O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Kiedy pies powinien wybrać się do stomatologa - wybrane wady rozwojowe kości szczęki i żuchwy, choroby zębów i przyzębia

 

Nie dajmy się zwieść powszechnie panującemu poglądowi, iż psy nie miewają problemów z zębami. Niestety, ale tak jak nas ludzi, tak i psy trapi wiele chorób i schorzeń dotyczących jamy ustnej, przyzębia i zębów. Jedne o podłożu czysto genetycznym mają charakter wrodzony i dotyczą różnych zaburzeń rozwojowych, które swój początek biorą jeszcze w łonie matki. Drugie powstają pod wpływem czynników środowiskowych, które mogą oddziaływać na szczenię zarówno w łonie matki, jak i tuż po jego urodzeniu, co w efekcie skutkuje występowaniem różnego rodzaju wad rozwojowych (nabytych). Jeszcze inne pojawiają się wraz z wiekiem zwierzęcia lub powstają w wyniku różnych zaniedbań pielęgnacyjnych czy wypadków losowych...

 

Psia stomatologia, to współcześnie dynamicznie rozwijająca się dziedzina weterynaryjna, zaś profilaktyka w stomatologii odgrywa ogromną rolę w zapobieganiu chorobom przyzębia oraz innym chorobom zębów i jamy ustnej. Pamiętajmy, że nasz pies odznacza się dość wysokim progiem odporności na ból i jeśli problem nie zostanie w porę zauważony, to może on towarzyszyć psu przez wiele miesięcy, a nawet lat. Dlatego też regularna higiena i rutynowe badania jamy ustnej powinny stać się nieodłącznym elementem dbania o dobry stan zdrowia każdego psa.

 

W poniższym zestawieniu skupimy się na przeglądowym omówieniu najczęściej występujących wad rozwojowych kości żuchwy i szczęki, wad wrodzonych i nabytych oraz różnych chorób zębów i przyzębia, które występują u psów.

 

Rozszczep podniebienia wtórnego (twardego i miękkiego) tzw. wilcza paszcza (łschisis palati) powstaje w życiu zarodkowo-płodowym (zwykle między 25 a 28 dniem rozwoju wewnątrzmacicznego) i spowodowany jest brakiem zrostu struktur anatomicznych (wyniosłości szczękowych) biorących udział w formowaniu twarzy i jamy ustnej. Roszczep podniebienia występuje wówczas, gdy dwie płyty podniebienne, z których zbudowane jest podniebienie twarde (sklepienie jamy ustnej) nie połączyły się ze sobą całkowicie. Podniebienie miękkie jest w tym przypadku także podzielone. Rozszczep podniebienia może występować zarówno jako kompletny (rozszczep podniebienia miękkiego i twardego z możliwością współistnienia przerwy w wyrostku zębodołowym szczęki) lub niekompletny (otwór w sklepieniu jamy ustnej, zwykle jako rozszczep podniebienia miękkiego). Dość często języczek jest rozdzielony. Występowanie tej wady spowodowane jest niepełnym połączeniem wyrostków podniebiennych bocznych, przegrody nosowej lub wyrostków podniebiennych przyśrodkowych (formowanie podniebienia wtórnego). W przypadku większych deformacji wada ta bezpośrednio wpływa również na stan późniejszego uzębienia. Rozszczep podniebienia może występować solo lub w połączeniu z rozszczepem wargi.

Rozszczep podniebienia jest wadą genetyczno-rozwojową o charakterze wrodzonym. Jak dotychczas nie udało się do końca wyjaśnić przyczyn jego powstawania i uważa się, że ma złożoną etiologię. Do najczęściej cytowanych czynników mogących wpłynąć na ukształtowanie ww. wady należą:

  • genetyka (możliwe jest dziedziczenie tej wady jako cechy autosomalnej recesywnej lub towarzyszy innym wadom genetycznym);

  • odżywianie suki w czasie ciąży (nadmiar witaminy A lub E, niedobory kwasu foliowego i witaminy B12);

  • choroby matki przebyte podczas ciąży (np. zakażenia wirusowe, choroby tła hormonalnego);

  • podawanie suce ciężarnej leków (np. glikokortykosteroidy, metronidazol, gryzeofulwina, hydantoina);

  • toksyczne (zatrucia np. dioksynami);

  • promieniowanie jonizujące;

  • mechaniczne (wewnątrzmaciczne urazy płodów).

Rozpoznanie opiera się na badaniu klinicznym. Rokowanie uzależnione jest od rodzaju rozszczepu, rozległości wady i towarzyszących wadzie innych zmian (np. rozszczepu wargi). Brak przegrody między jamą nosową, a ustną przede wszystkim uniemożliwia aktywne ssanie. Oprócz tego otwór w sklepieniu jamy ustnej spowodowany rozszczepem podniebienia prowadzi do bezpośredniego połączenia jamy ustnej z jamą nosową. Mleko zamiast trafiać do układu pokarmowego dostaje się do jamy nosowej, a następnie do dróg oddechowych i płuc. W rezultacie szczenię, które jest niedożywione nie przybiera na wadzie i nie rozwija się prawidłowo (grozi mu śmierć z wycieńczenia lub głodowa). Natomiast mleko przedostające się do dróg oddechowych wywołuje różnego rodzaju zapalenia i zazwyczaj kończy się zachłystowym zapaleniem płuc, które również prowadzi do śmierci zwierzęcia. Stąd też większość szczeniąt dotkniętych rozszczepem umiera we wczesnym okresie życia lub konieczna jest eutanazja z wyboru. Rozszczepy doogonowej części podniebienia miękkiego są generalnie lepiej tolerowane i szczenięta z tego typu wadą mają większe szanse na przeżycie. Jeśli hodowca zdecyduje się na ratowanie takiego szczenięcia i uda mu się utrzymać je przy życiu mniej więcej przez pierwsze 8-12 tygodni, to lekarz może podjąć próbę chirurgicznej korekcji wady poprzez przeprowadzenie odpowiednich zabiegów mających na celu odbudowę podniebienia i przywrócenie ciągłości tkanek. W zależności od stopnia ciężkości rozszczepu podniebienia, może być konieczne przeprowadzenie szeregu zabiegów operacyjnych rozłożonych w czasie. Ze względu na charakter wady zwierzęta nią obciążone nie powinny być rozmnażane.

 
kilkudniowy osesek z klasycznym rozszczepem podniebienia twardego i miękkiego

Rozszczep podniebienia pierwotnego (rozszczep wargi) tzw. zajęcza warga (cheiloschisis) - powstaje w życiu zarodkowo-płodowym (zwykle między 25 a 28 dniem rozwoju wewnątrzmacicznego) i spowodowany jest brakiem zrostu struktur anatomicznych (wyniosłości szczękowych i nosowych). Do rozszczepu wargi dochodzi w wyniku zaburzenia rozwojowego w okresie formowania się podniebienia pierwotnego. Rozszczep podniebienia pierwotnego dotyczy kości siekaczowych i jest spowodowany brakiem zrostu wyniosłości nosowych pośrodkowych. Z rozszczepem wargi mamy do czynienia tylko wtedy, gdy struktury podniebienia są zrośnięte, natomiast wargi nie. Rozszczep dotyczy najczęściej wargi górnej i ujawnia się  jako mała przerwa (częściowy lub niekompletny rozszczep wargi) albo szczelina rozciąga się aż do nosa (rozszczep kompletny) wówczas rozszczep może obejmować kość górnego dziąsła i jamę nosową. Rozszczep wargi może dotyczyć tylko jednej strony (jednostronny) lub może występować z dwóch stron (obustronny). W przypadku większych deformacji wada ta bezpośrednio wpływa również na stan późniejszego uzębienia. Rozszczep podniebienia pierwotnego może występować solo lub w połączeniu z rozszczepem wtórnym.

Rozszczep podniebienia pierwotnego jest wadą genetyczno-rozwojową o charakterze wrodzonym. Jak dotychczas nie udało się do końca wyjaśnić przyczyn jego powstawania i uważa się, że ma złożoną etiologię. Do najczęściej cytowanych czynników mogących wpłynąć na ukształtowanie ww. wady należą:

  • genetyka (możliwe jest dziedziczenie tej wady jako cechy autosomalnej recesywnej lub towarzyszy innym wadom genetycznym);

  • odżywianie suki w czasie ciąży (nadmiar witaminy A lub E, niedobory kwasu foliowego i witaminy B12);

  • choroby matki przebyte podczas ciąży (np. zakażenia wirusowe, choroby tła hormonalnego);

  • podawanie suce ciężarnej leków (np. glikokortykosteroidy, metronidazol, gryzeofulwina, hydantoina);

  • toksyczne (zatrucia np. dioksynami);

  • promieniowanie jonizujące;

  • mechaniczne (wewnątrzmaciczne urazy płodów).

Rozpoznanie opiera się na badaniu klinicznym. Rokowanie uzależnione jest od rodzaju rozszczepu, rozległości wady i towarzyszących wadzie innych zmian (np. rozszczepu podniebienia). Brak ciągłości wargi przede wszystkim utrudnia prawidłowe ssanie, jednak poza tym i zmienionym wyglądem pyska nie powoduje większych dolegliwości. Jeśli jednak dodatkowo towarzyszy mu rozszczep dziąsła i/lub podniebienia, to efektywne ssanie pokarmu jest znacznie utrudnione, a mleko może przedostawać się do jamy nosowej i dalej do dróg oddechowych oraz płuc, co skutkować może niedożywieniem, zachłystowym zapaleniem płuc i grozi śmiercią szczenięcia.

Jeśli hodowca zdecyduje się na ratowanie takiego szczenięcia i uda mu się utrzymać je przy życiu mniej więcej przez pierwsze 8-12 tygodni, to lekarz może podjąć próbę chirurgicznej korekcji wady poprzez przeprowadzenie odpowiednich zabiegów mających na celu przywrócenie ciągłości tkanek poprzez zszycie wargi. Jeśli rozszczepowi towarzyszy również rozszczep dziąseł i/lub podniebienia, to może być konieczne przeprowadzenie szeregu zabiegów operacyjnych rozłożonych w czasie, które będą polegały na zszyciu i korekcji podniebienia oraz korekcji łuków brwiowych i ustawienia samych zębów. Ze względu na charakter wady zwierzęta nią obciążone nie powinny być rozmnażane.

   
szczenię z  obustronnym rozszczepem wargi i podniebienia (łącznie z dziąsłem)

Opóźnienie wyrzynania zębów - wyrzynanie zębów zwane potocznie ząbkowaniem, jest stopniowym procesem przesuwania się w określonym czasie oraz kolejności zawiązka każdego zęba mlecznego lub stałego z miejsca jego rozwoju w kości szczęki i żuchwy do swojej funkcjonalnej pozycji zgryzowej, którą będzie spełniał w jamie ustnej. Pierwsze ząbkowanie rozpoczyna się około 3 tygodnia życia i 8 tygodniowe szczenię powinno mieć już komplet zębów mlecznych. Natomiast drugie ząbkowanie rozpoczyna się około 4 miesiąca życia i kończy około 8 miesiąca życia. Przyjmuje się, iż 9 miesięczny młodzik powinien mieć już komplet zębów stałych. Ząbkowanie jest procesem fizjologicznym, który powinien przebiegać bez powikłań, aczkolwiek zdarza się, iż mogą wystąpić zaburzenia ząbkowania polegające na opóźnieniu wyrzynania zębów (wszystkich, grupy zębów lub pojedynczych zębów). Proces wyrzynania zębów jest niezwykle złożony i uzależniony jest od wielu czynników: genetycznych, paragenetycznych i środowiskowych. O opóźnieniu wyrzynania zębów mogą decydować m.in.

