O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Brylantowy uśmiech - czyli wszystko o zębach (schorzenia, pielęgnacja i profilaktyka)

 

Zęby stanowią jeden z najważniejszych i jednocześnie, aż wstyd przyznać jeden z najbardziej zaniedbanych atrybutów zwierząt. Uzębienie to nieodłączny element przewodu pokarmowego. W pierwotnym zamyśle uzębienie psów - zwierząt należących do rodziny drapieżnych i względnych mięsożerców - pełniło rolę narzędzia obrony, ataku oraz polowania w celu zdobycia pokarmu. Dodatkowo odpowiedni ich układ pozwalał zwierzęciu na efektywne przytrzymanie, uduszenie, a następnie przebicie skóry i oderwanie kawałków pożywienia, które dostając się do pyska mogło być miażdżone, kruszone, rozdrabniane na mniejsze kęsy i połknięte. Naturalnie w czasach obecnych, kiedy pies jest zwierzęciem w pełni udomowionym jego zachowania zostały w znacznej mierze zmienione. Nie oznacza to jednak, że pies zatracił instynkt. Wystarczy przyjrzeć się, jak doskonale pies rozprawia się z kawałkiem mięsa lub kością. Typowe dla psa uzębienie, które może sprostać wymienionym wyżej zadaniom, nazywane jest uzębieniem nożycowym. Zęby szczęki górnej (z wyjątkiem zębów trzonowych) wysunięte są przed zewnętrzne powierzchnie zębów żuchwy. Zęby pod względem twardości i wytrzymałości przewyższają nawet kości. Żeby móc jeść, miażdżyć i kruszyć pokarm pies używa do tego celu zębów trzonowych, a zęby sieczne i kły pozwalają mu na przytrzymanie pożywienia. Dodatkowo oprócz tej podstawowej czynności, jaką jest jedzenie pies wykorzystuje uzębienie również w innych celach, chociażby trzymanie ulubionych zabawek, noszenie kijka na spacerze, czy zwykłe "poiskanie się", kiedy coś zaswędzi, a zatem jednym zdaniem ich dobry stan jest mu niezbędny do prawidłowego życia psa.

Szczenięta rodzą się bez zębów, a pierwsze z nich zaczynają się pojawiać w ciągu pierwszych kilku tygodni życia zazwyczaj, pomiędzy trzecim, a piątym tygodniem i są to zęby mleczne często zwane "mleczakami". Podstawowy podział zębów to: siekacze, kły, przedtrzonowe i trzonowe. Pierwsze pojawiają się mleczne kły (4 szt.), następnie siekacze (12 szt.), a na końcu przedtrzonowce (12 szt.). Wyjątek stanowią pierwsze przedtrzonowce, które wyrastają dopiero w okresie zmiany zębów (ok. 4-5 miesiąca) i nie ulegają już zmianie. Jeśli  pojawią się wśród mlecznych zębów, to znak, że stały ząb już nie wyrośnie.
Zatem  szczeniak ma 4+12+12= 28 zębów. U szczeniąt zęby oznacza się małymi literami nazw łacińskich.

Wzór zębowy szczeniaka wygląda następująco:


3i 1c 3p (szczęka 14 zębów)

3i 1c 3p (żuchwa 14 zębów)

W  tym czasie w zasadzie niewiele trzeba poświęcać im uwagi, wystarczy okresowe sprawdzanie, czy wszystkie rosną prawidłowo i czy przypadkiem kształt szczęki i żuchwy nie prowadzi do deformacji zgryzu. Zdarza się, że u niektórych osobników rozstaw szczęki i żuchwy  jest stosunkowo wąski i można zaobserwować proces niejako "wrastania" kłów w szczękę, które rosną zbyt ciasno i mogą powodować ranienie podniebienia i dziąseł dlatego też, by nie dopuścić do deformacji zgryzu tak młodziutkiego szczenięcia należy masować dziąsła z lekkim naciskiem wyrastających kłów od środka do zewnątrz. Jeśli nie przynosi to pożądanych efektów należy zwrócić się o pomoc do lekarza weterynarii. Dopóki nie ma zębów trzonowych, przedtrzonowe pełnią ich funkcję, stąd też są okazałe, o dużej, dobrze rozwiniętej powierzchni. Warto obserwować u psa rozwój zgryzu mlecznego, gdyż daje on pewne podstawy do wyrokowania o ustawieniu zębów stałych, specyficzna budowa kości czaszki, szczęki i żuchwy powoduje dość nierównomierny wzrost tych kości. Często bywa tak, że w ok. 50% przypadków stwierdzony w okresie wczesno-szczenięcym wadliwy zgryz (cęgi – lekki przodozgryz i tyło- zgryz ) mogą ulec zmianie na nożycowy. Taki "chodzący zgryz" może nieść, jednak za sobą ryzyko "rozjechania" się układu w późniejszych etapach rozwojowych czernysza, bowiem jest to rasa, której proces dorastania i dojrzewania jest rozciągnięty w czasie.

Kupując w hodowli szczenię w wieku ok. 8 tygodni nabywamy je zatem z kompletem zębów mlecznych, a zgryz musi być zgodny ze wzorcem: "nożycowy" (siekacze górnej szczęki zachodzą ściśle na siekacze żuchwy). Zatem cały najważniejszy proces wymiany zębów mlecznych na docelowe zęby stałe rozpocznie się już w nowym domu pod okiem właściciela. Zęby mleczne zaczynają wypadać psu w wieku około 3 miesięcy, choć istnieją duże różnice osobnicze i proces ten może się rozpocząć nieco później. Całkowita wymiana zębów kończy się zazwyczaj ok. 7 miesiąca życia. Przyjmuje się, że szczenię w wieku 8 miesięcy powinno już mieć wszystkie zęby wymienione na stałe. Z reguły jako pierwsze wypadają psu siekacze, potem zęby przedtrzonowe (tuż za kłem), następnie trzonowe - te w głębi szczęk, a dopiero na sam koniec kły.

I tu zaczyna się bardzo ważna rola właściciela: koniecznie trzeba kontrolować jak pies "wymienia" zęby, czy nie zachodzą jakieś nieprawidłowości, by móc ewentualnie w porę interweniować.

 

UKŁAD ZĘBÓW

 

BUDOWA OGÓLNA ZĘBA

 

Po zmianie wyrastają psu w/w zęby + 4 x P1+10 trzonowców. To w sumie daje 42 zęby dorosłego psa - zęby stałe, które oznacza się dużymi literami nazw łacińskich. Poszczególne siekacze mają własne nazwy. Wyliczając od kłów są to okrajki, średniaki, cęgi. Para zębów składająca się z czwartego przedtrzonowca i pierwszego zęba trzonowego nazywana jest łamaczami.

Podstawowy podział zębów to: siekacze, kły, przedtrzonowe i trzonowe.

Siekacze (I-Incisivi) - po trzy z każdej strony w każdej połówce szczęki górnej i żuchwy. Pierwszy siekacz znajduje się na linii pośrodkowej szczęki górnej i żuchwy, a za nim przesuwając się na obwód siekacz drugi i siekacz trzeci. Siekacze przylegają ściśle do siebie. Siekacze żuchwy są mniejsze, niż siekacze szczęki górnej. (razem 12 zębów).

Przedtrzonowe (P-Praemolares) - w prawidłowym uzębieniu jest ich po 4 w każdej połówce szczęki górnej i żuchwy, przy czym liczy się je od tylu do przodu. W szczęce górnej przedtrzonowiec pierwszy jest największym zębem, a ze względu na użyteczność przy jedzeniu nosi nazwę łamacza. Przedtrzonowiec czwarty żuchwy jest najmniejszy ze wszystkich przedtrzonowców, a niekiedy może go brakować, czego przyczyną jest ustawienie kła. (razem 16 zębów).

Trzonowce (M-Morales) - w połówce szczęki górnej znajdują się 2 trzonowce, a w żuchwie 3 trzonowce. W żuchwie trzonowiec pierwszy, który jest największym zębem żuchwy nosi ze względu na swoją funkcję nazwę łamacz. (razem 10 zębów).
Wzór zębowy dorosłego psa  wygląda następująco:


3I 1C 4P 2M (szczęka 20 zębów)
3I 1C 4P 3M (żuchwa 22 zęby)

UKŁAD SZCZĘKA GÓRA

 

 

I - Incisivi (siekacze), C - Caninus (kieł), P - Praemolares (przedtrzonowe), M - Molares (trzonowe).

 

 

UKŁAD ŻUCHWA DÓŁ

 

W okresie wymiany zębów oprócz ich bacznej obserwacji należy zaniechać wszelkich zabaw typu przeciąganie zabawki, sznurka, szmatki itp., bowiem niepewnie jeszcze ustawione zęby, zwłaszcza niewielkie siekacze, poddawane stałemu naciskowi mogą się wysunąć poza przewidziane przez naturę miejsca i tym samym na własne życzenie można psu zniekształcić zgryz.

 

Zgodnie ze wzorcem zęby stałe CTR-a powinny być: duże, białe, ściśle przylegające do siebie w pełnym komplecie zgodnie z formułą (42 zęby), siekacze ułożone w jednej linii, zgryz nożycowy.

Niedoskonałości: siekacze nie położone w jednej linii w dolnej szczęce, małe zęby.

Wady dyskwalifikujące: wszelkie odstępstwa od zgryzu nożycowego, braki w zębach.

