czasu. Badanie służy określeniu podstawowej czynności nerek, jaką stanowi filtracja kłębkowa.  Wartość referencyjna dla zdrowego psa wynosi 1.5-4.5 ml/min/kg i służy do bardzo wczesnej diagnostyki niewydolności nerek. Zarówno w surowicy, jak też w moczu oznacza się stężenie kreatyniny i przy pomocy odpowiednich wzorów oblicza się współczynnik oczyszczenia dla kreatyniny (klirens kreatyniny), który w bardzo dużym przybliżeniu określa wielkość filtracji kłębkowej. Oprócz tego można go wykorzystać do korekty stężenia oznaczanych substancji w moczu przypadających na jednostkę wydalanej kreatyniny.

  7. Dobowe wydalanie kwasu moczowego - u zdrowego zwierzęcia wartość referencyjna wydalanego kwasu moczowego wynosi 10-20mg/24h. Ostateczna ilość wydalanego kwasu moczowego u zdrowego zwierzęcia zależy od diety (podaż puryn) i degradacji nukleotydów purynowych. Zmniejszenie wydalania kwasu moczowego może nastąpić w niedoborze oksydazy ksantynowej i przy stosowaniu niektórych leków. Zwiększenie wydalania kwasu moczowego z moczem może świadczyć o:

    - zwiększeniu stężenia kwasu moczowego w surowicy;

    - zahamowanej resorpcji;

    - przyjmowaniu leków (np. salicylany, diuretyki);

    - zespole lizy nowotworu po chemioterapii;

    Zwiększenie wydalania kwasu moczowego następuje min. w takich zaburzeniach chorobowych jak:

    - hyperuricosurii;

    - ostrej lub przewlekłej niewydolności nerek;

    - wrodzonym krążeniu wrotno-obocznym;

    - w zatruciu tlenkiem węgla, ołowiem, w nowotworach.

    W przypadkach podniesionego poziomu kwasu moczowego w moczu zachodzi predyspozycja do precypitacji i tworzenia kamieni moczanowych.

  8. Dobowe wydalanie mioglobiny - u zdrowego zwierzęcia wartość referencyjna wydalanej mioglobiny wynosi 0-2mg/l/24h. Mioglobina to złożone białko globularne. Główną funkcją mioglobiny jest magazynowanie tlenu w mięśniach czerwonych (poprzecznie prążkowanych). Podczas nadmiernego wysiłku, kiedy ciśnienie cząsteczkowe tlenu spada w mięśniach do bardzo niskiej wartości, mioglobina uwalnia zmagazynowane cząsteczki O₂ i pozwala mitochondriom na syntezę ATP na drodze fosforylacji oksydacyjnej. Mioglobina przechodzi do moczu pierwotnego w kłębuszkach nerkowych. Przy wyższym stężeniu w moczu nadaje mu barwę ciemnobrązową, a w moczu kwaśnym mogą się również pojawić wałeczki mioglobinowe. Fizjologiczne dochodzi do znacznego wydalania mioglobiny podczas dużego wysiłku fizycznego, a patologicznie (mioglobinuria) przy:

    - ostrym zapaleniu mięśni;

    - zgnieceniach i zmiażdżeniach mięśni (różne urazy);

    - długotrwałych skurczach mięśni/napadach.

    Trzeba jednak zaznaczyć, że u psów mioglobinuria to zjawisko praktycznie niespotykane.

  9. Dobowe wydalanie chlorków - u zdrowego zwierzęcia wartość referencyjna wydalanych chlorków wynosi 130-250mmol/24h. W stanie równowagi wodno-elektrolitowej, dobowe wydalanie chlorku z moczem zależy od podaży chlorku w diecie. Ponad 80% ładunku filtrowanego chlorku reabsorbuje się wtórnie do transportu sodu w kanaliku proksymalnym. Stad wydalanie chlorku z moczem odzwierciedla funkcje kanalika proksymalnego.

    Wzrost wydalania:
    - diuretyki;
    - uszkodzenie kanalików nerkowych z dużą utratą chlorku;
    - zmniejszona reabsorpcja chlorku w wyniku deficytu hormonów kory nadnerczy;
    - niedobór potasu.

    Spadek wydalania:
    - utrata chlorku sodu drogą pokarmowa (uporczywe wymioty, biegunki);
    - pierwotna nadczynność kory nadnerczy;
    - leczenie kortykosterydami;
    - we wszystkich przypadkach retencji chlorku sodu (np. tworzenie się obrzęków, uszkodzenie mózgu).