  • predyspozycje genetyczne;

  • wady genetyczne (np. nieprawidłowa budowa kości szczęk);

  • wady ułożenia zawiązków zębów;

  • nieprawidłowości rozwojowe zębów;

  • bariery śluzówkowe lub kostne (blizny pourazowe lub pooperacyjne);

  • torbiele i guzy zębo- i niezębopochodne;

  • zmiany rozrostowe dziąseł;

  • zaburzenia przemiany materii;

  • zaburzenia gruczołów wewnętrznego wydzielania (niedoczynność przysadki lub tarczycy);

  • choroby systemowe;

  • niedożywienie;

  • nieprawidłowe żywienie;

  • niedobory witamin (głównie A i D);

  • niedobory mikro i makroelementów;

  • zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej;

  • brak miejsca w łuku zębowym (dotyczy tylko opóźnienia wyrzynania zębów stałych);

  • zaburzenia resorpcji korzeni zębów mlecznych (dotyczy tylko opóźnienia wyrzynania zębów stałych);

  • zęby nadliczbowe (dotyczy tylko opóźnienia wyrzynania zębów stałych);

Procesowi wyrzynania zębów towarzyszą niekiedy przejściowe dolegliwości, takie jak: zapalenia dziąsła (zaczerwienienie, obrzmienie), zasinienia błony śluzowej, krwawienie podśluzówkowe (znika samoistnie po ukazaniu się zęba w jamie ustnej), zdecydowanie rzadziej zapalenie i zropienie mieszka zębowego lub zapalenie kości. Oprócz tego może wystąpić podwyższona temperatura ciała, zmiany nastroju (rozdrażnienie, apatia), czy niechęć do jedzenia.

Proces wyrzynania i wzrostu zębów mlecznych, a następnie wymania uzębienia i wyrzynanie oraz wzrost zębów stałych powinien być pod stałym nadzorem, a wszelkie nieprawidłowości powinny być konsultowane z lekarzem weterynarii.


Wrastanie kłów dolnych w podniebienie szczęki górnej  polega na tym, że rosnący kieł dolny lub obydwa kły dolne, po osiągnięciu odpowiedniej wielkości zaczynają opierać się na podniebieniu lub dziąśle szczęki górnej niejako "wrastając w nie". Stan taki może dotyczyć zarówno uzębienia mlecznego, jak i stałego, i prowadzi do rozwoju różnych patologii m.in. deformacji położenia kła i samego zgryzu, niemożności prawidłowego zamknięcia pyska, urażania i ranienia podniebienia oraz dziąseł, co skutkuje zazwyczaj wytworzeniem przetoki ustno-nosowej, rozwojem zapaleń i zakażeń. Problem ten może mieć dwie zasadnicze przyczyny:

  • genetyczną:

    • deformacja głowy (zgryz krzywy);

    • małożuchwie (tyłozgryz);

    • zbyt wąska żuchwa w stosunku do szczęki górnej;

  • nabytą:

    • przetrwałe kły mleczne (tylko w przypadku uzębienia stałego).

Wrastanie kłów w podniebienie jest niewątpliwe źródłem dyskomfortu i bólu dla zwierzęcia, dlatego też należy jak najszybciej wprowadzić odpowiednie leczenie.

W przypadku uzębienia mlecznego problem wrastania kłów w podniebienie szczęki zazwyczaj pojawia się w wyniku zaburzeń wzrostowych kości szczęk lub deformacji głowy. Jeśli są to tylko minimalne zmiany, to można spróbować naprowadzić ząb na właściwe tory wykonując odpowiedni masaż. Zabieg jest prosty i polega na kilkakrotnym w ciągu dnia naciskaniu na koronę kła od wewnątrz pyska na zewnątrz. Z reguły po ok. 2 tygodniach takich zabiegów ząb powinien "wejść na swoje prawidłowe miejsce". Jeśli tak się nie stanie lub nieprawidłowości są znaczne, to zazwyczaj stosuje się ekstrakcję wrastających kłów, by zapobiec komplikacjom wynikającym z ich ewentualnego wrastania w podniebienie szczęki górnej, a także, by zminimalizować ryzyko ewentualnej dalszej deformacji zgryzu, czy nawet zatrzymania wzrostu żuchwy.

W przypadku wymiany zębów na stałe problem najczęściej pojawia się w wyniku zatrzymania kłów mlecznych (przetrwałe zęby mleczne). Sytuacja taka wygląda następująco: ząb stały rośnie obok kła mlecznego, który spycha go w nieodpowiednią stronę w skutek czego zaczyna on z czasem opierać się na podniebieniu szczęki górnej. W większości przypadków problem ten nie ma nic wspólnego z wadami natury genetycznej i wczesna ekstrakcja przetrwałego kła mlecznego całkowicie wystarczy, by ząb powrócił na swoje docelowe miejsce. Warto zaznaczyć, iż brak odpowiedniej reakcji w porę może doprowadzić do późniejszej deformacji zgryzu. Drugą przyczyną wrastania kła w górną szczękę są zmiany wynikające z zaburzeń wzrostowych szczęk oraz nieprawidłowego stosunku długości i/lub szerokości żuchwy do szczęki górnej, co bardzo często objawia się nieprawidłowym zgryzem (tyłozgryz, zgryz krzywy). W takiej sytuacji należy przede wszystkim leczyć przyczynę pierwotną powodującą wrastanie kła w szczękę górną, a następnie należy naprowadzić kieł na właściwe położenie. Przy niedużych odchyleniach stosuje się plastykę dziąsła (niewielka ilość tkanki otaczającej dziąsło, w szczęce górnej, w obrębie naturalnego miejsca usytuowania kła, jest odpowiednio wycinania, w celu stworzenia "naturalnej rampy" dla kła, tak aby mógł on powrócić do właściwej pozycji), albo plastykę dziąsła wraz z nadbudową kompozytową szczytu kła nieprawidłowo rosnącego (przebieg procedury jest podobny z tym, że dochodzi jeszcze odpowiednie wymodelowanie i przedłużenie szczytu kła w celu lepszego umocowania go na przygotowanej "rampie". W momencie, gdy kieł powróci na swoje właściwe miejsce nadbudowa kompozytowa jest usuwana). Innym rozwiązaniem jest zastosowanie różnego rodzaju aparatów ortodontycznych (akrylowe lub metalowe), których celem jest zmiana płaszczyzny nachylenia wrastającego w podniebienie kła. Aparaty stosuje się zazwyczaj u zwierząt starszych tj. 10-12 miesięcznych. Dość nową metodą jest Petalign® System, który polega na przygotowaniu specjalnej wkładki ortodontycznej wykonanej z przeźroczystego plastiku na podstawie indywidualnego odlewu zębów psa. Taką wkładkę pies musi nosić aż do momentu skorygowania wady. Jej zaletą jest możliwość bezproblemowego zdejmowania (np. do jedzenia lub higieny) i ponownego nakładania. W przypadkach dużych deformacji i odchyleń w ustawieniu kłów, gdy nie ma szansy na skorygowanie wady ww. sposobami stosuje się redukcję korony wrastającego kła do poziomu, przy którym nie koliduje on z podniebieniem szczęki górnej (procedura polega na skróceniu kła, a następnie odpowiednim jego zabezpieczeniu, tak by zwierzę nie odczuwało bólu, a ząb nie ulegał uszkodzeniom), albo wykonuje się ekstrakcję takiego kła (procedura polega na całkowitym usunięciu wrastającego w podniebienie kła). Uwaga: jeśli wrastanie kłów w szczękę spowodowane jest ww. czynnikami genetycznymi, to zwierzęta takie nawet po skorygowaniu wady nie powinny być rozmnażane.

   
kieł dolny wrastający w podniebienie szczęki górnej uzębienie mleczne kieł dolny wrastający w podniebienie szczęki górnej uzębienie stałe

Donosowe przemieszczenie kła szczęki (ząb lancowaty) jest to dość poważne zaburzenie wynikające z nieprawidłowego kierunku wzrostu kła lub kłów szczęki górnej. W wyniku tej wady nieprawidłowo rosnący kieł szczęki zaczyna opierać się o kieł żuchwy, co dodatkowo jeszcze blokuje prawidłowy kierunek jego wzrostu i położenia. Ząb rośnie niemal w pozycji poziomej do żuchwy przyjmując kształt lancy (stąd nazwa schorzenia). Przyczyna tego schorzenia nie jest znana, aczkolwiek spekuluje się, że należy jej upatrywać w predyspozycjach genetycznych. W niektórych przypadkach schorzenie występuje w wyniku zaburzenia procesu resorpcji korzeni zębów mlecznych, co wpływa na powstawanie odchyleń w przebiegu kierunku wyrzynania zębów stałych. W zależności od stopnia nieprawidłowości możliwe jest leczenie ortodontyczne (przemieszczenie zęba za pomocą odpowiednio dobranych aparatów) lub chirurgiczne (ekstrakcja zęba).

Nie potwierdzono charakteru dziedzicznego tego schorzenia, aczkolwiek zaobserwowano, że odsetek wystąpienia wady wzrasta u zwierząt spokrewnionych, u których ta wada wystąpiła, stąd też zaleca się, by zwierzęta z tą wadą nie były wykorzystywane w hodowli.

 
donosowe przemieszczenie kła szczęki

Przetrwałe mleczaki (dentes deciduus permanens) - są to zęby mleczne, które mimo zapoczątkowania procesu wymiany zębów mlecznych na stałe i wyrastania zębów stałych nie wypadają, a nadal dość mocno trzymają się w dziąśle. W większości przypadków stan taki spowodowany jest przesunięciem zawiązka zęba stałego w wyniku czego ząb stały rośnie minimalnie obok zęba mlecznego nie wypychając go lub zaburzeniem procesu resorpcji korzeni zębów mlecznych. Zdarza się również, iż po wymianie zębów na stałe w uzębieniu nadal będzie obecny ząb mleczny, ponieważ nie doszło do ukształtowania i wyrżnięcia jego zamiennika na skutek braku lub uszkodzenia zawiązka zęba stałego.