 

Ulżyć szczeniakowi.....

W takcie wymiany zębów szczeniak najchętniej gryzie wszystko co popadnie… ogałacając nogi od stołu z pieczołowicie pielęgnowanej politury włącznie ;) dlatego w celu wyeliminowania takiego zachowania można podać szczeniakowi do "memłania" dużą kostkę cielęcą - ogryzając kość pies poddaje naturalnym naprężeniom mleczne zęby, które łatwiej obluzowują się i wypadają, a jednocześnie jego organizm korzysta z łatwo przyswajalnych związków, niezbędnych do budowy kośćca zawartych w ww. kości.

Amerykańska firma Nylabone, zaprojektowała specjalną zabawkę przeznaczoną wyłącznie dla szczeniąt ząbkujących. Jej specjalna struktura zachęca szczenięta do delikatnego gryzienia, a poprzez nie masuje dziąsła i wspomaga prawidłowy rozwój ząbków. Zabawka zalecana wyłącznie dla szczeniąt ząbkujących. Nie zaleca się jej dla psów dorosłych lub psów z pełni wykształconymi zębami, oraz szczeniąt ras o wyjątkowo silnych szczękach, zaś firma Kong zaprojektowała specjalną zabawkę w kształcie walca Puppy Kong Dental Stick do czyszczenia zębów i masażu dziąseł - poprzez zabawę. Zabawka  wykonana jest z  naturalnego kauczuku ze specjalnie wyżłobionymi rynienkami - do masażu dziąseł i czyszczenia zębów. Guma tego walca  jest dość miękka, dlatego też nadaje się szczególnie dla szczeniaków.

Jeszcze jedna bardzo istotna uwaga: podawanie psom antybiotyków (a konkretnie tych z grupy tetracyklin) w okresie zmiany zębów może prowadzić do trwałych zmian w ich wyglądzie: przebarwień szkliwa, zmiany kształtu, a nawet uszkodzenia zawiązków zębów stałych – i niektóre zęby nie wyrosną w ogóle! Podobny wpływ na zęby mogą mieć niektóre choroby, jakie mogą dotknąć psa w tym okresie (szczególnie -  nosówka!).

 

NIEDOSKONAŁOŚCI I SCHORZENIA MOGĄCE POJAWIĆ SIĘ W TRAKCIE WYŻYNANIA ZĘBÓW ORAZ PO ZAKOŃCZENIU ZMIANY ZĘBÓW Z MLECZAKÓW NA STAŁE:

 

Zmiana zgryzu - wraz z typem i budową głowy silnie powiązana jest budowa oraz kształt szczęki i ułożenie zębów. Warto zaznaczyć, że zgodnie z przeznaczeniem rasy, która tworzona była, jako ściśle użytkowa niemal koniecznym wymogiem była odpowiednia konstrukcja silnej szczęki górnej i żuchwy. Powinny one być odpowiednich proporcji. Żuchwa musi być mocna, prawidłowej szerokości, a w rzucie górnym układ ramion szczęki przyjmuje kształt graniastej litery "U". Taki układ zapewnia optymalne rozłożenie zębów. Na rysunku nr 1 widzimy właśnie głowę o dobrych proporcjach, prawidłową szczękę i bryłę głowy widzianą z góry.

Na rysunku nr 2 głowa jest masywna, ciężka z krótką i szeroką kufą w typie molosowatym to sprawia, że żuchwa jest również stosunkowo krótka, masywna, szeroka, zaś same zęby są rozstawione zbyt szeroko. W rzucie górnym układ ramion szczęki przyjmuje kształt litery "O". Przy takiej budowie zdarzają się nieprawidłowości w zgryzie z tendencją do występowania przodozgryzu.

Na rysunku nr 3 widzimy głowę długa, lekką, z długą i wąską kufą w typie teriera, co sprawia, że żuchwa jest również stosunkowo długa, ale wąska, zaś same zęby są rozstawione zbyt wąsko. W rzucie górnym układ ramion szczęki przyjmuje kształt litery "V". Bardzo często przy takiej budowie głowy i żuchwy kły rosną zbyt wąsko pod niedostatecznym kątem i w efekcie nie mieszczą się w górnej szczęce, a wrastają w nią. Kły, które wyrastają zbyt wąsko, ranią podniebienie i dziąsła. Bez interwencji bardzo szybko prowadzą do deformacji zgryzu. Bardzo ciasne zgryzy mają tendencję do przechodzenia wraz z wiekiem psa w zgryz cęgowy. Tak zbudowana głowa i ukształtowanie szczęki może predysponować również do występowania tyłozgryzu oraz zgryzu kulisowego.

Jedyny dopuszczalny przez standard zgryz nosi nazwę zgryzu nożycowego. Przy zwarciu zęby górne przysłaniają lekko zęby dolne. Gdy pysk jest zamknięty siekacze górnej szczęki zachodzą bezpośrednio przed siekacze żuchwy, a dolny kieł jest nieco wysunięty przed górny. Górne sześć zębów powinno formować równą linią i ściśle zachodzić na odpowiadające im dolne kły. Jeśli kły są umieszczone poprawnie można mieć pewność, że zęby trzonowe także są osadzone odpowiednio dla swej roli. W odcinku bocznym górny P1 (łamacz) powinien znajdować się na zewnątrz w stosunku do zębów dolnych i stykać się z odpowiednimi powierzchniami dolnego P4 i M1. Taki zgryz w naturze jest również najczęściej spotykany i zapewnia najefektywniejsze wykorzystanie szczęk i zębów. Nie zapominajmy, że pies jest mięsożercą, a więc silne mocne szczęki, zdrowe zęby i układ zębów nożycowy umożliwiają prawidłowe uchwycenie pożywienia, przytrzymanie oraz skuteczne rozerwanie go na mniejsze kawałki.

rysunek 1

zgryz nożycowy (prawidłowy)

rysunek 2

przedstawia mechanikę szczęki

Na rysunku nr 3 widzimy porównanie skuteczności funkcjonowania zgryzów. Prawidłowego zgryzu nożycowego: (schwytany kęs zostaje zakleszczony pomiędzy zębami - skuteczność działania nożyc) oraz zgryzu cęgowego - nieprawidłowego - (schwytany kęs nie zostanie zakleszczony pomiędzy zębami i przy szarpnięciu wysunie się z zębów - działanie chwytne cęgów).

Oprócz pożądanego zgryzu nożycowego mogą również pojawiać się zgryzy niedopuszczone przez standard - czyli przodozgryz, tyłozgryz, zgryz cęgowy czy kulisowy. Poniżej szczegółowe omówienie wad zgryzu.

 

WADY ZGRYZU:

Zgryz cęgowy (nieprawidłowy)

Przy zamkniętym pysku siekacze stykają się ze sobą końcami. Dolny kieł znajduje się bardziej przyśrodkowo od górnego, tzn. między kłem górnym i zewnętrznym siekaczem górnym (okrajkiem). W odcinku bocznym górny P1 (łamacz) styka się z odpowiednimi powierzchniami dolnego P4 i M1.

Zgryz kulisowy (nieprawidłowy)

Siekacze nie są ułożone w jednej linii, ale mogą być przesunięte do tyłu oraz do przodu względem siebie. Zdarza się też zbyt wąskie ustawienie kłów, zwłaszcza żuchwy, które mogą uszkadzać tkanki miękkie górnej szczęki.

Przodozgryz (nieprawidłowy)

To dysproporcja łuków zębowych, przy czym łuk zębowy dolny jest większy od górnego. Żuchwa jest za długa w stosunku do szczęki. Zdarza się, że przy zamkniętym pysku siekacze szczęki uszkadzają dziąsła żuchwy. Mogą pojawić się deformacje kłów, siekaczy, trzonowców. Kły wyrastające z dolnej szczęki mogą być przyczyną powstawania ran podniebienia. Pies z tymi schorzeniami będzie miał niedorozwiniętą dolną szczękę.

Fachowcy mówią jeszcze o przodozgryzie w kontakcie (kiedy zęby mimo wszystko stykają się ze sobą) lub bez kontaktu (gdy przy zamkniętym pysku siekacze nie dotykają się nawzajem).

Tyłozgryz (nieprawidłowy)

 Żuchwa jest krótsza niż szczęka, a dolne siekacze są wyraźnie cofnięte w stosunku do siekaczy górnej szczęki. Wywołany jest genetycznie uzależnionym niedorozwojem żuchwy. Siekacze górne znajdują się przed siekaczami dolnymi, a pomiędzy łukami zębów występuje wolna przestrzeń, zęby nie stykają się ze sobą

 

Fachowcy mówią jeszcze o przodozgryzie w kontakcie (kiedy zęby mimo wszystko stykają się ze sobą), lub bez kontaktu (gdy przy zamkniętym pysku siekacze nie dotykają się nawzajem).

Niestety wszystkie te odstępstwa zgodnie ze wzorcem dyskwalifikują psa. Może się również zdarzyć że u dorosłego czernysza nagle zgryz z prawidłowego zacznie się zmieniać najczęściej na "cęgowy" i jest to spowodowane wcześniej już wspomnianym długim etapem rozwojowym psa, a szczególnie dość późnym rozrostem głowy. Praktycznie w przypadku czernysza może do tego dojść ok. 3-5 roku jego życia!

