Skóra barometrem zdrowia psa - wybrane choroby skóry (omówienie przeglądowe)

Skóra jest największym narządem w organizmie. Z uwagi na pełnione funkcje ma również bardzo duże zapotrzebowanie na składniki odżywcze. Stanowi barierę odgraniczającą organizm od środowiska zewnętrznego i jego pierwszą linię obrony przed niekorzystnym wpływem czynników środowiskowych. U nowonarodzonych szczeniąt skóra, okrywa włosowa i tkanka podskórna stanowią 24% masy całego ciała, u dorosłych psów około 12%. Bardzo wiele funkcji, które musi spełnić ten narząd, uzależnionych jest od prawidłowego funkcjonowania wszystkich znajdujących się tam elementów. Dlatego bardzo dużo jest prawdy w powiedzeniu, iż skóra stanowi swoisty barometr zdrowia psa. Zdrowa skóra jest niezawodną barierą zabezpieczającą przed utratą wody, elektrolitów i makromolekuł. Ponadto działa, jako mechaniczne zabezpieczenie przed wpływami środowiska, a jej elastyczność umożliwia ruch zwierzęciu. Jednakże, mimo takiej ochronnej bariery, zawarte w niej zakończenia nerwów czuciowych umożliwiają odczuwanie gorąca i zimna, ucisku, bólu i świądu. Skóra jest odpowiedzialna za regulację temperatury i magazynowanie witamin, elektrolitów, wody, tłuszczu, węglowodanów i białka. Powierzchnia skóry ma właściwości antybakteryjne i przeciwgrzybicze. Cechy te, w połączeniu z funkcjami immunoregulacyjnymi, odgrywają rolę w zapobieganiu wystąpienia zakażeń i nowotworów. Promieniowanie słoneczne, oddziaływujące na skórę, bierze udział w wytwarzaniu witaminy D, a pigment zawarty w melanocytach zapobiega uszkodzeniu skóry pod wpływem działania promieni słonecznych. Jej zapach ułatwia wzajemne rozpoznawanie się i komunikację poszczególnych osobników. Skóra psa jest zatem wyjątkowym narządem. Inna od powłoki ciała człowieka, złożona struktura zbudowana z dwóch podstawowych warstw. Powierzchniową stanowi naskórek składający się z 3 do 5 warstw (u człowieka z 10-15 warstw), co powoduje, że czas odnowy naskórka trwa u psa tylko 3 tygodnie (u człowieka 28 dni). Pod naskórkiem leży skóra właściwa. Znajdują się w niej włókna elastyczne i kolagenowe odpowiedzialne za sprężystość i wytrzymałość skóry. Natomiast najgłębiej leżąca tkanka podskórna obfituje w komórki tłuszczowe. W obrębie skóry zlokalizowane są również gruczoły łojowe (dwa typy) i mieszki włosowe. Jedne z gruczołów, usytuowane są na całej powierzchni tułowia (u człowieka tylko w obrębie okolicy twarzy), posiadają kanał otwierający się do mieszka włosowego. Mieszek włosowy to rodzaj pochewki, w której rośnie włos. Uchodzi do niego gruczoł łojowy produkujący łój (tłuszcz skóry), w mieszku znajduje się także mięsień odpowiedzialny za unoszenie włosa. Łój tworzy filtr ochronny dla włosa, nadaje także sierści błyszczący wygląd, chroni przed przenikaniem wody i przed bakteriami. Skóra gromadzi też tłuszcze. Psy inaczej, niż ludzie, nie mają gruczołów potowych samoistnie uchodzących na powierzchnię skóry (pomijając nieliczne miejsca na opuszkach kończyn i lusterku nosa), więc nie pocą się przez powierzchnię skóry (jak człowiek), co powoduje inny skład pokrywającej sierść i naskórek warstwy łojowej. Głównie przez to odczyn, czyli pH ich skóry, wynosi średnio 7,35 (u człowieka 5,5). Taka obojętna, czy też lekko zasadowa skóra powoduje, że normalnie u zdrowego psa występują na niej bakterie. Te rezydentne mikroorganizmy pozostają w równowadze – swoistej homeostazie – z organizmem zdrowego psa i nie powodują żadnych zmian chorobowych i ile własnie zostanie zachowane pełna równowaga.

Wiele czynników ma wpływ na stan skóry i sierści psów, między innymi uwarunkowania genetyczne, żywienie, choroby, pielęgnacja i warunki bytowe psa. W zasadzie w momencie, kiedy pies zaczyna się drapać, sierść matowieje, pojawia się łupież mamy do czynienia z pierwszymi symptomami dziejących się w organizmie niekorzystnych zmian. Choroby skóry to temat bardzo obszerny i rozległy. Objawy skórne mogą być wywołane różnorodnymi czynnikami. Upraszczając, choroby skóry możemy sklasyfikować na podstawie czynnika wywołującego je jako:

- bakteryjne;

- grzybicze;

- pasożytnicze;

- wirusowe;

- hormonalne;

- immunologiczne;

- genetyczne;

- psychogenne;

- alergie;

- nowotworowe;

- naczyniowe;

- uszkodzenia skóry o różnym innym pochodzeniu (oparzenia, odmrożenia, skutki popromienne).