  10. Dobowe wydalanie sodu -  u zdrowego zwierzęcia wartość referencyjna wydalanego sodu wynosi 150-250mmol/24h. Stężenie sodu w moczu zwykle oznacza się u zwierząt, które mają nieprawidłowe jego stężenie we krwi, aby określić, czy zaburzenie wynika z nadmiernego dowozu czy też z utraty zbyt dużych jego ilości. Często sód w moczu bada się u zwierząt z nieprawidłową funkcją nerek, co pomaga w rozpoznaniu przyczyny choroby i w ustaleniu odpowiedniego leczenia. Stężenie sodu w moczu powinno być oceniane w odniesieniu do stężenia we krwi. Może zmieniać się razem ze stężeniem we krwi albo przeciwnie do niego. Prawidłowo organizm wydala nadmiar sodu, więc stężenie w moczu może być zwiększone z powodu zwiększonego stężenia we krwi. Poziom tego jonu w moczu może się też zwiększać, jeśli dochodzi do nadmiernej jego utraty i wówczas stężenie we krwi będzie prawidłowe lub małe. Jeśli poziom sodu we krwi jest niski z powodu niedostatecznej podaży, stężenie w moczu też będzie małe.

    Zwiększenie wydalania może świadczyć o:

    - nadmiernej ilości sodu w diecie;

    - niedoczynności kory nadnerczy;

    - zatruciu wodnym.

    Zmniejszenie wydalania może świadczyć o:

    - niewydolności nerek;

    - pozanerkowej utracie sodu.

  11. Dobowe wydalanie potasu -  ilość wydalonego w moczu potasu zwykle oznacza się u zwierząt, które mają nieprawidłowe jego stężenie we krwi, aby określić, czy zaburzenie wynika z nadmiernego dowozu czy też z utraty zbyt dużych jego ilości. Dobowe wydalanie potasu ma znaczenie w diagnostyce przyczyn hipokalemii. W warunkach fizjologii o wydalaniu potasu decyduje zależne od aldosteronu jego wydalanie w kanalikach dystalnych nefronu. Do wzrostu wydalania jonu potasowego (hiperkalemii)dochodzi w nadczynności kory nadnerczy (zespół Cushinga), w tubulopatiach nerkowych, przy terapii większością diuretyków. Zmniejszenie wydalania potasu (hipokalemia) występuje w chorobach nerek przebiegających z oligurią, w niewydolności kory nadnerczy, przy diecie ubogiej w potas, przy diuretykach z grupy antagonistów aldosteronu.

  12. Dobowe wydalanie magnezu - u zdrowego zwierzęcia wartość referencyjna wydalanego magnezu wynosi 1.7-30 [mg/kg/24h]. Magnez to jeden z elektrolitów występujący w organizmie, którego prawidłowe stężenie jest niezbędne do przebiegu wielu procesów w organizmie. Zaburzenia w gospodarce magnezowej mogą oznaczać za wysoki lub za niski poziom tego pierwiastka w surowicy. Ilość wydalonego w moczu magnezu zwykle oznacza się u zwierząt, które mają nieprawidłowe jego stężenie we krwi, aby określić, czy zaburzenie wynika z nadmiernego dowozu czy też z utraty zbyt dużych jego ilości. Nerki są najważniejszym narządem regulującym gospodarkę magnezową. Wydalanie magnezu przez nerki zależy od wielu czynników, m.in. - od aktualnych zasobów tkankowych, składu diety, niektórych hormonów i stanu homeostazy innych elektrolitów. Prawidłowo funkcjonujące nerki wydalają nadmiar filtrowanego w kłębkach magnezu, oszczędzając go w przypadku niedoboru. Miernikiem ilości wydalanego z moczem magnezu może być jego ilość w moczu dobowym, wartość wskaźnika magnezowo-kreatyninowego, wydalanie frakcyjne i klirens a w znacznie mniejszym stopniu - stężenie magnezu, w moczu. Nadmierną utratę magnezu z moczem i jego wtórny niedobór komórkowy obserwuje się nierzadko w przewlekłych zapaleniach nerek, często w zespołach nerczycowych (ucieczka magnezu związanego z albuminą), we wrodzonych i nabytych tubulopatiach oraz u chorych z niewydolnością nerek w fazie wielomoczu.