 

Zmniejszenie liczby zębów (hipodoncja) - może być: prawdziwe, gdy brak zawiązków zębowych, lub rzekome, jeśli zawiązek zęba jest w kości, ale nie wyrznął się. W przypadku braków kilku zębów mówimy o oligodoncji, a całkowity brak zębów to anodontia. U psów to w zasadzie problem osławionych "jedynek", które spędzają sen z oczu wielu hodowcom. Jedynki to pierwsze zęby przedtrzonowe, tuż za kłem, oznaczane przez anatomię jako P1 (stąd właśnie ich nazwa). Otóż kilku procentom ogólnej populacji psów – nie wyrastają one w ogóle lub wyrasta tylko część z przepisowych czterech sztuk. Zjawisko to jest w naturze normalne i spotykane także u dzikich psowatych, niestety zgodnie ze wzorcem rasy niedopuszczalne. Zdarza się również tak, że z jakiegoś powodu zęby oznaczane, jako P1 nie wyrastają ponad powierzchnię dziąseł, natomiast po wykonaniu zdjęcia RTG są doskonale widoczne i drobna korekta ze strony lekarza w postaci nacięcia dziąsła można je odsłonić. Dlatego w przypadku stwierdzenia braków w P1 warto wykonać zdjęcie RTG w celu sprawdzenia, czy ząb nie siedzi w głębi dziąsła. Naturalnie braki mogą dotyczyć również innych zębów.

 

 

 

Zwiększenie liczby zębów (hiperdoncja) - może być prawdziwa, gdy stwierdzamy większą liczbę zębów w porównaniu z normą, lub rzekoma w przypadku przetrwania zęba mlecznego. Przy takich nieprawidłowościach mogą również pojawić się zęby nadliczbowe o budowie nieprawidłowej (np. typu bliźniaczego-syjamskiego) oraz zęby dodatkowe o budowie prawidłowej.

 

"Niby komplet zębów" - to teoretycznie stan uzębienia po zakończeniu fazy wyrzynania i wzrostu zębów stałych, w którego skład wchodzą zęby mleczne. Zdarza się, że ząb mleczny nie wypada, a pozostaje w szczęce dzieje się tak, gdy ząb stały z jakiś przyczyn nie wyrasta. Korzeń mlecznego zęba nie otwiera się w następstwie ząb stały nie wypycha mlecznego. Najczęściej dotyczy to P2 i P3. Taki ząb mleczny pozostaje w szczęce przez ok. 2 do 3 lat "markując zęba stałego". Czas ten przypada najczęściej na najintensywniejszy okres prezentacji psa na wystawach, zdobywa on oceny kwalifikujące go do hodowli przechodzi  przeglądy, w kartach ocen nie ma zastrzeżeń, co do kompletności zębów... i nagle na kolejnej z rzędu wystawie okazuje się, że czegoś brakuje. Zapewne jest to zaskakująca sytuacja dla właściciela, który zaczyna szukać przyczyny utraty zęba i w większości przypadków "stawia" na jakiś uraz, podczas którego jego pupil ząb stracił. Oczywiście sytuacje takie się zdarzają - to tylko życie…. ale należy zaznaczyć, że wyrwanie samoistne zęba przez psa z korzeniem jest niemal niemożliwe i z pewnością taka sytuacja zostałaby odnotowana przez właściciela, ponieważ zęby są mocno i głęboko osadzone i nawet wprawny weterynarz usuwając ząb stały musi się nieźle natrudzić. Tak więc w takiej sytuacji najprawdopodobniej doszło do utraty właśnie mleczaka, który przejął "tymczasowo" funkcję zęba stałego. Specjalista jednak powinien umieć odróżnić ząb stały od mlecznego.

 

Problem z wyżynaniem zębów - istnieją sytuacje, kiedy dziąsła są silnie opuchnięte, ręką bez problemu wyczuwamy ząb, jednak z jakiś przyczyn ząb samoistnie nie przebija się przez dziąsło. W takiej sytuacji należy pomóc mu tą drogę przejść. Obecnie nie praktykuje się nacinania dziąsła, które i tak prawdopodobnie ponownie samoistnie zarośnie, zanim ząb zdąży przez nie przejść. Zdecydowanie lepiej jest intensywnie masować to miejsce. Metoda ta powinna przynieść efekt po kilku dniach, jeśli mimo tego nie udaje się, pozostaje zasięgnąć porady weterynaryjnej.

 

Zęby zatrzymane (retenowane) – zęby mleczne lub stałe, które pomimo całkowitego i prawidłowego wykształcenia, pozostały w kościach szczęk. Zatrzymanie może być całkowite – cały ząb pozostaje w kości, lub częściowe – ząb przebił kość, ale nie wyrżnął się całkowicie tylko pozostał w tkankach miękkich. Przyczyny takiego stanu rzeczy mogą być wrodzone lub nabyte, ogólne i miejscowe.

Za jeden z powodów przyjmuje się ewolucyjną tendencję do zmniejszania się rozmiarów szczęki oraz niezgodności pomiędzy wielkością zębów i ich liczbą. Wpływ mają również zaburzenia wydzielania wewnętrznego i niedobory witaminy A i D. Powodem mogą być również niektóre zespoły chorobowe. Miejscowymi przyczynami zatrzymania zębów stałych (zmiana ta rzadko dotyczy uzębienia mlecznego) może być brak miejsca w łuku zębowym, spowodowany wczesną utratą zęba/zębów mlecznych i przesunięciami w powstałą zbyt wcześnie lukę pozostałego uzębienia, występujące zęby nadliczbowe (blokujące wyrzynanie się prawidłowo położonych zębów), czy też istniejące torbiele lub guzy szczęk. U podłoża zaburzeń mogą również leżeć czynniki urazowe, powodujące przemieszczenie zawiązków zębów czy powstanie "blizn kostnych" w postaci dodatkowych uwapnień. Istnieją jeszcze inne czynniki, z których nie wszystkie zostały poznane odpowiedzialne za nieprawidłowe ułożenie czy odwrócenie zawiązków zębów już w bardzo wczesnych etapach rozwoju, co w efekcie daje zaburzenie właściwego toru wyrzynania. Zęby zatrzymane mogą dawać następujące powikłania: resorpcję przylegających do nich wyrzniętych zębów lub zębów zaklinowanych, rozwijające się wokół zębów torbiele zwane zawiązkowymi czy inne zębopochodne guzy szczęk. W leczeniu tego zaburzenia o ile daje jakieś efekty uboczne może być potrzebna pomoc chirurgiczna w celu zlokalizowania zęba i umożliwienia mu ewentualnego wyrżnięcia się na powierzchnię lub, gdy to jest niemożliwe dokonuje się usunięcia takiego zęba.

 

Przetrwałe mleczaki (dentes deciduus permanens) - są to zęby mleczne, które mimo wyrastania zębów stałych nie wypadają, a nadal dość mocno trzymają się w dziąśle. Takimi zębami są np. kły mleczne, które potrafią przetrwać w szczęce dość długo, utrudniając lub wręcz uniemożliwiając właściwe ustawienie prawdziwego, dorosłego już kła, co w praktyce prowadzić będzie do deformacji zgryzu. Często dzieje się tak w przypadku, gdy rosnący ząb stały idzie minimalnie obok zęba mlecznego i tym samym nie wypycha mleczaka oraz nie powoduje jego samoistnego usunięcia. Jeśli zauważycie u szczenięcia podwójne kły to należy jak najszybciej udać się do weterynarza, by przetrwałe mleczaki usunął.

 

Wrastanie kłów dolnych w podniebienie (przyśrodkowe przemieszczenie kła) - o tym już wspomniałam przy wyrzynaniu zębów mlecznych, niestety problem ten może dotyczyć również wymiany uzębienia na stałe. Kły, które wyrastają zbyt wąsko, ranią podniebienie i dziąsła. Taka sytuacja może mieć miejsce przy stosunkowo wąskiej żuchwie. Jedynym domowym wspomagającym sposobem przy niedużych odchyleniach jest masowanie kłów, póki jeszcze ich nieprawidłowe ustawienie nie utrwaliło się w szczęce. Zabieg jest prosty i polega na kilkakrotnym w ciągu dnia naciskaniu na koronę kła od wewnątrz pyska na zewnątrz. Z reguły po ok. 2 tygodniach takich zabiegów ząb powinien "wejść na swoje miejsce". Jeśli nie, potrzebna będzie pomoc specjalisty.

 

Donosowe przemieszczenie kła szczęki - ząb lancowaty (lance tooth)  - jest to już dość poważne zaburzenie wynikające z nieprawidłowego wzrostu kła. W wyniku tej wady kieł żuchwy opiera się o kieł szczęki, blokując prawidłowy kierunek jego wyrzynania. Ząb rośnie niemal w pozycji poziomej do żuchwy przyjmując kształt lancy (stąd nazwa schorzenia). W takim przypadku możliwe jest leczenie ortopedyczne (przemieszczenie zęba) lub chirurgiczne (jego usunięcie).

 

Wrastanie kłów górnych w żuchwę - przemieszczenie dośrodkowe kła - jest to dość poważne zaburzenie wynikające z nieprawidłowego ustawienia kła górnego i przesunięcia jego kierunku wzrostu w głąb, co sprawia, że osiągając prawidłowe rozmiary zaczyna on wrastać w dziąsło żuchwy tym samym powodując ból, dyskomfort i często zniekształcając zgryz oraz uniemożliwiając psu zamknięcie szczęk.  Możliwe rozwiązania: przemieszczenie, skrócenie lub usunięcie wadliwie ukierunkowanego kła.