Problem przetrwałych zębów mlecznych bardzo często dotyczy np. kłów mlecznych, które potrafią przetrwać w szczęce dość długo, utrudniając lub wręcz uniemożliwiając właściwe ustawienie wyrżniętego i rosnącego kła uzębienia stałego, co w praktyce prowadzi do nieprawidłowości w ustawieniu kła i może być przyczyną deformacji zgryzu. W przypadku stwierdzenia takiej sytuacji należy natychmiast udać się do lekarza weterynarii, który podejmie odpowiednie kroki polegające na ekstrakcji przetrwałych mleczaków.

   
uzębienie wymienione na stałe i przetrwały mleczny kieł obok, którego wyrósł kieł uzębienia stałego

Zęby zatrzymane (retenowane) - problem dotyczy głównie uzębienia stałego i zdecydowanie rzadziej mlecznego. Polega na tym, że zęby, które ukształtowały się prawidłowo, nie wyrżnęły się, a pozostały w kościach szczęk i/lub pod tkankami miękkimi. Zatrzymanie może być całkowite, gdy cały ząb pokryty jest tkanką kostną lub częściowe, gdy korona zęba pozostaje w tkankach miękkich po jej częściowym przebiciu się przez kość i trwa w tym położeniu. Istnieje wiele przyczyn powstania tzw. zębów zatrzymanych - nabyte lub wrodzone, ogólne lub miejscowe. W wyniku ich wystąpienia może dojść do zatrzymania i rzadko spotykanego braku wszystkich zębów, zatrzymania i braków określonych grup zębów lub zdecydowanie najczęściej zatrzymania i braków pojedynczych zębów. Do najczęściej cytowanych przyczyn należą:

  • uwarunkowania i predyspozycje genetyczne;

  • zbyt mały rozmiar szczęki oraz żuchwy;

  • zbyt duże zęby;

  • nieprawidłowe żywienie (niedobory witamin: głównie A i D);

  • nieprawidłowy przebieg ciąży;

  • zaburzenia endokrynologiczne;

  • niekorzystne ułożenie zawiązka zęba i nieprawidłowy wzrost zęba;

  • uraz okolicy wyrostka zębodołowego;

  • atypowa budowa zatrzymanego zęba;

  • torbiele zawiązkowe i guzy zębopochodne;

  • zęby nadliczbowe (blokujące wyrzynanie się prawidłowo położonych zębów stałych);

  • brak miejsca w łuku zębowym (wczesna utrata zębów mlecznych i przesunięcie zębów w łuku lub stłoczenie zębów).

Diagnoza wstępna stawiana jest na podstawie badania klinicznego, w którym stwierdza się braki w uzębieniu, natomiast ostateczna diagnoza wymaga wykonania zdjęcia RTG, które pozwala na bezsporne potwierdzenie obecności zatrzymanego zęba lub stwierdzenia całkowitego braku zęba. Dodatkowo w przypadku zlokalizowania zęba zatrzymanego umożliwia ocenę stopnia jego wykształcenia i ułożenie.

Zęby zatrzymane powinny być bezwzględnie poddane odpowiedniemu leczeniu ponieważ mogą dawać różne powikłania np. powodując stały ucisk na zęby sąsiednie lub tkankę kostną mogą prowadzić do resorpcji przylegających do nich korzeni wyrżniętych zębów lub tkanki kostnej. Wokół zatrzymanych zębów mogą się również tworzyć torbiele związkowe, szkliwiaki, czy okołozębowe stany zapalne z ropną wydzieliną. Przebieg infekcji jest bolesny.

Dobór metody leczenia uzależniony jest od rodzaju zatrzymanego zęba, jego położenia, stanu i typu zatrzymania. W przypadku stwierdzenia zatrzymania w pełni ukształtowanego zęba stałego w tkankach miękkich lekarz może wykonać procedurę chirurgiczną polegającą na nacięciu/wycięciu tkanek miękkich otaczających zatrzymany ząb w celu jego odsłonięcia. Bardzo często ze względów hodowlano-wystawowych próba taka podejmowana jest, gdy dojdzie do zatrzymania któregoś z pierwszych przedtrzonowców (P1). W sytuacji, gdy zatrzymany ząb umiejscowiony jest zbyt głęboko, jest nieprawidłowo ukształtowany lub położony, albo doszło do rozwoju zmian zapalnych, to jedynym wyjściem jest usunięcie takiego zęba.

   
uzębienie wymienione na stałe i zatrzymany pierwszy trzonowiec żuchwy zdjęcie RTG potwierdzające zatrzymany pierwszy trzonowiec żuchwy

Zmniejszenie liczby zębów (hipodoncja) - może być: prawdziwe, gdy brak zawiązków zębowych, lub rzekome, jeśli zawiązek zęba jest w kości, ale nie wyrżnął się (ząb zatrzymany). Problem ten może ujawnić się zarówno w uzębieniu mlecznym, jak i stałym. W przypadku braków kilku zębów mówimy o oligodoncji, a całkowity brak zębów to anodontia. U psów problem braków zębów może dotyczyć różnych zębów, aczkolwiek z punktu widzenia hodowli najczęściej, to problem osławionych tzw. "jedynek", które spędzają sen z oczu wielu hodowcom. Jedynki to pierwsze (najmniejsze) zęby przedtrzonowe, tuż za kłem, oznaczane przez anatomię jako P1 (stąd właśnie ich nazwa). Otóż kilku procentom ogólnej populacji psów - nie wyrastają one w ogóle lub wyrasta tylko część z przepisowych czterech sztuk. Zjawisko to jest w naturze normalne i spotykane także u dzikich psowatych, niestety zgodnie ze wzorcem wielu ras traktowane jest jako wada wykluczająca takie zwierzę z hodowli. Braki zębowe - o ile nie dotyczą wszystkich zębów - nie stanowią dla psa (z medycznego punktu widzenia) problemu i w zasadzie działania lekarza sprowadzają się jedynie do wykonania zdjęcia RTG, które umożliwi potwierdzenie permanentnego braku zęba lub pozwoli zdiagnozować niewyrżnięty ząb tzw. ząb zatrzymany. Obecność zatrzymanego zęba potwierdzona zdjęciem RTG będzie wymagała podjęcia odpowiedniego leczenia. Procedura postępowania została opisana wyżej.

   
uzębienie wymienione na stałe i brak z lewej strony żuchwy kła oraz P1 uzębienie wymienione na stałe i brak z prawej strony żuchwy P4

Zwiększona liczba zębów (hiperdoncja), czyli nadliczbowość zębów, to efekt nadczynności listewki zębowej - struktury biorącej udział w procesie tworzeniu zębów. Jeśli w uzębieniu mlecznym lub stałym jest więcej zębów, niż przewiduje norma, to mamy do czynienia z nadliczbowością prawdziwą. Jest to zaburzenie warunkowane genetycznie, które najczęściej dotyczy uzębienia stałego, choć notuje się także nadliczbowe zęby mleczne. Najczęściej nadliczbowe zęby wyrastają w rejonie zębów siecznych. Zęby nadliczbowe, które pojawiają się w obrębie zębów trzonowych mogą lokalizować się za trzonowcami albo też przytrzonowo. Przy nieprawidłowościach warunkowanych genetycznie mogą pojawić się zęby nadliczbowe o prawidłowej budowie, które (w zależności od miejsca w szczęce i/lub żuchwie) mogą rosnąć w ustalonym szyku pomiędzy zębami planowymi. Może się również tak zdarzyć, iż brak miejsca i stłoczenie zębów sprawi, iż zęby nadliczbowe będą wyrastać poza obrębem standardowej linii wzrostu, pod różnym kątem względem ich normalnego położenia i mogą również mieć nieprawidłowy kształt i/lub budowę (np. zęby typu bliźniaczego-syjamskiego). Nadliczbowość może być także rzekoma - z taką sytuacją mamy do czynienia wówczas, gdy dojdzie do przetrwania zęba mlecznego. Postępowanie lecznicze sprowadza się do korekty ilości zębów i usunięcia zębów nadliczbowych, jeśli wpływają na stan zgryzu (zbytnie ścieśnienie zębów lub są usytuowane w miejscach, gdzie rosnąć nie powinny).

   
uzębienie wymienione na stałe i nadliczbowy P1 lewa strona szczęka góra ząb o nieprawidłowej budowie typu bliźniak-syjamski
nadliczbowy górny lewy siekacz I2 rosnący w nieprawidłowym położeniu

"Niby komplet zębów" - to stan uzębienia po zakończeniu wymiany i wzrostu zębów stałych, w skład którego wchodzą zarówno zęby mleczne, jak i stałe, a całość daje komplet zębów w liczbie 42 sztuk. Zdarza się, że ząb mleczny nie wypada, a pozostaje w szczęce. Dzieje się tak, gdy ząb stały nie wyrasta, bo nie doszło do ukształtowania jego zawiązka albo został on uszkodzony lub w wyniku zaistnienia jakiejś przeszkody doszło do zatrzymania procesu wyrzynania zęba stałego. Korzeń mlecznego zęba nie otwiera się i w następstwie pozostaje w dziąśle. Najczęściej dotyczy to P2 i P3. Taki ząb mleczny pozostaje w szczęce przez ok. 2 do 3 lat i markuje zęba stałego. Jeśli obecność zęba mlecznego nie zostanie rozpoznana np. w trakcie rutynowej kontroli u weterynarza, to bardzo często właściciel (w tym niestety i część sędziów kynologicznych) nie wychwytuje problemu. Zwierzę z takim "niby kompletem zębów", bez problemu zdobywa tytuły wystawowe i oceny kwalifikujące do hodowli, a w kartach ocen nie ma zastrzeżeń, co do kompletności uzębienia... i zazwyczaj po jakimś upływie czasu... często całkowicie niespodziewanie... otwieramy psią paszczę lub (o zgrozo!) na kolejnej z rzędu wystawie stan uzębienia sprawdza sędzia i... okazuje się, że "jakiegoś zęba brakuje". Zapewne jest to bardzo zaskakująca sytuacja dla właściciela, który zaczyna szukać przyczyny utraty zęba i w większości przypadków "stawia" na jakiś uraz, który doprowadził do utraty zęba. Oczywiście sytuacje takie się zdarzają - to tylko życie…. nie mniej jednak, z pewnością takie zdarzenie zostałoby odnotowane przez właściciela, ponieważ zęby stałe są mocno i głęboko osadzone, mają potężne korzenie, i nawet wprawny weterynarz usuwając ząb stały musi się nieźle przy tym natrudzić. Nie zapominajmy też, iż urazowa utrata zęba wiąże się z wystąpieniem krwawienia i zostaje ślad w postaci większej lub mniejszej rany, która musi się przecież zgoić..  Jeśli zatem pies miał komplet zębów i nagle zostaje stwierdzony ubytek, którego nie można w racjonalny sposób wytłumaczyć, to najprawdopodobniej właśnie doszło do utraty przetrwałego mleczaka, który "tymczasowo" przejął funkcję zęba stałego. Sytuacja taka powinna być skonsultowana z lekarzem weterynarii, ponieważ wskazane jest wykonanie zdjęcia RTG w celu ewentualnego potwierdzenia/wykluczenia obecności zęba zatrzymanego.