  13. Dobowe wydalanie wapnia - gospodarka wapniowa jest ściśle powiązana z gospodarką fosforanową. Zachowanie równowagi wapniowo-fosforanowej umożliwia utrzymywanie prawidłowych poziomów tych pierwiastków w organizmie. W jej regulację zaangażowane są głównie parathormon oraz czynne metabolity witaminy D. Ilość wydalonego w moczu wapnia zwykle oznacza się u zwierząt, które mają nieprawidłowe jego stężenie we krwi, aby określić, czy zaburzenie wynika z nadmiernego dowozu czy też z utraty zbyt dużych jego ilości. Wapń jest pierwiastkiem, który w organizmie bierze udział w neurotransmisji bodźców w mięśniach szkieletowych i w mięśniu sercowym oraz w procesach krzepnięcia krwi. Ponad 99% wapnia znajduje się w kościach, a pozostała część w płynach zewnątrz - i wewnątrzkomórkowych. Wapń zjonizowany (wolny) ma decydujące znaczenie kliniczne i diagnostyczne. Stężenie wapnia zależy od jego podaży z pokarmem, stopnia wchłaniania z jelit, mobilizacji z kości oraz stopnia wydalania z moczem przy czym witamina D i hormon przytarczyc - parathormon zwiększają wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego, pobudzają jego mobilizację z kości oraz hamują jego wydalanie z moczem. Hiperkalciuria jest to stan chorobowy, który charakteryzuje się zwiększonym wydalaniem wapnia z moczem. Na ilość wydalanego wapnia z moczem ma wpływ rodzaj stosowanej diety. Istotnym, udokumentowanym czynnikiem nasilającym kalciurię jest nadmiar sodu. Hiperkalciuria jest najczęściej występującym zaburzeniem metabolicznym prowadzącym do powstania kamicy układu moczowego. Oprócz tego wzrost wydalania występuje m.in. w nowotworach przebiegających z osteolizą, w osteoporozie, w zaburzeniach funkcji przytarczyc, w chorobach nerek, przy podawaniu diuretyków pętlowych. Spadek wydalania ma miejsce w osteomalacji, krzywicy, przy terapii tiazydami.

  14. Dobowe wydalanie fosforu nieorganicznego - gospodarka fosforanowa jest ściśle powiązana z gospodarką wapniową. Zachowanie równowagi wapniowo-fosforanowej umożliwia utrzymywanie prawidłowych poziomów tych pierwiastków w organizmie. W jej regulację zaangażowane są głównie parathormon oraz czynne metabolity witaminy D. Ilość wydalonego w moczu fosforu zwykle oznacza się u zwierząt, które mają nieprawidłowe jego stężenie we krwi, aby określić, czy zaburzenie wynika z nadmiernego dowozu czy też z utraty zbyt dużych jego ilości. Około 80% fosforu znajduje się w kościach, a pozostała część w płynach zewnątrz - i wewnątrzkomórkowych. Stężenie fosforu zależy od jego podaży z pokarmem, stopnia wchłaniania z jelit, mobilizacji z kości oraz stopnia wydalania z moczem. Znaczenie kliniczne ma wzrost wydalania fosforu. Fosfaturia może być pochodzenia nerkowego lub pozanerkowego min. pierwotna nadczynność przytarczyc, wtórna nadczynność przytarczyc w zespołach wadliwego wchłaniania lub trawienia, hiperkortyzolizm, niedobór witaminy D, fosfatoniny, tubulopatie, hipomagnezemia, nowotwory kości, niewydolność i uszkodzenia nerek.

Redakcja Świata Czarnego Teriera

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz:

- Atlas osadu moczu. Sabine Althof, Joachim Kindler, [red. wyd. pol.] Maria Mantur, Wydawnictwo: Sapota, Wrocław 2005, wyd.1;

- Nefrologia i urologia psów i kotów - Christelle Maurey, Cedric Dufayet (2007);

- Wartości referencyjne podstawowych badań laboratoryjnych w weterynarii, Winnicka A., Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2008, wyd. IV poprawione;

- Zarys diagnostyki i terapii chorób układu moczowego psów i kotów, Zbigniew Jarocki, wydawnictwo: SI-MA, 2001;

- Badanie moczu z cytologią. Przydatność w praktyce. dr n. wet. Janina Łukaszewska, Weterynaria w praktyce, 4/2009;

- Badanie osadu moczu. Cz. I - Magazyn Weterynaryjny, Łukaszewska J., Popiel J., vol. 14, nr 103, s. 29-32;
- Badanie osadu moczu. Cz. II - Magazyn Weterynaryjny, Łukaszewska J., Popiel J. vol. 14, nr 107, s. 72-74.

 

UWAGA! Wartości referencyjne podane w opisach badań nie są wartościami stałymi. Ich wielkość zależy od wielu czynników min.: wieku, płci i metody oznaczenia użytej w laboratorium - wartości liczbowe przedstawione jako wyniki mogą mieć różne znaczenie w różnych laboratoriach. Wartości podane w niniejszym artykule mają jedynie charakter orientacyjny. Indywidualny wynik należy porównać z zakresem referencyjnym dla konkretnego oznaczenia. W każdym przypadku niezbędna jest konsultacja otrzymanych wyników z lekarzem weterynarii.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768