 

Zaburzenia budowy anatomicznej zębów - dotyczyć mogą wielkości lub kształtu zębów, przy czym może się to odnosić do całości zęba lub jedynie korony albo korzenia. Częściej występują w uzębieniu stałym, niż mlecznym. Nieprawidłowości ukształtowania jam zęba mogą stanowić istotną przeszkodę w leczeniu tych nieprawidłowości.

Zaburzenia wielkości zębów mogą występować w postaci zwiększenia (macrodontia) lub zmniejszenia (microdontia) wymiarów zęba w stosunku do zęba prawidłowego. Inne przykłady tej anomalii to:

 

a) ząb wgłobiony (dens invaginatus) - wada rozwojowa zęba polegająca na wciśnięciu twardych tkanek zęba (szkliwa i zębiny) do komory zęba. Wgłobienie zazwyczaj objawia się zmianami morfologicznymi w koronie zęba. Występuje zazwyczaj w siekaczach, kłach i zębach nadliczbowych szczęki oraz w siekaczach i przedtrzonowcach żuchwy.

 

b) zęby pieńkowe lub stożkowe – jako zęby nadliczbowe lub dodatkowe, jeśli wada dotyczy wszystkich zębów, mówimy o uzębieniu krokodylim. Zmiany kształtu mogą także dotyczyć kształtu korzeni zębów lub ich liczby.

 

Zaburzenia mineralizacji tkanek zębów - nieprawidłowości te objawiają się w postaci niepełnej mineralizacji, niedorozwoju lub nadmiernego rozwoju. Najczęściej stwierdzaną anomalią z tej grupy jest niedorozwój szkliwa. Jeżeli przyczyną jego powstania był czynnik działający miejscowo, zmiany ograniczone są do pojedynczych zębów. W przypadku czynnika działającego ogólnoustrojowo liczba zębów objętych zaburzeniem zależy od rodzaju czynnika, siły i czasu jego działania, a także stadium rozwoju, w którym znajdowały się zawiązki zębowe w okresie narażenia na jego oddziaływanie.

Przyczynami tych zaburzeń mogą być niedobory soli mineralnych (Ca, P, Mg, F) oraz witamin (A, C, D, K), choroby gorączkowe, choroby wieku szczenięcego oraz infekcyjne, a także choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego (tarczycy, przytarczyc, grasicy, przysadki mózgowej, trzustki). Często zmianom strukturalnym szkliwa towarzyszą zaburzenia w budowie zębiny. Zaburzenia tego rodzaju mogą mieć również podłoże genetyczne. Niekiedy stwierdza się nadmierną mineralizację tkanek zęba. Są to krople lub perły szkliwne, które występują najczęściej w okolicy szyjki zęba lub w korzeniach.

Podawanie szczeniętom antybiotyków z grupy tetracyklin może być przyczyną zaburzenia mineralizacji tkanek zębów. Przebarwieniom ulegają zęby lub ich części, które w czasie podawania leku nie są zmineralizowane. Rozległość zmian zależy od okresu rozwoju uzębienia w trakcie kuracji tetracyklinowej, czasu jej trwania oraz dawki antybiotyku. Najintensywniejsze zabarwienie żółte, żółtobrązowe, brązowozielonkawe lub szare występuje w okolicy szyjki zęba.

 

INNE SCHORZENIA:

 

Uszkodzenia szkliwa - szkliwo (enamelum) to tkanka pokrywająca zębinę w obrębie korony zęba, zbudowana w 96-98% z materii nieorganicznej, w postaci kryształów dwuhydroksyapatytu, czego efektem jest niezwykła twardość. Pozostałe 2-4% szkliwa stanowią związki organiczne i woda. Jako jedyna część zęba powstaje z komórek nabłonkowych, ameloblastów (adamantoblastów). Niewrażliwość szkliwa umożliwia pobieranie pokarmów zarówno ciepłych, jak i zimnych bez odczucia jakiegokolwiek dyskomfortu. Szkliwo jest najtwardszą tkanką organizmu mimo to z jakiś przyczyn może dojść do jego uszkodzenia. Najczęściej diagnozowanymi przyczynami uszkodzenia szkliwa są:

- czynniki genetyczne;

- uszkodzenia mechaniczne;

- uszkodzenia w skutek zażywania pewnych leków;

- uszkodzenia na skutek występującego kamienia nazębnego lub nieudanej ingerencji dentystycznej;

- uszkodzenia na tle bakteryjnym.

Czynniki te mogą prowadzić do uszkodzenia szkliwa oddzielne lub też mogą występować zespołowo.

Uszkodzenia i braki w szkliwie wystawiają na działanie środowiska zewnętrznego zębinę (łac. dentinum). Jest to tkanka leżąca pod szkliwem w obrębie korony zęba i pod cementem w obrębie szyjki i korzenia zęba. Zbudowana jest w ok. 70% z części nieorganicznej w postaci kryształów dwuhydroksyapatytu, w ok. 20% z materii organicznej w postaci kolagenu (typu I), mukopolisacharydu, glikozaminoglikanu, proteoglikanu i fosfoproteiny oraz małej ilości cytrynianu, siarczanu chondroityny, nierozpuszczalnych białek i lipidów; pozostałe 10% stanowi woda. Zębina jest wytworem odontoblastów, które należą do miazgi zęba i tworzą na jej obwodzie zbitą jednokomórkową warstwę. Podstawowym zadaniem zębiny jest ochrona miazgi zęba przed wpływem szkodliwych czynników. Zębina jest niezwykle wrażliwa na bodźce stąd też występuje silna reakcja bólowa na zimno lub ciepło. Dodatkowo odsłonięta na środowisko zewnętrzne daje możliwość przenikania bakterii i innych drobnoustrojów do wnętrza organizmu.

Leczenie:

Defekty szkliwa muszą być wstępnie ocenione. Pomocne jest wykonanie zdjęcia RTG w celu zdiagnozowania skali problemu, bowiem zawansowanie schorzenia i głębokość wady jest tu istotna. Jeśli wada dotyczy szkliwa lub szkliwa i zębiny to te zęby mogą zostać uratowane. Jeżeli wada ma wpływu na masy (wewnątrz zęba), efekty może przynieść leczenie kanałowe. Ekstrakcja zęba jest brana pod uwagę, przy znacznych ubytkach szkliwa nie podlegających leczeniu.

 

Przebarwienia zębów pochodzenia zewnętrznego - związane są z występowaniem osadów nazębnych powstałych w wyniku działania jakiegoś czynnika zewnętrznego np.: pochodzenia pokarmowego lub w przypadku odkładania się płytki nazębnej w jej wczesnym stadium. Przebarwienia pojedynczych zębów wskazują na przyczyny miejscowe, takie jak próchnica, uraz, leki i materiały stomatologiczne (jeśli zęby były leczone).

 

Próchnica zębów (caries dentium) – bakteryjna choroba zakaźna tkanek twardych zęba objawiająca się demineralizacją substancji nieorganicznych i następnie proteolizą substancji organicznych z powodu działania kwasów wytworzonych przez bakterie w płytce nazębnej w wyniku metabolizmu cukrów pochodzenia zewnątrz- i wewnątrzustrojowego.

Prawidłowo pielęgnowana jama ustna psa i zęby nie są podatne na rozwój tego schorzenia. Niestety ryzyko rozwoju próchnicy wzrasta u zwierząt z predyspozycjami genetycznymi (np.: słabe zęby u przodków), w przypadku braku zachowania podstawowej higieny, u zwierząt starszych oraz tych, u których toczą się inne procesy chorobowe, w tym również u tych, u których występuje daleko zaawansowany kamień nazębny.

Aby doszło do rozwoju próchnicy muszą jednocześnie zaistnieć cztery czynniki:
1. bakterie;
2. cukry;
3. podatność zębów;
4. czas.

Każdy z nich jest czynnikiem koniecznym, lecz niewystarczającym, do powstania próchnicy. Zniszczona struktura zęba nie regeneruje się, jednak leczenie może powstrzymać postępującą próchnicę. Celem leczenia jest zachowanie zęba i zapobieżenie powikłaniom. Wypełnianie zębów polega na usunięciu uszkodzonych tkanek zęba i umieszczenie w ich miejsce materiału przeznaczonego do odbudowy zębów. Najczęściej stosowane materiały to amalgamat srebra, szkło-jonomery i różne kompozyty.

W przypadkach bardzo zaawansowanego procesu próchnicowego dochodzi do zakażenia tkanek miękkich znajdujących się w zębie. Wówczas zachodzi konieczność leczenia kanałowego. Całkowite zaniedbanie leczenia próchnicy może doprowadzić do rozwinięcia się zgorzeli (stanu zapalnego nerwu zęba). W takim wypadku konieczne jest usunięcie zęba.

 

Zapalenie wyrostka zębodołowego - wyrostek zębodołowy jest to wyrostek kości szczęki lub żuchwy o kształcie podkowy, w którym umieszczone są poszczególne zęby.

Wyrostek zębodołowy otaczający korzeń odgrywa bardzo istotną rolę w biomechanice narządu żucia. Wynika to z faktu przejęcia części obciążeń, którym ząb jest poddawany.