Ząb zrotowany - to taki, który znajduje się w anatomicznej pozycji w łuku zębowym, ale jest nieprawidłowo ustawiony względem pozostałych zębów w wyniku częściowej rotacji (obrócenia) wokół własnej osi. U psów najczęściej dochodzi do rotacji pod kątem 90° drugiego i trzeciego przedtrzonowca. Zaburzenie może wystąpić zarówno w uzębieniu mlecznym, jak i stałym. Do nieprawidłowego ustawienia zębów (zrotowania) może przyczyniać się:

  • zbyt mały rozmiar (niedorozwój) szczęki i/lub żuchwy;

  • brak miejsca w łuku zębowym (stłoczenie zębów np. w wyniku wystąpienia zębów nadliczbowych lub bliźniaczych);

  • zaburzenia stosunku wielkości zębów do wielkości szczęk;

  • zbyt duża wielkość zębów w stosunku do istniejącego miejsca ich wzrostu;

  • rozszczep podniebienia i/lub wargi;

  • uraz mechaniczny uszkadzający zawiązek zęba i zmieniający kierunek rozwoju i wzrostu zęba.

W zależności od stopnia rotacji i zęba, którego dotyczy nieprawidłowość, możliwe są dwie formy postępowania: leczenie zachowawcze (ortodontyczne) lub ekstrakcja zęba. W przypadku zębów mlecznych, zębów nadliczbowych, zębów uszkodzonych, zębów mocno zrotowanych oraz wszystkich tych, które są bezpośrednim źródłem dyskomfortu, bólu i traumy wykonuje się ekstrakcję.

 

zrotowany górny przedtrzonowiec (P3)

zrotowane dolne przedtrzonowce  (P4, P3 i P2)


Zwiększenie wielkości zęba (macrodontia), jak sama nazwa wskazuje nieprawidłowość dotycz zmiany (zwiększenia) wielkości zęba w stosunku do wymiaru zęba prawidłowego. Jest to zaburzenie rozwojowe i charakteryzuje się tym, że korona zęba odznacza się większymi rozmiarami w stosunku do korony zęba prawidłowo ukształtowanego przy jednoczesnym zachowaniu normalnych rozmiarów korzenia i jamy miazgi zębowej. Schorzenie może dotyczyć zarówno uzębienia mlecznego, jak i stałego. Wyróżniamy następujące rodzaje tego zaburzenia:

  • uogólnione zwiększenie wymiarów wszystkich zębów (schorzenie charakterystyczne dla gigantyzmu);

  • względne zwiększenie wymiarów wszystkich zębów (złudzenie wynikające z zaburzeń rozwojowych szczęki i żuchwy - mały rozmiar szczęk, często skutkujący stłoczeniem zębów i/lub zmianami położenia zębów tj. rotacja, odchylenie itp.);

  • ogniskowe lub lokalne zwiększenie wymiarów zębów (pojedyncze zęby lub grupa zębów).

Zaburzenie to może skutkować zmniejszeniem odstępów między zębami w łuku zębowym i ich stłoczeniem, co może wpłynąć na kształt zgryzu i jego ewentualne deformacje oraz rotacje i przemieszczenia samych zębów. Zęby tego typu podatne też są na odkładanie płytki i kamienia nazębnego. Jeśli problem dotyczy większej ilości zębów, to prawidłowe pobieranie pokarmów może być znacznie utrudnione.

W literaturze do najczęściej cytowanych czynników przyczyniających się do powstania tego zaburzenia zalicza się: wady genetyczne i rozwojowe, predyspozycje genetyczne, uwarunkowania osobnicze, zaburzenia hormonalne i niektóre choroby.

Jeśli zmiana wymiarów zęba lub zębów nie wpływa na stan zgryzu psa i nie jest źródłem dyskomfortu dla psa, to nie są podejmowane żadne kroki lecznicze. W przypadku dyskomfortu, deformacji zgryzu lub przy wystąpieniu innych dolegliwości powodowanych nienaturalnym rozmiarem pojedynczych zębów może zostać wdrożone leczenie polegające na skorygowaniu wielkości zęba lub gdy to jest niemożliwe, konieczna może być ekstrakcja takiego zęba.


Zmniejszenie wielkości zęba (microdontia), jak sama nazwa wskazuje nieprawidłowość dotycz zmiany (zmniejszenia) wielkości zęba w stosunku do wymiaru zęba prawidłowego. Jest to zaburzenie rozwojowe i charakteryzuje się tym, że ząb posiada normalną budowę i kształt jednak w porównaniu z zębem normalnych rozmiarów jest proporcjonalnie zmniejszony. Schorzenie może dotyczyć zarówno uzębienia mlecznego, jak i stałego. Wyróżniamy następujące rodzaje tego zaburzenia:

  • uogólnione zmniejszenie wymiarów wszystkich zębów (schorzenie charakterystyczne dla karłowatości przysadkowej);

  • względne zmniejszenie wymiarów wszystkich zębów (złudzenie wynikające z zaburzeń rozwojowych szczęki i żuchwy - zbyt duży rozmiar, często skutkujący widocznymi szerokimi odstępami między zębami);

  • ogniskowe lub lokalne zmniejszenie wymiarów zębów (pojedyncze zęby lub grupa zębów).

Zmniejszone zęby bardzo często mają tendencję do przybierania prostego, stożkowatego kształtu. Zaburzenie to może skutkować poszerzeniem odstępów między zębami w łuku zębowym, co może wpłynąć na kształt zgryzu i jego ewentualne deformacje. Zęby tego typu podatne też są na uszkodzenia mechaniczne, odkładanie płytki i kamienia nazębnego. Jeśli problem dotyczy większej ilości zębów, to nie będą one też w stanie spełniać swoich fizjologicznych funkcji przez co prawidłowe pobieranie pokarmów (szarpanie kęsów, miażdżenie kości) może być znacznie utrudnione.

W literaturze do najczęściej cytowanych czynników przyczyniających się do powstania tego zaburzenia zalicza się: wady genetyczne i rozwojowe, predyspozycje genetyczne, uwarunkowania osobnicze, zaburzenia hormonalne i niektóre choroby.


Ząb wgłobiony (dens invaginatus) jest rozwojową anomalią powstającą zwykle we wczesnym okresie rozwoju zawiązka zęba przed rozpoczęciem procesu mineralizacji i polega na wgłobieniu tkanek powierzchniowych do wnętrza zawiązka zęba. W wyniku tej anomalii rozwija się ząb, który posiada dodatkową warstwę szkliwa, zębiny i miazgi w zębie tzw. ząb w zębie. Klinicznie ząb wgłobiony może nie wykazywać żadnych większych nieprawidłowości w budowie korony lub może się ona charakteryzować zmienioną morfologią, która może przybierać różne rozmiary i kształty. Czasami zmiany mogą również dotyczyć budowy i kształtu korzeni. Przyczyny powstawania tej anomalii nie są do końca wyjaśnione, aczkolwiek przypuszcza się, iż jej źródła należy szukać zarówno w zaburzeniach natury genetycznej, jak i uszkodzeniach mechanicznych.

W większości przypadków zaburzenie tego typu odkrywane jest całkiem przypadkowo (zdjęcie RTG zęba), gdy właściciel trafia z psem do lekarza zazwyczaj z powodu toczącego się zaawansowanego procesu zapalnego tkanek okołowierzchołkowych zęba, które stanowią źródło dyskomfortu i bólu odczuwanego przez psa.

Wybór metody leczenia uzależniony jest od stopnia rozwoju anomalii i zmian patologicznych towarzyszących tej anomalii. Możliwe jest podjęcie leczenia zachowawczego endodontycznego (z reguły leczenie kanałowe zęba i rekonstrukcja korony) i chirurgicznego (ekstrakcja zęba nie nadającego się do leczenia zachowawczego).


Zaburzenia mineralizacji tkanek zębów - nieprawidłowości te objawiają się w postaci niepełnej mineralizacji (hipomineralizacji), niedorozwoju (hipoplazji) lub nadmiernego rozwoju (hiperplazji). Najczęściej stwierdzaną anomalią z tej grupy jest niedorozwój szkliwa (hipoplazja). Jest to defekt ilościowy szkliwa charakteryzujący się redukcją jego grubości. Brak szkliwa może występować w postaci: dołków, rowków z chropowatą powierzchnią i zabarwieniem, i dotyczyć tylko częściowego braku szkliwa lub całkowitego braku szkliwa nad znaczną częścią zębiny. Pozostałe szkliwo w obrębie zredukowanej grubości może być prawidłowe lub wykazywać zmętnienie. Hipoplazja jest uznawana jako następstwo uszkodzenia matrycy szkliwa. Hipoplazja może być uwarunkowana genetycznie lub czynnikami środowiskowymi (amelogenesis imperfecta). Charakteryzuje się systematycznymi i chronologicznymi zmianami występującymi w całym uzębieniu (dziedziczne) lub w różnych grupach zębów (spowodowane czynnikami środowiskowymi). Czynniki środowiskowe zaburzają tworzenie matrycy szkliwnej w określonej części korony grupy zębów rozwijających się w czasie zaistniałego czynnika patologicznego. Hipoplazja ogólnoustrojowa jest obserwowana częściej w zębach stałych, niż w mlecznych.

Przyczynami tych zaburzeń mogą być czynniki genetyczne, uszkodzenia mechaniczne, niedobory soli mineralnych (Ca, P, Mg, F) oraz witamin (A, C, D, K), choroby gorączkowe, choroby wieku szczenięcego (np. parwowiroza, nosówka) oraz infekcyjne, a także choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego (tarczycy, przytarczyc, grasicy, przysadki mózgowej, trzustki). Często zmiany strukturalne szkliwa mogą występować wespół ze zmianami w budowie zębiny (odontogenesis imperfecta) lub zmianom strukturalnym szkliwa mogą towarzyszyć zaburzenia w budowie zębiny: niecałkowity rozwój zębiny (dentinogenesis imperfecta), czy nieprawidłowy rozwój zębiny (dysplasia dentini).