Zapalenie wyrostka zębodołowego jest częstą przyczyną pojawiania się obrzęku dziąsła przylegającego do górnego lub dolnego kła. Powikłanie to jest często związane z zapaleniem przyzębia. W okolicach kości wyrostka zębodołowego rozwija się stan zapalny, zakażenie i pojawia się opuchlizna dziąsła, które staje się czerwone. Zasadniczym następstwem tego procesu jest utrata struktur przyzębia i stan zapalny manifestujący się często przywierzchołkowymi ropnymi torbielami, przez które zęby nie są prawidłowo utrzymywane w zębodole. W wyniku stwierdzenia takiego stanu chorobowego najczęściej jedynym wyjściem jest usunięcie chorego zęba.

 

Syndrom Cage Chewer'a - syndrom ten ma korzenie w behawioralnym zachowaniu psa, które z jakiś przyczyn zaburzone prowadzi do nadmiernego uszkadzania i ścierania zębów najczęściej na elementach ogrodzenia, klatki itp., co w efekcie prowadzi do znacznej utraty powierzchni zębowych, starcia szkliwa, a nawet złamań.

Pomoc polega przede wszystkim na ustaleniu źródła zachowania psa i leczeniu jego zaburzeń psychologicznych oraz na znalezieniu czynnika, o które pies nadmiernie ściera zęby i wyeliminowanie go. Pomoc dentystyczna może być tylko w pełni udzielona jeśli nie doszło jeszcze do drastycznych uszkodzeń zębów i najczęściej polega na wypełnieniu złamań i dziur oraz ekstrakcji zębów nadmiernie zniszczonych nie nadających się do leczenia.

 

Złamanie żuchwy - do urazu tego dochodzi najczęściej podczas działania mechanicznego, może to być wypadek samochodowy. Jednak są także sytuacje, w których dochodzi do złamania żuchwy bez działania czynnika mechanicznego. Przyczyną mogą być nowotwory lub zapalenia okostnej. Zwierzęta ze złamaną żuchwą często nadmiernie się ślinią.

Często jest to ślina z domieszką krwi. Wynika to z przerwania ciągłości tkanek podczas urazu. Pies reaguje bólowo na wszelkie próby omacywania miejsca urazu, nie chce jeść ani pić. Pupil jest apatyczny i może popiskiwać, a czasami wręcz wyć. W takich sytuacjach niezbędna jest natychmiastowa pomoc weterynaryjna.

Leczenie:
Jest możliwe jedynie chirurgiczne. Zabieg polega na unieruchomieniu złamanej kości i ustaleniu jej w takiej pozycji, aby możliwy był jej ponowny zrost. Zanim jednak będzie przeprowadzony zabieg konieczne jest wykonanie zdjęcia RTG. Jest to niezbędny element decydujący o prawidłowym ułożeniu złamanej kości. Istnieje wiele metod stabilizacji złamanej żuchwy. Lekarz prowadzący dobiera odpowiednią do danego rodzaju złamania i wielkości psa. Żuchwa zrasta się dość szybko, lecz istnieje ryzyko powikłań. Zaliczyć tu trzeba wady zgryzu i wystąpienie zapalenia szpiku kostnego.

 

Zwichnięcie żuchwy -  to uraz stawu skroniowo-żuchwowego, jedno- bądź obustronny. Dane z wywiadu i badania klinicznego wskazują na wyraźne i nagłe zaburzenie linii zgryzu, "niedopasowanie" łuków szczęki i żuchwy, asymetrie w budowie czaszki.

Często zmianie towarzyszą ślinienie oraz bolesność przy pobieraniu pokarmu. Repozycja żuchwy powinna odbyć się tak szybko, jak to możliwe, gdyż istnieje ryzyko wypełnienia przestrzeni stawowej przez organizujący się skrzep.

 

Zwichnięcie zęba – to uraz tkanek przyzębia przebiegający z częściowym lub całkowitym wysunięciem się zęba z zębodołu. Często towarzyszy mu złamanie ściany zębodołu. Wczesne osadzenie zęba w zębodole (kilka godzin do kilku dni) i ustabilizowanie, czyli reimplantacja zęba, stwarzają duże szanse wyleczenia – zależnie od zaopatrzenia naczyniowego uszkodzonych tkanek zęba. Alternatywą jest ekstrakcja zęba.

 

Przetoka ustno-nosowa - to otwór, który powstaje między jamą nosową, a ustną. Przyczyn może być kilka. Do najczęstszych należy: uraz, ciało obce lub ekstrakcja zęba. Psy, u których występują wady zgryzu są predysponowane do powstania przetoki. Niewłaściwie osadzone zęby mogą powodować urazy podniebienia, które z czasem przekształcą się w przetokę. Głównie chodzi tutaj o niewłaściwie osadzone kły szczęki. Rozmiar otworu zależy od wielkości psa oraz od długości trwania procesu chorobowego.

Na skutek kontaktowania się treści pokarmowej z jamą nosową powstaje stan zapalny błony śluzowej nosa. W przebiegu takich zmian dochodzi do częstych wypływów z nosa wydzieliny o różnym zabarwieniu i konsystencji. Czasami pojawiają się krwotoki z nosa. Zwierzę często może kichać szczególnie przy zamykaniu pyska oraz kaszleć. W tym momencie dochodzi do drażnienia przetoki, która znajduje się w podniebieniu jamy ustnej psa. Dodatkowym, dość nieprzyjemnym objawem pojawienia się przetoki jest nieprzyjemnym zapach z pyska psa.

Leczenie:
Aby ocenić rozmiar i zasięg przetoki przed operacją należy wykonać zdjęcie RTG. W przypadku ciała obcego lub rozwijającego się nowotworu ta technika diagnostyczna będzie również bardzo przydatna. Przetokę można zamknąć jedynie w sposób chirurgiczny. Jeżeli przyczyną przetoki jest martwica jakiegoś zęba to należny go usunąć, następnie oczyścić ranę i dopiero wtedy zamknąć przetokę.

 

Przerost dziąseł - nie należy do szczególnie zagrażających zdrowiu schorzeń jamy ustnej. Może powstawać na skutek długotrwałego drażnienia dziąseł, niekiedy jest pochodzenia wirusowego lub jest również reakcją na podawane leki.

W takiej sytuacji wystarczy wyeliminować czynnik wywołujący schorzenie. Przerośnięte dziąsła przypominają wyglądem główkę kalafiora. Tworzą się na linii dziąseł i ponieważ narażone są na kontakt np. z pokarmem, mogą krwawić oraz sprawiać zwierzęciu ból. Narośla te można usunąć chirurgicznie. Jeśli jednak odnawiają się, należy sprawdzić czy pies nie cierpi z powodu nowotworu (w tym celu wykonuje się biopsję chorej tkanki). Zdarza się jednak, że u niektórych psów przerost dziąseł powstaje, bowiem są one obciążone genetycznie tym schorzeniem, które występowało u przodków.

 

Torbiel jamy ustnej cysta (cystis) - to patologiczna przestrzeń w obrębie kości szczęki lub żuchwy i między zębami, składająca się z jednej lub większej ilości komór wypełnionych płynem albo treścią galaretowatą. W zależności od pochodzenia możemy je podzielić na zębopochodne (niewyrżnięty ząb, rozwojowe, zapalne), szczelinowe, zastoinowe (tzw. żabka, zwężenie przewodu przez ślinianki) i zapalne (ropień). Leczenie chirurgiczne polegające na usunięciu cysty. Uprzednio wykonuje się zdjęcie RTG celem ocenienia rozległości schorzenia.

 

Torbiel ślinowa (cystis salivaris, ranula) - jest schorzeniem ślinianek, podjęzykowej bądź żuchwowej. Polega na wydostawaniu się śliny poza przewody śliniankowe i akumulowaniu jej w okolicznych tkankach miękkich, które gwałtownie powiększając swoją objętość, dają obraz symetrycznie, bądź asymetrycznie umiejscowionego, w części żuchwowej, guza miękkiego. Schorzenie to, ze względu na wygląd zwierzęcia, określane jest także mianem żabka.

 

Ropień zębodołowy (abscessus alveolaris) - to ropne zapalenie w okolicy korzenia czwartego górnego przedtrzonowca, bądź pierwszego górnego trzonowca. Atakuje kości szczęki i tkanki miękkie tej okolicy dając widoczny obrzęk przyśrodkowego kąta oka i ujścia w postaci przetoki. W tym przypadku, leczenie polega na usunięciu zęba i wygojeniu przetoki.

 

Nowotwory (neoplasmata oris) - zmiany nowotworowe w jamie ustnej cechują się powolnym rozwojem, brakiem przerzutów, brakiem naciekania zapalnego i świadczą o ich łagodności. Najczęściej występującymi, łagodnymi nowotworami jamy ustnej są: nadziąślaki, ziarniaki i brodawczaki. A już szybki, naciekający wzrost rany, owrzodzenia i krwawienia czy wyczuwalne zmiany w okolicznych węzłach chłonnych nasuwają podejrzenie nowotworów złośliwych, którymi może być czerniak, rak podstawnokomórkowy czy kolczastokomórkowy. W takim przypadku wymagana jest jak najszybsza interwencja chirurgiczna.

 

Rozszczepienie podniebienia twardego tzw. wilcza paszcza (łschisis palati, ang. cleft palate) - jest to wada rozwojowa powstająca we wczesnym okresie embriogenezy związana z nieprawidłowym rozwojem twarzoczaszki. Powstaje ono wskutek nieprawidłowego rozwoju kości podniebienia, które powoduje utworzenie się w sklepieniu jamy ustnej otworu łączącego jamę ustną z jamą nosową. Rozszczep podniebienia jest wadą wrodzoną o dotychczas niejednoznacznie wyjaśnionym podłożu. Jednak, jak większość wad wrodzonych ma prawdopodobnie złożoną etiologię.  U zwierząt rozszczep można wywołać również przez hiper- lub awitaminozę witaminy A.

Wada ta może manifestować się nie w pełni np. niecałkowitym rozszczepem podniebienia lub dotykać innych struktur np. wyrostka zębodołowego kości szczękowej, czy też języczka. Wada ta może występować solo lub w połączeniu z roszczepem wargi.

Większość psów dotkniętych tą przypadłością w stopniu dużym umiera wcześnie z powodu zapalenia płuc lub niedożywienia, co spowodowane jest przedostawaniem się mleka do jamy nosowej (zamiast do układu pokarmowego), a następnie do płuc. U szczenięcia z rozszczepionym podniebieniem widać często mleko w otworze nosowym. Przy niezbyt silnym rozszczepieniu można skorygować tę wadę chirurgicznie, jednak jeśli operacja nie jest możliwa, konieczna jest eutanazja.

 

Rozszczep wargi tzw. zajęcza warga (cheiloschisis, ang. cleft lip) - jest to wada rozwojowa powstająca we wczesnym okresie embriogenezy związana z nieprawidłowym rozwojem twarzoczaszki. Rozszczepem nazywamy szczelinę lub przerwę powstałą na skutek niepołączenia się struktur formujących wargę.

Wada ta może manifestować się nie w pełni np. niecałkowitym rozszczepem wargi lub dotykać innych struktur np. wyrostka zębodołowego kości szczękowej, czy też języczka. Wada ta może występować solo lub w połączeniu z roszczepem podniebienia. O rozszczepie wargi mówimy tylko wtedy, gdy struktury podniebienia są zrośnięte, a wargi nie. Rozszczep dotyczy najczęściej wargi górnej i ujawnia się albo jako mała przerwa (częściowy lub niekompletny rozszczep wargi) albo też szczelina rozciąga się, aż do nosa (rozszczep kompletny). Rozszczep wargi może dotyczyć tylko jednej strony lub może występować z dwóch stron (obustronny). Leczenie polega na chirurgicznym zszyciu warg.

 

Przewlekłe zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia - jest to schorzenie, które dotyka zwierzęta o słabej higienie jamy ustnej i z nadmierną wrażliwością na działalność bakterii. Objawy u psów są typowe dla przewlekle obecnej choroby przyzębia: ślinienie, trudności w przyjmowaniu pokarmu, przekrwienie czynne dziąseł, z częstym ich krwawieniem, fetor ex ore, gruba warstwa miękkich i twardych osadów nazębnych. Oprócz tego na błonie śluzowej jamy ustnej, zwłaszcza w miejscach, gdzie styka się ona z uzębieniem (policzki i język) powstają krwawiące nadżerki i owrzodzenia. Węzły chłonne żuchwowe są symetrycznie powiększone. W leczeniu tego schorzenia przede wszystkim należy w pierwszej kolejności wyeliminować czynnik wywołujący je czyli najczęściej są to zaniedbania wynikające z odkładania się kamienia nazębnego oraz postępującej infekcji bakteryjnej. A następnie należy osłabić reakcję organizmu na tle alergicznym.

Dwie wspomniane metody działania często muszą być wykorzystywane jednocześnie zwłaszcza w pierwszym etapie leczenia. Ograniczanie ilości antygenów bakterii polega na doprowadzeniu przyzębia do takiego stanu aby usunąć wszystkie warunki sprzyjające powstawaniu płytki bakteryjnej oraz stosowaniu czynności i środków mających wpływ na spowolnienie tego procesu. W tym celu wykonuje się szereg różnych zabiegów w znieczuleniu: usuwanie osadów nazębnych, kiretaż poddziąsłowy, wygładzanie powierzchni cementu korzeniowego, polerowanie koron zębowych, ekstrakcje chorych zębów, gingiwektomię, aplikację przeciwbakteryjnych preparatów polimeryzujących (Doxirobe) do kieszeni dziąsłowych. Po zabiegu sanacji jamy ustnej podejmuje się działania zapobiegające powstawaniu płytki nazębnej. Można tu wyróżnić działania o charakterze mechanicznym, farmakologicznym i mieszanym. Farmakologicznie można oddziaływać na bakterie jamy ustnej preparatami przeciwbakteryjnymi. Istotne jest również zachowanie reżimu regularnego mycia zębów. Drugim nurtem w postępowaniu wobec chorób jamy ustnej uwarunkowanych nadwrażliwością na bakterie płytki nazębnej to leczenie hamujące nadmierną reakcję obronną. Najskuteczniej działają preparaty sterydowe, które pomimo wielu działań ubocznych i zagrożeń – mogą być tak ułożone w protokole leczenia, aby zmniejszyć do minimum ryzyko powikłań. Niestety w przypadkach, gdy żadna zastosowana metoda nie przynosi rezultatów, a pies cierpi na chroniczne zapalenie jedynym wyjściem, by ulżyć mu w cierpieniu jest ekstrakcja wszystkich zębów.

 

Zmiany w jamie ustnej towarzyszące chorobom układowym - jama ustna jest miejscem manifestowania się wielu objawów chorobowych. Dla przebiegu leczenia podstawową kwestią jest ustalenie, czy zmiany obserwowane w jamie ustnej mają charakter pierwotny czy wtórny. By postawić trafną diagnozę lekarz rozpoczyna od zebrania dokładnego wywiadu, przeprowadza badanie ogólne zwierzęcia, pobiera do badań krew i mocz, może zdecydować się na wykorzystanie innych technik badania np.: testy w kierunku określenia bakterii, grzybów, pierwotniaków, stężenia hormonów etc. Swoiste zmiany w obrębie jamy ustnej, dziąseł, zębów mogą dawać następujące jednostki chorobowe:

- kandydoza (infekcja grzybicza);

- choroby wirusowe (np. nosówka);

- cukrzyca;

- nadczynność przytarczyc;

- choroby na tle autoimmunologicznym (alergia kontaktowa, toczeń rumieniowaty układowy, toczeń skórny krążkowy, wypryski polekowe);

- zatrucia (np. mocznica);

- żółtaczka;

- proces nowotworowy toczący się poza obrębem jamy ustnej.

W każdym przypadku podejście musi być indywidualne, a leczenie uzależnione jest od trafnie postawionej diagnozy i przede wszystkim eliminowania skutków choroby pierwotnej.

 

Ciała obce w jamie ustnej - wielokrotnie problem dla psa stanowią dostające się do jamy ustnej ciała obce, które wbijając się w dziąsła, podniebienie, wargi lub tkwiąc pomiędzy zębami doprowadzają do podrażnienia tych okolic i wtórnych infekcji. Dodatkowo pies czując dyskomfort i chcąc je samoistnie wyciągnąć może drapać się w okolicach pyska, ocierać, prowokować wymioty, ślinić się nadmiernie etc. Najczęściej są to fragmenty kości, ości patyków lub innych elementów. Dlatego też warto regularnie robić przegląd psiej paszczy i sprawdzać, czy nic w niej nie utkwiło i nie drażni psa. W razie zauważenia ciała obcego i jeśli jest to możliwe należy je ostrożnie usunąć lub niezwłocznie udać się z psem do lekarza weterynarii.

 

Po ratunek do doktora.....

Oczywistym jest, że w dobie szeroko rozwiniętej stomatologii i protetyki weterynaryjnej można zdziałać "cuda", przy pomocy odpowiednich aparatów ortodontycznych można poprawiać zgryzy i korygować układ zębów, można wybielać zęby, ba w dobie implantów można zafundować psu sztucznego zęba... pozostaje jednak kwestia moralna i zapytanie po co?. Pomoc weterynaryjna powinna być skierowana do psów, które potrzebują tego tylko i wyłącznie ze względów zdrowotnych. Bez zęba czy z drobnymi odchyleniami od wzorcowego zgryzu pies może żyć szczęśliwie.... jeśli jednak w grę wchodzą poważne anomalie w budowie szczęki uniemożliwiające psu prawidłowe funkcjonowanie oraz wszelkie inne chorobowe uszkodzenia to pomoc jest niezbędna. Niektóre wady zgryzu, jeśli są wcześnie rozpoznane mogą być wyleczone znacznie mniejszym wysiłkiem, niż po zakończeniu rozwoju psa. Inne problemy wymagają osiągnięcia dojrzałości psa zanim podejmie się leczenie. Inaczej mówiąc celem leczenia powinna by poprawa komfortu życia i funkcjonowania psa, a nie ingerencja tylko i wyłącznie po to, by zmienić jego wizerunek na pożądany.

Ocenie weterynaryjnej należy poddać wszelkie uszkodzenia szkliwa zębów, gdyż każde pęknięcie szkliwa wyraźnie osłabia zęby i może łatwo prowadzić do ich złamania. Każde złamanie, bądź ubytek należy bezwzględnie leczyć.