Wybór metody leczenia uzależniony jest od stopnia zaawansowania schorzenia ilości zębów objętych schorzeniem i zmian wtórnych, jakie powstały w wyniku tej anomalii. Najczęściej obejmuje złożone i wieloetapowe leczenie endodontyczne polegające na leczeniu kanałowym zębów objętych schorzeniem i odbudową korony i/lub leczeniu chirurgicznym polegającym na ekstrakcji zębów nie nadających się do leczenia zachowawczego.

   
hipomineralizacja szkliwa redukcja grubości szkliwa z zabarwieniem na wszystkich zębach (hipoplazja)
zęby z niedorozwojem szkliwa i zmianą zabarwienia na skutek przebytej nosówki hipomineralizacja szkliwa

Przebarwienie szkliwa (discoloratio dentium) jest to pojawienie się jakiegokolwiek odchylenia od normalnego koloru zębów. Jednak należy zauważyć, iż normalny kolor zębów jest sprawą dość indywidualną i subiektywną w ocenie, ponieważ ostateczny kolor zębów zależy od koloru, grubości i przezierności szkliwa pokrywającego zęby. Teoretycznie zęby powinny być koloru białego, stąd też możemy przyjąć iż odchylenia od tego zabarwienia będą stanowić problem o różnym stopniu nasilenia. Ogólnie przyczyny zmiany barwy zęba można podzielić na zewnątrzpochodne, które powstają na skutek odkładania się złogów barwników przylegających do powierzchni zęba, oraz na wewnątrzpochodne, gdzie cząsteczki barwników są wbudowywane w wewnętrzne struktury zęba. W przypadku tych pierwszych barwnik gromadzi się w błonce nabytej zęba pokrywającej szkliwo, ale także nieosłoniętej zębinie lub cemencie. Natomiast w drugim przypadku barwnik gromadzi się w zębinie w trakcie lub po zakończeniu rozwoju zęba.

Zewnątrzpochodne czynniki powodujące przebarwienia zębów:

  • płytka nazębna (bakteryjna);

  • barwniki (naturalne i sztuczne) pochodzące z pożywienia;

  • krwawienie z dziąseł;

  • materiały i leki stomatologiczne;

  • niektóre leki podawane doustnie (np. te zawierające w swoim składzie jony żelaza);

Wewnątrzpochodne czynniki powodujące przebarwienia:

  • wewnętrzny uraz tkanek zęba;

  • zniszczenie na skutek doznanego urazu krwinek czerwonych zlokalizowanych w zębie;

  • zakażenia ogólnoustrojowe;

  • leki (tetracykliny);

  • wysoki poziom bilirubiny we krwi (np. wrodzona niedrożność przewodów żółciowych);

  • wada rozwojowa zębów - amelogenesis imperfecta;

  • wada rozwojowa zębów - dentinogenesis imperfecta;

  • fluoroza (nadmierna układowa podaż fluoru w wyniku stosowania do mycia zębów psa past z fluorem);

  • zaburzenia gruczołów endokrynnych.

Objawy wspólne dla obydwu typów czynników wywołujących zmiany zabarwienia zębów:

  • zmiana zabarwienia (pojedyncze zęby, kilka zębów, lub ogólne - wszystkie zęby);

  • odbarwienia w kształcie linii lub pierścieni widoczne na powierzchni zęba lub zębów;

  • nieprawidłowo ukształtowana powierzchnia szkliwa zabarwionego zęba lub zębów.

U psów do najczęściej spotykanych odbarwień szkliwa zalicza się te spowodowane odkładaniem płytki nazębnej i kamienia, uszkodzeniem miazgi i martwicą zęba oraz wynikające z podawania leków z grupy tetracyklin. Antybiotyki z grupy tetracyklin i ich pochodne przyjmowane w okresie odontogenezy dają charakterystyczne przebarwienia zębów o kolorze żółtobrązowym (przy pochodnych może występować barwa żółta lub szarobrązowa). Mogą także powodować hipoplazję szkliwa. Dlatego też tak ważne jest nie podawanie antybiotyków z tej grupy sukom ciężarnym i karmiącym (przenikają do mleka), ani nie podawanie leków z tej grupy szczeniętom przed ukończeniem procesu wymiany i wzrostu uzębienia stałego, chyba że wystąpi zagrożenie życia wtedy ich podanie staje się usprawiedliwione. Odkładanie płytki nazębnej i kamienia skutkuje zazwyczaj zmianą zabarwienia w różnych odcieniach palety barw żółtej i brązowej. Natomiast uszkodzenie miazgi i/lub martwica zęba najczęściej obserwowalna jest, jako zabarwienie różowo-fioletowe w kierunku szarawym.

Odbarwienie jednego lub kilku zębów z reguły świadczy o zewnątrzpochodnym czynniku wywołującym zmianę zabarwienia, natomiast zmiana zabarwienia wszystkich zębów zazwyczaj związana jest z działaniem czynnika wewnątrzpochodnego (z pominięciem płytki nazębnej i kamienia, która w zaawansowanym stadium może obejmować wszystkie zęby)

Jeśli przeprowadzony wywiad uniemożliwia postawienie wstępnej diagnozy (np. zmiana wynikająca z przebytej choroby i podawania leków, urazu mechanicznego, infekcji, próchnicy, osadów nazębnych itp.), to diagnoza obejmuje wykonanie podstawowych badań i analiz krwi i moczu oraz zdjęć RTG zębów.

Leczenie uzależnione jest od postawionej diagnozy. Zmiany zabarwienia wynikające z chorób i zakażeń wymagają leczenia przede wszystkim czynnika pierwotnego, który wtórnie wpływa również na stan zębów. Osady nazębne zewnętrznego pochodzenia (np. płytka i kamień nazębny) wymagają mechanicznego usunięcia, a chore zęby kwalifikowane do leczenia poddawane są leczeniu endodontycznemu. W przypadku niemożności uratowania zęba wykonywana jest ekstrakcja.

 
żółte przebarwienia w uzębieniu stałym powstałe w wyniku podawania tetracyklin ciemniejsze przebarwienie kła dolnego powstałe w wyniku martwicy miazgi
żółte przebarwienia w uzębieniu stałym powstałe w wyniku osadzania się płytki nazębnej

Przetoka ustno-nosowa - to otwór, który powstaje między jamą nosową, a ustną. Przetoka ustno-nosowa może powstać zarówno przy uzębieniu mlecznym, jak i stałym. Przyczyn może być kilka. Do najczęstszych należy: uraz, ciało obce, ekstrakcja zęba, perforacja dna zatoki szczękowej zbudowanej z tkanki kostnej przez ropień. Psy, u których występują wady zgryzu są predysponowane do powstania przetoki. Niewłaściwie osadzone zęby mogą powodować urazy podniebienia, które z czasem przekształcają się w przetokę. Głównie chodzi tutaj o niewłaściwie osadzone kły szczęki. Rozmiar przetoki (otworu) zależy od wielkości psa oraz od długości trwania procesu chorobowego. Na skutek kontaktowania się treści pokarmowej z jamą nosową powstaje stan zapalny błony śluzowej nosa. W przebiegu takich zmian dochodzi do częstych wypływów z nosa wydzieliny o różnym zabarwieniu i konsystencji. Czasami pojawiają się krwotoki z nosa. Zwierzę często może kichać szczególnie przy zamykaniu pyska oraz kaszleć. W tym momencie dochodzi do drażnienia przetoki, która znajduje się w podniebieniu jamy ustnej psa. Dodatkowym, dość niemiłym objawem pojawienia się przetoki, jest nieprzyjemny zapach z pyska psa.

Leczenie przetoki ustno-nosowej rozpoczyna się przede wszystkim od usunięcia czynnika, który doprowadził do jej powstania (usunięcie ciała obcego, skorygowanie wady zgryzu i ustawień zębów, lub ekstrakcja zębów wrastających w podniebienie szczęki, leczenie zębów chorych lub ich ekstrakcja). Przed przystąpieniem do zamknięcia przetoki zazwyczaj wykonywane jest zdjęcie RTG w celu określenia przebiegu i rozległości przetoki. Po oczyszczeniu przetoki oraz zaaplikowaniu odpowiednich leków otwór przetoki jest zszywany.

 

Próchnica zębów (caries dentium) - jest to proces postępującej demineralizacji szkliwa i zębiny o złożonej etiologii. Przyjmuje się, że próchnica spowodowana jest głównie przez bakterie fermentujące węglowodany na powierzchni zębów. Podczas tego procesu produkowane są kwasy, które prowadzą do demineralizacji szkliwa i zębiny. W kolejnym etapie obnażony fragment miazgi zęba jest nadtrawiany przez wszystkie drobnoustroje jamy ustnej, a także przez białe krwinki krwi.

Zęby zdrowego psa, który jest prawidłowo odżywiany i ma zapewnioną odpowiednią profilaktykę, nie są podatne na rozwój tego schorzenia i u takich psów problem próchnicy praktycznie nie występuje.

Do rozwoju próchnicy przyczynia się:

  • nieprawidłowa dieta (zbyt duża ilość węglowodanów w diecie)

  • braku podstawowej higieny jamy ustnej i profilaktyki stomatologicznej (płytka nazębna i kamień nazębny);

  • ogólny stan zdrowia (zwierzęta przewlekle chore i osłabione);

  • predyspozycje genetyczne (słabe zęby występowały u przodków);

  • predyspozycje osobnicze (zęby o słabo zmineralizowanym szkliwie, niższe pH śliny).

Zniszczona struktura zęba nie regeneruje się i wymaga odpowiedniego postępowania leczniczego. To czy leczenie stomatologiczne będzie możliwe i pozwoli zatrzymać postępującą próchnicę oraz przyczyni się do uratowania zęba zależy od stopnia zaawansowania zmian próchniczych. Wyróżnia się pięć podstawowych etapów obserwowanych w przebiegu próchnicy:

  1. uszkodzenie obejmuje szkliwo;

  2. uszkodzenie przenika do zębiny, ale nie narusza miazgi;

  3. uszkodzenie obejmuje wszystkie trzy elementy budowy korony (szkliwo, zębinę i miazgę);

  4. następuje poważne uszkodzenie korony zęba;

  5. dochodzi do utraty większości naddziąsłowej części zęba (korony), pozostaje jedynie korzeń.