Gdy pies zmieni już wszystkie zęby i będzie miał pełny garnitur 42 kostnych wyrostków w szczękach, ułożonych w równą linię o pożądanym nożycowym zgryzie można w zasadzie odetchnąć z ulgą,  teraz należy odpowiednio zadbać o ich odpowiedni zdrowy wygląd i kondycję.

 

HIGIENA

Przeglądu stanu zębów należy dokonywać systematycznie. U mięsożernych - psów, które przestały odżywiać się w naturalny sposób konieczna jest profilaktyka domowa. Psy w zasadzie nie chorują na próchnicę, ale nie zwalnia to od obowiązku odpowiedniego dbania o zęby. Pies nie może jeść tego samego, co my. Pokarmy bogate w cukry powodują gwałtowny wzrost flory bakteryjnej, będącej przyczyną chorób przyzębia i próchnicy. Miękki pokarm nie dość, że nie ściera nalotów nazębnych, to dodatkowo odkładając się na koronach zębów przyśpiesza przyrost kamienia nazębnego. Lekarze podają, że ponad 75% psów (z populacji różnych ras) powyżej 5 roku życia ma schorzenia przyzębia i kamień nazębny. 

Tak się składa, że w populacji naszej rasy zdarzają się linie, w których kamień nazębny występuje ze wzmożoną częstotliwością. Dlatego też, aby za w czasu przeciwdziałać temu procesowi, a także w celach higienicznych, co najmniej raz w tygodniu należy wyszorować zęby swojego pupila używając do tego celu odpowiedniej pasty i szczoteczki przeznaczonych dla psów. Asortyment sklepów zoologicznych jest bardzo bogaty i na sklepowych półkach można znaleźć specjalne pasty do mycia zębów psich, włącznie ze szczoteczkami. Polecam szczoteczki wykonane z włosia syntetycznego, giętkie, niekaleczące dziąseł lub takie, które nakłada się na palec - dodatkowo można nimi jeszcze masować dziąsła. Same pasty powinny być słabo ścieralne, strawne bez konieczności spłukiwania, z dodatkiem fluoru i dla lepszego samopoczucia psa atrakcyjnie aromatyzowane np. aromatem mięsnym.

Prawda jest jednak taka, że tylko zwierzęta przyzwyczajone i oswojone ze szczoteczką do zębów od małego dadzą sobie w przyszłości spokojnie je umyć. Przyzwyczajanie do czyszczenia zębów należy zacząć już od pierwszych dni bycia razem. Początkowo dotykajcie dłonią okolice pyska, warg, dziąseł, wreszcie zębów. Delikatnie masujcie dziąsła palcem i odsłaniajcie zęby. Kolejny etap to zapoznanie psa na początku z samą szczoteczką, którą wystarczy kilkakrotnie wkładać do pyszczka, dotykać ząbków i dziąseł, a  po zakończonym ćwiczeniu naturalnie podajecie nagrodę. Potem do ww. czynności dołóżcie pastę. Pies musi zaznajomić się z jej zapachem i smakiem. Stosujcie metodę małych kroków, nie spieszcie się i dajcie psu czas na przywyknięcie do manewrów wykonywanych wokół zębów. Kiedy już psiak poddaje się cierpliwie tej czynności, zacznijcie "prawdziwe" czyszczenie zębów. Prawidłowe mycie zębów polega na wykonywaniu krótkich, łagodnych, rotacyjnych pociągnięć szczoteczką po powierzchni bocznej zębów, szczelinie dziąsłowej i koronie. Szczególną uwagę powinniście zwrócić na trudno dostępne zęby tylne (łamacze).

 

KAMIEŃ NAZĘBNY (cremor s. calculus dentalis)I PRZYZĘBICA (paradontosis)

To nic innego, jak zmineralizowana (zwapniała) płytka nazębna, która na początku stanowi miękki nalot, ściśle przylegający do powierzchni zęba i dający się łatwo usunąć mechanicznie. W przypadku braku higieny najpierw na zębach zaczyna tworzyć się tzw. błonka nabyta (pellicula), która zbudowana jest z substancji zawartych w ślinie. Następnie osad ten zostaje zasiedlony przez bakterie – najpierw niepróchnicotwórcze, później także próchnicotwórcze. Resztę płytki stanowi matryca (matrix), na którą składają się glikoproteiny pochodzące ze śliny, polisacharydy będące produktami metabolizmu bakterii, złuszczone komórki nabłonka, leukocyty, wapń oraz fosfor. Płytki nazębnej nie można usunąć strumieniem samej wody, nawet pod znacznym ciśnieniem – może być usunięta jedynie mechanicznie przy użyciu szczoteczki do zębów, nici dentystycznej lub innych narzędzi dentystycznych (np. poprzez piaskowanie). W zależności od innych substancji dostających się do jamy ustnej, płytka nazębna może przybierać różne odcienie. Zazwyczaj jest ona znacznie ciemniejsza od koloru zębów. Nieusunięta płytka bakteryjna przyczynia się znacznie do powstania próchnicy zębów, ponieważ zawarte w niej bakterie podczas stałej lub okresowej podaży cukrów wytwarzając kwas powodują spadek pH i w rezultacie demineralizację szkliwa zębów. W zaawansowanym stadium płytki – szczególnie w płytce poddziąsłowej – następuje sukcesja bakterii beztlenowych uczestniczących w patogenezie zapalenia dziąseł. Po kilkudziesięciu godzinach rozpoczyna się proces odkładania soli mineralnych, które są naturalnym składnikiem śliny. Jest to równoznaczne z powstawianiem kamienia nazębnego, który jest zmineralizowaną postacią płytki nazębnej.

W sklepach dostępne są różnego rodzaju zabawki, gryzaki oraz przysmaki, które wspomagają usuwanie nagromadzonej płytki nazębnej, jednak skuteczność pasty jest dużo większa.

Poza tym osobiście mam spore obiekcje przed podawaniem psu - szczególnie prasowanych kostek, wałeczków itp. smaczków. Co prawda psy je chętnie gryzą, a nawet z lubością memłają, jednak stan brody i wąsów, które po zakończeniu tej czynności są całe oklejone resztkami pozostawia wiele do życzenia i na prawdę trudno potem pozbyć się lepkich pozostałości. Ostatnio pojawiły się również spray'e o odpowiednio opracowanej recepturze, których zastosowanie bezpośrednio na zęby pozwalają na rozpuszczanie kamienia oraz płyny do higieny jamy ustnej psa, które dodaje się bezpośrednio do wody pitnej psa.

Odkładanie płytki nazębnej oraz na dalszym etapie obecność kamienia nazębnego to najczęściej występująca dolegliwość, którą zaobserwowałam również u czernyszy. Usuwanie kamienia jest o tyle ważne, że w osadach nazębnych mnożą się rozmaite bakterie, będące często źródłem bardzo nieprzyjemnego zapachu z psiego pyska. Kamień nazębny ma szorstką powierzchnię, do której przyczepiają się kolejne warstwy wapnia, bakterii i białek. Jeśli mimo systematycznej pielęgnacji kamień w postaci brunatno-żółtego nalotu zaczyna się osadzać na zębach trzeba zdecydowanie z nim walczyć od najwcześniejszych stadiów jego rozwoju. Zaniedbania prowadzić mogą do chorób przyzębia (zapalenia dziąseł, zapalenia przyzębia, paradontozy i wypadania zębów).

Powiększanie powierzchni kamienia prowadzi do uszkodzeń i odczuwalnego bólu w skrajnych przypadkach dochodzi do uszkodzeń nie tylko dziąseł, ale także szyjek i korzeni zębów wraz z zębodołami, następnie uszkodzeń szkliwa, kości wokół korzeni zębów, co w  etapie końcowym nie leczonej choroby daje zapalenia ropne korzeni zębów wraz z ich wypadaniem i zapalenia żuchwy z możliwością jej złamania włącznie.

Kamień nazębny czy paradontoza to stany chorobowe jamy ustnej występujące najczęściej razem. Postępujący proces chorobowy toczący się wokół zębów i przyzębia w zależności od natężenia odkładania płytki nazębnej można podzielić na IV etapy.

 

Etap 0 - zdrowe zęby i dziąsła

Na zdjęciach widoczne są zdrowe zęby (białe, pozbawione nalotu, nieprzebarwione, czyste) oraz zdrowe dziąsła (różowe, dobrze przylegające, bez żadnych nieprawidłowości).

Etap I (najlżejszy) - zapalenie dziąseł

Zwierzęta w I stadium choroby mają widoczne zapalenie dziąseł z silnie zaróżowionymi i lekko opuchniętymi dziąsłami oraz widoczna jest miękka, lepka warstwa (płytki nazębnej) pokrywającej powierzchnię zębów.

Leczenie: usunięcie płytki i kamienia nazębnego, wypolerowanie koron i wdrożenie właściwej i sumiennej
profilaktyki domowej.