Nieduże zmiany próchnicze są usuwane, a powstały ubytek jest wypełniany odpowiednim materiałem przeznaczonym do odbudowy zębów (algamat srebra, kompozyt, cement). W przypadku bardzo zaawansowanego procesu próchnicowego zazwyczaj dochodzi do zakażenia tkanek miękkich znajdujących się w zębie. W takiej sytuacji wykonuje się zdjęcie RTG (by ocenić rozmiar zmian), a następnie ząb poddaje się leczeniu kanałowemu. Całkowite zaniedbanie leczenia próchnicy może doprowadzić do znacznych ubytków w koronie zęba (nie nadających się do odbudowy), może również skutkować rozwojem zgorzeli (stan zapalny nerwu zęba), czy ropnia. W takich przypadkach ząb zazwyczaj już nie nadaje się do leczenia i konieczne jest jego usunięcie.

 

Złamanie żuchwy - do tego urazu dochodzi najczęściej w wyniku działania mechanicznego np. silne uderzenie lub nieco rzadziej przyczyną złamania żuchwy mogą być nowotwory albo zapalenia okostnej, które znacząco osłabiają kości żuchwy. Pierwszym symptomem złamania żuchwy jest zazwyczaj nadmierne ślinienie z domieszką krwi. Pies odczuwa silny ból, który uniemożliwia mu prawidłowe zamknięcie pyska, jedzenie i picie. W przypadku podejrzenia złamania żuchwy niezbędna jest natychmiastowa pomoc weterynaryjna.

Leczenie złamania żuchwy odbywa się chirurgicznie. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz wykona zdjęcie RTG w celu zlokalizowania złamania i oceny towarzyszących mu zmian. Sam zabieg polega na unieruchomieniu złamanej kości i ustaleniu jej w takiej pozycji, aby możliwy był jej ponowny zrost. Istnieje wiele metod stabilizacji złamanej żuchwy. Lekarz prowadzący dobiera najbardziej optymalną metodę do danego rodzaju złamania i wielkości psa. Żuchwa zrasta się dość szybko, jednak istnieje ryzyko powikłań, które głównie obejmuje możliwość powstania wady zgryzu (w skutek nieprawidłowego zrostu).

   

kości żuchwy zostały zespolone, a całość unieruchomiona specjalną akrylową protezą

złamanie kości żuchwy widoczne na zdjęciu RTG


Zwichnięcie żuchwy -  to uraz stawu skroniowo-żuchwowego, który zazwyczaj jest chwilową lub trwałą utratą kontaktu powierzchni stawowych. W przypadku zwichnięcia stawu żuchwowego następuje przesunięcie się względem siebie kości w torebce stawowej. Zwichnięcie może mieć charakter jednostronny lub obustronny. Najczęściej do zwichnięcia żuchwy dochodzi w wyniku urazu mechanicznego np. powstałego na skutek zbyt gwałtownego i/lub zbyt szerokiego otworzenia pyska lub przy gwałtownym uderzeniu. Zwierzę ze zwichniętym stawem żuchwowo-skroniowym nie może zamknąć jamy ustnej. W zależności od rodzaju urazu żuchwa może być różne przemieszczona. Często zmianie towarzyszą ślinienie oraz bolesność przy jakiejkolwiek próbie pobieraniu wody czy pokarmu. Badanie kliniczne wykazuje wyraźne i nagłe zaburzenie linii zgryzu, "niedopasowanie" łuków szczęki i żuchwy oraz asymetrię w budowie czaszki. Jeśli do urazu doszło w wyniku wypadku, to konieczne jest wykonanie zdjęcia RTG w celu ocenienia zmian i wykluczenia złamań. Nastawienie żuchwy powinno odbyć się tak szybko, jak to tylko jest możliwe, gdyż istnieje ryzyko wypełnienia przestrzeni stawowej przez organizujący się skrzep.


Zwichnięcie zęba - to uraz tkanek przyzębia przebiegający z częściowym lub całkowitym wysunięciem się zęba z zębodołu, który może wystąpić zarówno w uzębieniu mlecznym, jak i stałym. Często towarzyszy mu złamanie ściany zębodołu. Z reguły zwichniętych zębów mlecznych nie lecz się, a usuwa. W przypadku zębów stałych wczesne osadzenie zęba w zębodole i ustabilizowanie, czyli reimplantacja zęba, stwarzają duże szanse ocalenia zęba i wyleczenia urazu (w zależności od rozmiaru uszkodzenia i zaopatrzenia naczyniowego uszkodzonych tkanek zęba). W przypadku niemożności uratowania zęba pozostaje jego ekstrakcja.


Złamanie zęba - to uraz tkanek twardych zęba przebiegający z częściowym odpryskiem tkanek zęba lub z całkowitym złamaniem zęba. Zazwyczaj urazy tego typu stwierdzane są u psów młodych, aczkolwiek nie stanowi to reguły. Do urazów głównie dochodzi na skutek działania przyczyny mechanicznej np. gryzienie bardzo twardych przedmiotów (zwykle uszkadzane są zęby przedtrzonowe i trzonowe), czy w wyniku silnego uderzenia powstałego np. w wypadku komunikacyjnym (zwykle uszkadzane są kły i siekacze). U młodych zwierząt istnieje największe ryzyko powikłań endodontycznych ze względu na bliskość i duży rozmiar komory zęba. W dużym uproszczeniu złamania zębów można podzielić na nieskomplikowane, które dotyczą odprysków i złamań powstałych w obrębie szkliwa lub szkliwa i zębiny oraz skomplikowane, których linia przełomu przebiega przez komorę zęba i w rezultacie zostaje obnażona miazga. Obydwa rodzaje złamań są dla psa źródłem odczuwanego bólu, przy czym złamania skomplikowane są bardzo bolesne i wymagają szybkiej pomocy lekarskiej. Z reguły złamanych zębów mlecznych nie lecz się, a usuwa. Natomiast w przypadku uszkodzeń zębów stałych rodzaj uszkodzenia decyduje o tym czy można podjąć leczenie oszczędzające ząb, czy należy go usunąć. W badaniu klinicznym stwierdza się rodzaj uszkodzenia, a przy wątpliwościach może być również wykonane zdjęcie RTG uszkodzonego zęba w celu ocenienia zmian i stanu zęba. Leczenie stomatologiczne podobnie, jak w przypadku ludzi, polega na oczyszczeniu miejsca uszkodzenia i uzupełnieniu ubytku odpowiednio dobraną plombą. Przy dużych uszkodzeniach może być również podjęte leczenie kanałowe zęba, a gdy zmiany są rozległe i/lub nie nadają się do leczenia, to dopiero wówczas wykonuje się ekstrakcję zęba.

   

skomplikowane złamanie, widoczna jest żywa miazga

nieskomplikowane złamanie w obrębie korony zęba


Resorpcja zębów - jest to proces, podczas którego dochodzi do utraty zmineralizowanych tkanek zęba i/lub kości wyrostka zębodołowego. Należy jednak w tym miejscu nadmienić, iż resorpcja korzeni zębów mlecznych, która ma miejsce w trakcie wymiany uzębienia jest procesem całkowicie fizjologicznym. Natomiast resorpcja o charakterze patologicznym (z pominięciem resorpcji fizjologicznej) może dotyczyć zarówno zębów mlecznych, jak i stałych. Patologiczny proces rozpoczynający się od strony jamy zęba zwany jest resorpcją wewnętrzną, natomiast znacznie częściej zjawisko to rozpoczyna się od powierzchni cementu korzeniowego i zwane jest resorpcją zewnętrzną. Dodatkowo u psów resorpcja może być mieszana tzn. łączy cechy zarówno resorpcji zewnętrznej, jak i wewnętrznej. Proces resorpcji wewnętrznej rozwija się po uszkodzeniu warstwy odontoblastów oraz prazębiny, stanowiącej najbardziej zewnętrzną część miazgi. Natomiast do resorpcji zewnętrznej prowadzi uszkodzenie cementoblastów i cementoidu (czyli pracementu), pokrywającego cement komórkowy, który jest mało wrażliwy na niszczące działanie osteoklastów. W związku z tym zostaje zachwiana równowaga pomiędzy działalnością apozycyjną cementoblastów i resorpcyjną osteoklastów. Procesem tym objęta jest również otaczająca kość wyrostka zębodołowego. Do kontynuacji procesu resorpcji (bez względu na jej rodzaj) konieczna jest dalsza jego stymulacja. Mimo iż przyczyna resorpcji zębów pozostaje nieznana, to sugeruje się, że największy wpływ na rozwój tej choroby mogą mieć takie czynniki stymulujące jak: lokalne mikrośrodowisko przyzębia (komórki tuczne, cytokiny zapalne, pH, miejscowe niedotlenienie), czynniki ogólnoustrojowe (wiek), specyficzna budowa zęba (sposób mineralizacji zęba, zaburzenia rozwojowe zębów np. ząb wgłobiony), zęby zatrzymane, silny urazy mechaniczny, uraz operacyjny, uraz chemiczny, stały ucisk, zapalenie przyzębia, przewlekłe zapalenia miazgi, obecność ognisk martwicy, zaburzenia hormonalne, czy procesy nowotworowe.

Resorpcja zębów klasyfikowana jest wg stopnia zaawansowania procesu resorpcji (etapy od 1 do 5) oraz na podstawie odczytu zmian ze zdjęcia RTG (typy 1, 2 i 3). Według badań miejscami predylekcyjnymi do zapoczątkowania resorpcji uznaje się szyjkę zęba, a w szczególności miejsce styku szkliwa i cementu. Zdecydowana większość zmian dotyka zębów wielokorzeniowych, głównie trzonowych i przedtrzonowych. Resorpcja, która przebiega poniżej linii zęba zazwyczaj zostaje niezauważona lub wykryta może być całkowicie przypadkowo np. w trakcie wykonywania zdjęć RTG i z reguły nie wywołuje większych dolegliwości, o ile nie jest powiązana z resorpcją kości przylegających do zęba podlegającego resorpcji (np. resorpcja spowodowana bolesnym zapaleniem lub chorobami przyzębia czy miazgi). Resorpcja, która ma wpływ na koronę zęba zazwyczaj daje objawy w postaci obserwowalnych ubytków, które mogą przypominać zmiany wywołane próchnicą i tego typu resorpcja jest bolesna w przebiegu. Diagnoza stawiana jest na podstawie oceny klinicznej zmian i zmian widocznych na zdjęciu RTG.

Rokowanie i dość ograniczony sposób leczenia schorzenia o postępującym charakterze uzależniony jest od etapu resorpcji, miejsca lokalizacji resorpcji i typu resorpcji. Przy łagodnych zmianach podejmowane są próby leczenia ubytków z oszczędzeniem zębów, jednak przy dużych zmianach konieczna jest ekstrakcja zniszczonych zębów. Dodatkowo stosuje się terapię przeciwbólową oraz czasami steroidową. Konieczne jest również zachowanie wysokiej higieny jamy ustnej psa (regularne mycie zębów).

   

zaawansowana, głęboka zmiana (etap 3), w której doszło do utraty szkliwa i zębiny oraz częściowo cementu

zaawansowany proces (typ 3) resorpcji korzeni zębów, które są praktycznie niewidoczne, na zdjęciu RTG przy zachowaniu normalnych koron zębów


Syndrom gryzienia klatki (cage biter syndrome) - jest to zespół objawów zaburzeń behawioralnych psa, który z jakiś przyczyn zaczyna nadmiernie ścierać i uszkadzać zęby na różnych twardych przedmiotach np. gryząc metalowe ogrodzenie, czy pręty klatki kennelowej lub żując kamienie, co w efekcie prowadzi do znacznej utraty powierzchni zębowych, starcia szkliwa, a nawet kończy się złamaniami zębów. Pomoc polega przede wszystkim na wyeliminowaniu czynnika, o który pies ściera zęby oraz na ustaleniu źródła zachowania psa i leczeniu zaburzeń psychologicznych. Leczenie stomatologiczne uzależnione jest od stopnia i charakteru uszkodzeń. Najczęściej polega na wypełnieniu złamań i dziur oraz ekstrakcji zębów nadmiernie zniszczonych, które nie nadają się już do leczenia.

   

kieł uszkodzony w wyniku nadmiernego ścierana o metalowe elementy ogrodzenia

uzupełnienie ubytków poprzez wstawienie plomby metalowej


Torbiel ślinowa gruczołu ślinowego - ślinianka lub gruczoł ślinowy (glandula salivalis), to gruczoł położony w przedniej części układu pokarmowego, który wytwarza ślinę. U psa możemy wyróżnić trzy duże, parzyste gruczoły ślinowe tj.  śliniankę podjęzykową, śliniankę żuchwową i śliniankę przyuszną. Oprócz nich istnieje jeszcze wiele innych skupień gruczołów ślinowych. Torbiele powstają w wyniku nagromadzenia płynu wytwarzanego przez śliniankę w tkance podśluzówkowej lub podskórnej wskutek niemożności odpływu wydzieliny (zastoinowość), najczęściej z powodu niedrożności przewodu wyprowadzającego wydzielinę ślinianki, a także w wyniku uszkodzenia albo zapalenia ślinianki lub przewodu wyprowadzającego wydzielinę ślinianki. Mimo iż torbiel ślinowa może wystąpić w obrębie każdej ślinianki, to u psów najczęściej występują one w wyniku niedrożności przewodu odprowadzającego wydzielinę ślinową lub w wyniku uszkodzenia ślinianki podjęzykowej i/lub żuchwowej. Taka torbiel w języku klinicznym określana jest mianem żabki (ranula). W zależności od źródła wyróżniamy żabkę podjęzykową lub żabkę podżuchwową. Pierwsza może pochodzić zarówno z przewodu ślinianki podżuchwowej jak i podjęzykowej, i umiejscawia się pod językiem po jednej lub obu stronach więzadełka języka. Natomiast druga powstaje w wyniku uszkodzenia przewodu ślinianki żuchwowej. Na skutek gromadzenia się płynu powstaje z reguły niebolesne owalne lub kuliste wybrzuszenie, które narasta powoli i często może osiągać znaczne rozmiary. To właśnie ze względu na swoje rozmiary żabka podjęzykowa może utrudniać psu pobieranie pokarmu, co powoduje niechętne jedzenie i w efekcie chudnięcie psa. Natomiast żabka podżuchwowa uwypukla się pod żuchwą i utrudnia połykanie oraz uniemożliwia swobodny przepływ powietrza prowadząc do duszności i krztuszenia się psa.  Samo chirurgiczne otwarcie torbieli i jej osuszenie nie rozwiązuje problemu, ponieważ taka torbiel ma tendencję do odnawiania w ciągu kilku tygodni lub miesięcy. Stąd też najczęściej stosuje się równoczesne całkowite usunięcie zajętej chorobowo ślinianki.

 

żabka podjęzykowa


Torbiel zawiązkowa (cystis follicularis), jest łagodną zmianą zębopochodną, rozwijającą się z nabłonka szkliwnego brzegu siecznego lub powierzchni żującej zawiązka zęba. Powstaje na skutek proliferacji i ekspansji komórek wysp nabłonka szkliwnego, które tworzą jamę patologiczną wysłaną nabłonkiem i wypełnioną płynem. Częściej występuje w żuchwie, niż w szczęce i dotyczy zębów stałych. Może również powstać w wyniku rozwoju zębów nadliczbowych. Torbiel zawiązkowa może występować w zależności od okresu odontogenezy z całkowicie wytworzonym zębem, z częściowo wytworzonym zębem lub też bez zawiązka zęba. Zazwyczaj wykrywana jest podczas badania przedmiotowego, jako rozdęcie wyrostka zębodołowego, po stwierdzeniu braku zęba stałego w łuku zębowym, bądź też przypadkowo na zdjęciu radiologicznym. Torbiel zawiązkowa z reguły rośnie powoli i na początku nie daje żadnych dolegliwości, jednak wraz z upływem czasu wpływa destrukcyjnie na zlokalizowane w jej położeniu kości, prowadząc do ich rozdęcia, ścieńczenia, zaniku, co grozi ich patologicznym złamaniem. Dodatkowo nieleczona i rosnąca torbiel może powodować rozsunięcie korzeni zębów, co skutkować będzie przesunięciem zębów, a także prowadzi do uszkodzeń korzeni sąsiadujących z nią zębów. Istnieje również ryzyko nowotworzenia. Rozpoznanie opiera się na badaniu klinicznym i zdjęciu RTG. Leczenie torbieli możliwe jest tylko chirurgiczne, a zakres leczenia uzależniony jest do wielkości torbieli jej usytuowania i zaawansowania poczynionych przez nią zmian. Preferowaną metodą jest całkowite usuniecie torbieli poprzez wyłuszczenie mieszka torbieli, czyli cystektomia. W przypadku pozostawienia mieszka istnieje ryzyko wznowy i odbudowy torbieli. Zęby zatrzymane w takim przypadku również są usuwane, a zęby sąsiadujące z torbielą powinny być poddane ocenie pod względem ich stanu i żywotności. Zęby uszkodzone często wymagają leczenia kanałowego, a w przypadku niemożności podjęcia leczenia również są usuwane. Przy dużych torbielach, które doprowadziły do uszkodzenia kości konieczne może okazać się wykonanie lokalnego przeszczepu kości wzmacniającego i odbudowującego utraconą tkankę kostną.

   

torbiel zawiązkowa

torbiel zawiązkowa widoczna na zdjęciu RTG wraz z zatrzymanym zębem P1


Ropień zęba rozpoczyna się od infekcji bakteryjnej, która toczy się wewnątrz zęba. Na skutek działalności bakterii dochodzi do postępowego obumierania miazgi zęba oraz nerwu zęba (zgorzel zęba). Nieleczone zakażenie prowadzi do postępowania procesów gnilnych i wystąpienia klinicznej postaci zapalenia, czyli ropnia, który  jest ograniczonym zbiornikiem ropy (najczęściej przyjmuje formę kulistą) powstałej w wyniku działania na obumarłe leukocyty i tkanki martwicze lizozymu i enzymów komórkowych (proteazy, lipazy, sacharazy, fosfatazy, oksydazy). Na granicy ropnia i zdrowych tkanek dochodzi najpierw do miejscowego przekrwienia, później tworzy się naciek leukocytarny i powstaje otoczka, która włókniejąc, tworzy torebkę ropnia. Okoliczne tkanki ulegają pogrubieniu i opuchnięciu, a samemu procesowi zakażenia i formowania ropnia towarzyszy silny ból. Może również pojawić się gorączka, zmiany nastroju (apatia) i niechęć do jedzenia, a także nieświeży zapach wydobywający się z pyska, krwawienie i wypływ ropy. Najczęściej do zakażenia bakteryjnego dochodzi w wyniku braku odpowiedniej profilaktyki stomatologicznej i pielęgnacji zębów (płytka nazębna, kamień nazębny, zapalenie dziąseł, parodontoza) lub uszkodzenia zęba (mechaniczne, próchnica), a także czasami drogą krwi (choroba ogólnoustrojowa). Te czynniki sprzyjają wnikaniu bakterii w głąb samego zęba lub tkanek go otaczających. U psów bardzo często dochodzi do ropnego zapalenia w okolicy korzenia czwartego górnego przedtrzonowca, bądź pierwszego górnego trzonowca. Rozwijające się zakażenie atakuje kości szczęki i tkanki miękkie tej okolicy dając widoczny obrzęk przyśrodkowego kąta oka i ujścia w postaci przetoki. Ropień powinien być bezwzględnie i szybko leczony ponieważ infekcja może szerzyć się dalej, a wraz z krwią może również przenikać do innych narządów. W zależności od zaawansowania stadium zakażenia leczenie obejmuje antybiotykoterapię, otwarcie zęba i leczenie kanałowe albo ekstrakcję zęba, a następnie ewakuację oraz oczyszczenie ropnia (czasami potrzebny jest odpowiedni drenaż) oraz zamknięcie ewentualnej przetoki.

 

widoczna opuchlizna i ropień okołozębowy powstały na skutek procesu zapalnego toczącego się w górnym P4


Nowotwory jamy ustnej (neoplasmata oris) - czyli nadmierny i nieprawidłowy rozrost komórek tkanek w obrębie jamy ustnej. Nowotwory tego typu są coraz częstszym powodem wizyt w lecznicach weterynaryjnych i stanowią ok 3-10% wszystkich nowotworów wykrywanych u psów. Pojawiają się przeważnie u psów starszych, ale nie jest to regułą. Czynnikami ryzyka wpływającymi na rozwój zmian nowotworowych jamy ustnej są: predyspozycje genetyczne, zwiększona ekspozycja na szkodliwe czynniki środowiskowe (w tym wirusowe zakażenia) oraz przewlekłe stany zapalne przyzębia. Zmiany umiejscawiają się głównie na dziąsłach, podniebieniu miękkim i twardym, języku oraz błonie śluzowej policzków. W zależności od charakteru zmiany wyróżniamy nowotwory łagodne oraz złośliwe. Zmiany o charakterze łagodnym charakteryzują się powolnym rozwojem i brakiem przerzutów oraz naciekania zapalnego. Natomiast zmiany o charakterze złośliwym rosną w szybkim tempie. Oprócz tego mają tendencję do tworzenia ran, owrzodzeń i często krwawią. Guzy tego typu zwykle naciekają błonę śluzową jamy ustnej i mięśnie trzewioczaszki, a w zaawansowanych stadiach dają przerzuty do kości czaszki oraz szyjnych węzłów chłonnych i płuc. Wśród nowotworów niezłośliwych najczęściej u psów notuje się: brodawczaki, włókniaki, tłuszczaki, zębiaki, szkliwiaki i nadziąślaki. Natomiast wśród nowotworów złośliwych: czerniaki, raki płaskonabłonkowe, włókniakomięsaki oraz mięsaki.