Etap II - wczesne zapalenie przyzębia

W stadium II, zapalenie dziąseł ulega pogorszeniu i zaczyna się rozwój infekcji dziąseł. Ta infekcja zaczyna niszczyć dziąsła i więzadła przyzębia. Zaczyna formować się patologiczna kieszonka dziąsłowa (głębokość powyżej 1 mm) w konsekwencji obniżenia się przyczepu dziąsłowego, dziąsła mogą krwawić przy zgłębnikowaniu.
Jest to stadium graniczne dla zmian odwracalnych i nieodwracalnych Płytka nazębna twardnieje i przeistacza się w kamień nazębny. W tym momencie z psiego pyska wydobywa się cuchnący lub nieświeży oddech. Po czyszczeniu zębów widać obrzęk dziąseł, występuje krwawienie. Widoczna jest do 25% utrata tkanki.

Leczenie: niezwłoczne usunięcie płytki i kamienia nazębnego, opróżnienie kieszonek dziąsłowych ze złogów poddziąsłowych, tak zwany kiretaż. Bezwzględnie konieczna jest profilaktyka domowa, polegająca na codziennym szczotkowaniu zębów.

Etap III - przewlekłe zapalenie przyzębia

Zwierzęta, u których zostanie zdiagnozowane stadium III tej choroby najczęściej mają już bardzo szeroko rozwinięte zakażenie prowadzące do krwawień i rozchwiania zębów. Zmiany w tej fazie choroby charakteryzują się głębokimi kieszonkami patologicznymi ze znaczną ilością złogów poddziąsłowych, dziąsła krwawią przy dotyku, z kieszonek wydobywa się ropa. Dochodzi do recesji dziąseł z odsłonięciem powierzchni korzeni i furkacji. Obserwowane są początki utraty wyrostka zębodołowego. W związku z odczuwanym bólem i dyskomfortem mogą nastąpić zmiany w zachowaniu zwierzęcia. Niechęć do jedzenia, tkliwość. Na tym etapie rozwoju schorzenia przyzębia poczynione zmiany są nieodwracalne. Widoczna jest do 50% utrata tkanki.

Leczenie: sanacja jamy ustnej, kiretaż poddziąsłowy, gingiwektomia, czyli wycięcie przerośniętego zapalnie brzegu wolnego dziąsła w celu zlikwidowania obszarów bytowania bakterii beztlenowych, konieczne bywa wycięcie patologicznych kieszonek z przyczyn podobnych jak przy gingiwektomii. W celu pokrycia odsłoniętego cementu zalecana jest plastyka dziąseł. Bez profilaktyki domowej objawy szybko nawrócą i przejdą do najbardziej zaawansowanego stadium.

Etap IV (najcięższy)  - Ostre zapalenie przyzębia z nasileniem resorpcji kości zębodołu

W etapie IV, zęby są już poważnie zainfekowane i chore. Do tego stopnia, że mogą one samoistnie zacząć wypadać lub ze względów zdrowotnych muszą być usunięte. Zakażenie stało się na tyle poważne, że nadtrawiło kości i tkanki dziąseł powodując odsłonięcie korzeni zębów. Pies odczuwa silny ból. Z pyska czuć odrażający odór. Dziąsła mogą krwawić. Pies wykazuje niechęć do jedzenia i ogromną tkliwość. Widoczna jest powyżej 50% utrata tkanki. Na tym etapie rozwoju schorzenia przyzębia poczynione zmiany są już nieodwracalne.

Leczenie: usunięcie zębów rozchwianych i z obnażonymi korzeniami. Leczenie powikłań – ropni, przetok, przewlekłych zapaleń gardła itp.

 

Domowe sposoby  wspomagające walkę z kamieniem to oprócz systematycznego mycia - podawanie psu do chrupania specjalnych kości, ciasteczek - dostępnych w sklepach, suchych bułek, sucharów, dużych giczy cielęcych, wędzonych uszu. zachęcających psa do żucia i mechanicznie zdejmujących narastający na zębach osad. Prasowane kostki z przyczyn wymienionych wyżej radzę pomijać.

Lekarze informują, że psy karmione suchą karmą mają mniejsze skłonności do osadzania się kamienia, wydaje się to logiczne, bo karma sucha gryziona przez psa powinna prowadzić do mechanicznego ścierania kamienia, jednak obserwując czernysze karmione suchą karmą mogę stwierdzić, że jej spożywanie nie ma większego znaczenia w natężeniu odkładania się kamienia. Warto zaznaczyć, że skłonność do odkładania się kamienia nazębnego związana jest nie tylko z dietą psa, ale i z czynnikami osobniczymi, takimi jak min:. skład chemiczny śliny. Co sprawia, że tak trudno jest oszacować czas narastania kamienia – niektóre psy mają do późnej starości zęby olśniewająco białe, a inne borykają się z kamieniem przez całe życie.

Jeśli jednak mimo dbania o zęby zacznie pojawiać się kamień, często jedyną drogą jego usunięcia jest ingerencja mechaniczna. Przy zdejmowaniu kamienia lekarz może zastosować metodę ściągania go za pomocą specjalnej łyżeczki (skalera) lub zdecydowanie częściej posługuje się specjalnym elektrycznym urządzeniem: skalerem z ultradźwiękami. Mimo iż zabieg usuwania kamienia nie jest trudny do wykonania, to stanowczo przestrzegam przed samodzielnym usuwaniem złogów kamienia przy pomocy narzędzi ręcznych, ponieważ nie mając doświadczenia można spowodować liczne uszkodzenia przyzębia i powierzchni zębów.

Samo usuwanie kamienia nie jest również dla psa bolesne, ale przy użyciu elektrycznego narzędzia charakterystyczne dźwięki wydawane przez aparat mogą niepokoić psa. Większość lekarzy zabieg ten wykonuje po podaniu psu narkozy. W ostatnich latach część groomerów również zaczęła świadczyć usługi usuwania nagromadzonego kamienia nazębnego, przy pomocy narzędzi elektrycznych i z powodzeniem robią to, bez podawania psu jakichkolwiek środków odurzających i usypiających. Warto zatem poszukać w swojej okolicy miejsca, gdzie w razie konieczności będzie można przeprowadzić ten zabieg (o ile pies na niego pozwoli), bez zastosowania radykalnej metody usypiania. Po oczyszczeniu zębów pozostaje jeszcze ich wypolerowanie specjalną pastą stomatologiczną, co opóźnia odkładanie płytki nazębnej. Na sam koniec używając odpowiednich preparatów dezynfekcji poddawana jest cała jama ustna. Trudno jest mi określić, jak często pies ze skłonnościami do odkładania się kamienia nazębnego będzie wymagał jego mechanicznego usuwania. O liczbie takich zabiegów decyduje przede wszystkim szybkość odkładania kamienia.

urządzenie do usuwania kamienia

 usuwanie kamienia

 

OKREŚLANIE WIEKU PSA ZA POMOCĄ STANU UZĘBIENIA

Każdy z nas wie, że czas wśród psów płynie szybciej.... jeśli  znamy datę urodzenia to sprawa prosta wiemy ile ma lat.... a co  jeśli data ta nie jest dokładnie znana? jego wiek określa się orientacyjnie na podstawie właśnie stanu uzębienia. Zgodnie z tym, co zostało napisane wyżej. W okresie szczenięcym pies ma 28 zębów mlecznych: 6 siekaczy góra, 6 siekaczy dół, 2 kły góra, 2 kły dół, 6 przedtrzonowców góra, 6 przedtrzonowców dół. Po wymianie na zęby stałe jest ich 42: 6 siekaczy góra, 6 siekaczy dół, 2 kły góra, 2 kły dół, 8 przedtrzonowców góra, 8 przedtrzonowców dół, 4 trzonowce góra, 6 trzonowców dół.

I. Czas wykłuwania się zębów siecznych mlecznych:

- cęgi, średniaki, okrajki i kły wykłuwają się w 1-2 miesiącu życia. Zęby mleczne są ostre;
- po 2 miesiącu życia siekacze rozstępują się na skutek rozszerzania się kości międzyszczękowej i szczęki dolnej;
- w wieku 2 do 4 miesięcy zęby mleczne zaczynają się ścierać.

II. Czas zmiany zębów siecznych:

- wymiana cęgów, średniaków, okrajek, następuje w 4-5 miesiącu po urodzeniu;
- wymiana kłów rozpoczyna się w 6 miesiącu życia.

III. Ścieranie karbików na stałych zębach siecznych następuje:

- na cęgach szczęki dolnej - 1,5 roku;
- na średniakach szczęki dolnej - 2 lata i 6 miesięcy;
- na cęgach szczęki górnej - 3 lata i 6 miesięcy;
- na średniakach szczęki górnej - 4 lata i 6 miesięcy;
- na okrajkach szczęki dolnej - 5lat i 6 miesięcy;
- na okrajkach szczęki górnej - 6 lat;
- powierzchnia trąca siekaczy jest kształtu poprzecznie-owalnego - 7 lat;
- kły starte tępo - 8 lat;
- powierzchnia trąca siekaczy wysuwa się znacznie do przodu i jest kształtu poprzecznie/owalnego - 10 lat;
- zaczynają wypadać cęgi z górnej i dolnej szczęki - 12 lat.

 

opracowała: Katarzyna Sokólska

http://www.narodzinygwiazdy.republika.pl


Bibliografia:

zebrane materiały własne oraz:

- Chirurgia małych zwierząt - Marek Żakiewicz, wydanie: PWRiL Warszawa 1984r.

- Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej u psów wywołane płytką nazębną, Jerzy Gawor, Życie Weterynaryjne 2005, 80(6)

- www.wikipedia.pl

- http://twojezwierze.pl/

- http://www.vetcontact.com/

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768