Rokowanie i charakter leczenia zależą głównie od rodzaju stwierdzonego nowotworu, jego lokalizacji, wielkości i stadium zaawansowania oraz wieku i kondycji psa. Stosunkowo największe szanse na pomyślne wyleczenie istnieje przy wykrytych wcześnie zmianach łagodnych. Zmieniona chorobowo tkanka jest usuwana chirurgiczne, a zwierzę poddawane jest chemioterapii, radioterapii lub sterydoterapii. Późno rozpoznane zmiany i zmiany złośliwe, szczególnie u zwierząt starszych, ze słabo funkcjonującymi narządami wewnętrznymi i niewydolnym układem immunologicznym rokują źle. Oczywiście przy mniejszych zmianach, bez przerzutów też są podejmowane próby usuwania zmienionej chorobowo tkanki plus stosuje się chemioterapię lub radioterapię. W przypadku zmian zaawansowanych, zmian nieoperacyjnych i przy przerzutach, gdzie rokowania są bardzo złe, a okres przeżycia zwierzęcia jest i tak krótki, stosuje się leczenie zachowawcze paliatywne (głównie przeciwbólowe), a gdy zmiany są uciążliwe i uniemożliwiają zwierzęciu dalsze funkcjonowanie, to eutanazja z wyboru jest nieunikniona.

 

Brodawczak (pappiloma) - powstaje w wyniku zainfekowania organizmu wirusem brodawczaka należącego do rodziny papilloma virus - najczęściej wirus brodawczaka przenosi się przez kontakt bezpośredni zwierzęcia nosiciela ze zdrowym i wnika do organizmu za pośrednictwem szczelin w naskórku lub nabłonku błon śluzowych. Głównie na zachorowanie narażone są psy młode o nieustabilizowanym układzie immunologicznym, które mają kontakt z licznymi psami obcymi (np. tereny zielone wokół blokowisk, wystawy psów, schroniska). Po wniknięciu do organizmu, wirus usadawia się w komórkach powłoki ciała, co powoduje ich nadmierny wzrost w postaci charakterystycznych brodawek. To czy brodawki w ogóle urosną, ile ich będzie, i jakiej będą wielkości, zależy od wydolności systemu immunologicznego zwierzęcia. U zdrowych i silnych osobników infekcja może przebiegać bezobjawowo lub z nielicznymi i drobnymi naroślami przypominającymi wyglądem koszyczki kwiatu kalafiora, które mogą rosnąć zarówno wewnątrz jamy ustnej, jak i w obrębie warg oraz fafli. Jeśli zmian jest dużo, a poszczególne brodawki charakteryzują się pokaźnymi rozmiarami, lub ich umiejscowienie stanowi źródło dyskomfortu dla psa, to można je usunąć chirurgicznie plus stosuje się terapię wzmacniającą system immunologiczny psa. Jeśli brodawek nie jest dużo lub nie są one dokuczliwe dla psa, to można je pozostawić bez ingerencji i jedynie zająć się wzmocnieniem układu immunologicznego psa, ponieważ większość narośli i tak ustąpi samoistnie po upływie kilku miesięcy. Profilaktyka polega przede wszystkim na ograniczeniu kontaktów z nieznajomymi psami i odizolowaniu od reszty stada osobników zainfekowanych na czas wygojenia zmian.

 

brodawczak

Czerniak złośliwy (melanoma malignum) - jest nowotworem stosunkowo często notowanym u starszych psów - szczególnie tych z intensywną pigmentacją skóry. Sama zmiana nowotworowa może być pigmentowana lub może nie zawierać melaniny. Z reguły zmiany tego typu rosną szybko i są inwazyjne w stosunku do tkanek miękkich i kości, a także bardzo często dają przerzuty. Czerniaki lokalizują się głównie w błonie śluzowej jamy ustnej, na dziąsłach, podniebieniu i języku. W przypadku tego typu nowotworu o dalszym rokowaniu decyduje wczesne rozpoznanie i podjęcie stosownego leczenia. Diagnoza opiera się na badaniu klinicznym, gdzie stwierdzana jest narośl o charakterystycznej pigmentacji plus wykonywane jest badanie cytologiczne. Dla zdiagnozowania zmian niepigmentowanych potrzebne jest pobranie wycinka zmiany w celu zbadania i określenia struktur komórek występujących w zmianie. Ocenione muszą zostać także regionalne węzły chłonne, które przy tym rodzaju nowotworu bardzo często zawierają komórki czerniaka. Dlatego też jeśli w badaniu klinicznym nie stwierdzi się ich obrzęku, to i tak do badania powinien być z nich pobrany materiał. W zmianach kwalifikujących się do operacji podejmuje się leczenie chirurgiczne, które polega na usunięciu zmiany oraz fragmentów otaczających zmianę tj. skóry lub kości w celu zachowania bezpiecznego marginesu chirurgicznego. W kolejnym etapie włączana jest radioterapia lub chemioterapia. Na rynku pojawiła się również szczepionka immunologiczna Oncept. Zawiera gen ludzkiej tyrozynazy wbudowany w plazmid/fragment DNA, który wprowadzony (z użyciem specjalnego systemu infekcji przeskórnych) do miocytów/komórek mięśni psa powoduje prezentację obcej/ludzkiej tyrozynazy komórkom układu immunologicznego stymulując produkcję przeciwciał i limfocytów T cytotoksycznych przeciwko melanocytom/komórkom barwnikowym psa. Szczepionka wykazuje skuteczność tylko na etapie choroby mikroskopowej, dlatego zalecana jest do podawania w czerniakach złośliwych II lub III stopnia zaawansowania klinicznego (bez przerzutów odległych) pod warunkiem osiągnięcia wcześniej kontroli choroby miejscowej (usunięcie chirurgiczne lub radioterapię guza i zajętych regionalnych węzłów chłonnych). Podawana jest 4 razy co 2 tygodnie i następnie co 6 miesięcy. Jak pokazały badania średnia przeżywalność, po zastosowaniu szczepienia u ok. 50% psów ją przyjmujących wynosiła ponad rok.

 

czerniak


Zmiany w jamie ustnej towarzyszące chorobom układowym - jama ustna jest miejscem manifestowania się wielu objawów chorobowych. Dla przebiegu leczenia podstawową kwestią jest ustalenie źródła zmian obserwowalnych w jamie ustnej. W wielu przypadkach, by postawić trafną diagnozę lekarz rozpoczyna od zebrania dokładnego wywiadu, przeprowadza badanie ogólne zwierzęcia, pobiera do badań krew i mocz, a także wykorzystuje inne techniki i badania np. testy w kierunku określenia bakterii, grzybów, pierwotniaków, wirusów, stężenia hormonów etc. Swoiste zmiany w obrębie jamy ustnej, dziąseł lub zębów mogą dawać następujące jednostki chorobowe:

  • kandydoza (infekcja grzybicza);

  • choroby wirusowe (np. nosówka);

  • choroby układu hormonalnego np.:

    • cukrzyca;

    • nadczynność/niedoczynność tarczycy;

  • choroby na tle autoimmunologicznym np.:

    • alergia kontaktowa;

    • toczeń rumieniowaty układowy;

    • toczeń skórny krążkowy;

    • pęcherzyca zwykła;

    • wypryski polekowe;

  • żółtaczka;

  • zatrucia (np. mocznica);

  • proces nowotworowy toczący się poza obrębem jamy ustnej.

W każdym przypadku podejście diagnostyczne musi być indywidualne, a leczenie uzależnione jest od trafnie postawionej diagnozy i przede wszystkim zaczyna się od wyeliminowania lub zminimalizowania skutków choroby pierwotnej.

zęby z niedorozwojem szkliwa i zmianą zabarwienia na skutek przebytej nosówki


Ciała obce w jamie ustnej - wielokrotnie diagnozowanym problemem u psów są różne ciała obce, które wbijając się w dziąsła, podniebienie, wargi lub tkwiąc pomiędzy zębami doprowadzają do podrażnienia tych okolic i skutkują rozwojem różnych infekcji w obrębie jamy ustnej. Do najczęstszych znalezisk wyciąganych z psich pysków należą: fragmenty kości, ości, patyków i różnych przedmiotów. Aby zapobiec tego typu zdarzeniom należy pamiętać, aby nie podawać psom do jedzenia małych kości i kości rozpadających się na małe drzazgi (szczególnie kości gotowanych z drobiu). Od czasu do czasu warto robić przegląd psiego pyska w celu sprawdzenia, czy nic w nim nie utkwiło i nie drażni jamy ustnej psa. W razie zauważenia ciała obcego należy je ostrożnie usunąć, a gdy jest to niemożliwe, należy niezwłocznie udać się z psem do lekarza weterynarii.


Przerost dziąseł - został omówiony w oddzielnym artykule TUTAJ.

   

Przewlekłe zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia - zostało omówione w oddzielnym artykule TUTAJ.

   

Płytka nazębna i kamień nazębny - został omówiony w oddzielnym artykule TUTAJ.

   

Wady zgryzu - zostały omówione w oddzielnym artykule TUTAJ.


 

Opracowała Redakcja Portalu Świata Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne i opublikowane na łamach Portalu Świat Czarnego Teriera oraz:

- Stomatologia małych zwierząt, C. Tutt, wyd. I polskie, red. J. Gawor, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2008;

- Stomatologia. Seria Praktyka Lekarza Małych Zwierząt, C. Gorrel, wyd. I polskie, red. J. Gawor. rok wydania: 2011;

- Częste przypadki stomatologiczne, lek. wet. Katarzyna Jodkowska, Weterynaria w Praktyce, maj-czerwiec 2007;

- Przetrwałe zęby mleczne u psów, dr n. wet. Grzegorz Sapikowski i współ. Weterynaria w Praktyce, maj 5/2011;

- Ubytki podniebienia u psów i kotów. Anna Cywińska, Katarzyna Jodkowska, Janusz Gawliński, Życie Weterynaryjne 2007 - 82(12);

- Rozszczep podniebienia u szczeniąt, lek. wet. Alicja Krzyżewska, Andrzej Max, Życie Weterynaryjne 2008 - 83(3).

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768