W związku z tym, że tematyka chorób dotykających psiej skóry jest bardzo rozbudowana w poniższym opracowaniu skupimy się na poglądowym omówieniu tych, które w psim świecie pojawiają się najczęściej i dotknąć mogą każdego przedstawiciela psiego gatunku, bez względu na rasę, wiek czy płeć, a także przedstawimy zarysy tych, które naszym zdaniem stanowią interesujące przypadki.

Proszę wybrać z poniższej listy:

Piodermia - ropne zapalenie skóry - za rozwój ropnych zmian skórnych u psów, odpowiedzialny jest przede wszystkim gronkowiec Staphylococcus intermediu s. Ponadto z wymazów izoluje się inne gronkowce, między innymi gronkowca złocistego Staphylococcus aureus oraz pałeczki Escherichia coli, czy Proteus.  
Warunkiem namnożenia się chorobotwórczych bakterii i rozwoju procesu ropnego jest zaburzenie ekosystemu skóry. Pierwotnym źródłem takich zaburzeń są najczęściej choroby alergiczne, takie jak: atopowe zapalenie skóry (np. uczulenie na pyłki roślin, czy roztocza kurzu domowego), alergia na pchły czy alergia pokarmowa. Przyczyną mogą być też zaburzenia keratynizacji naskórka (częste u cocker spanieli, sznaucerów), nadmierne fałdowanie skóry (shar-pei, buldog), zaburzenia odporności skóry (owczarki niemieckie) czy inwazje pasożytów, takich jak świerzb, nużyca lub cheyletiella. Ropne zapalenia skóry występują również w związku z zaburzeniami hormonalnymi (nieprawidłowym funkcjonowaniem tarczycy lub nadnerczy).

W przebiegu zapalenia powierzchownego zakażenie obejmuje cały naskórek oraz zewnętrzną część mieszków włosowych. Pojawiają się krosty ropne (pęcherzyki wypełnione ropą) często pękające, zaczerwienienie i świąd. Najgłębszym, bo obejmującym wszystkie warstwy skóry, aż do tkanki podskórnej, jest zapalenie głębokie. Poza zmianami typowymi dla zapaleń powierzchownych występują przetoki ropne, ropiejące guzowate nacieki, pogrubienia oraz zliszajowacenia skóry. Wystąpić mogą nadmierne rogowacenia, blizny po wygojonych czyrakach, a w przypadku zakażeń bakteriami beztlenowymi - obszary martwicy. W każdym z takich przypadków pies musi być leczony odpowiednio dobranym antybiotykiem przez kilka, a nawet kilkanaście tygodni.

Ostre sączące zapalenie skóry (tzw. hot spot) - jest to zapalenie skóry wywołane przez bakterie. Występuje często w okresie letnim, a najbardziej podatne na ten typ schorzenia dermatologicznego są psy długowłose lub o gęstej okrywie włosowej. Schorzenie to pojawia się nagle, przybiera postać ostrą o sączących rankach. Do ostrego sączącego zapalenia skóry często dochodzi, gdy tuż przy skórze psa, pod gęstym futrem zacznie zbierać się wilgoć (dotyczy to również psów zaniedbanych, z brudną, zdrenowaną i skołtunioną sierścią pozbawioną odpowiedniej wentylacji). Inne przyczyny to:

- reakcje uczuleniowe w przypadku nadwrażliwości na pchły, kleszcze i owady;

- ciała obce w skórze (wbite kłosy i nasiona traw);

- alergiczny stan zapalny zewnętrznych części uszu.

Typowe objawy to: widoczne rozległe sączące rany występujące najczęściej na policzkach lub w górnej części ud. Sierść w okolicy rany zlepiona jest przez ropną wydzielinę, często dochodzi do wypadania włosów. Rana taka wydziela nieprzyjemny zapach. Pies odczuwa silny świąd, co powoduje lizanie i drapanie przyczyniające się do roznoszenia bakterii po całym ciele. Rozdrapywanie i wygryzanie może doprowadzić do bolesnych uszkodzeń skóry, co stwarza ryzyko poważnej infekcji.

Leczenie polega na usunięciu posklejanych włosów i oczyszczeniu miejsca infekcji wraz z jej jednoczesną dezynfekcją, następnie stosuje się środki o miejscowym działaniu  wysuszającym, aby przyspieszyć wygojenie się rany. W przypadku ostrego stanu stosuje się leki przeciwzapalne (kortykosteroidy), aby złagodzić stan zapalny, świąd i zakażenie. Leczenie choroby trwa około tygodnia. Długotrwała antybiotykoterapia nie jest konieczna (przy tej chorobie zazwyczaj występuje tylko kolonizacja bakterii, a nie infekcja).

Ropne zapalenie przestrzeni międzypalcowych (tzw. pododermatitis) - jest często występującym schorzeniem u psów, mogącym doprowadzić do znacznych uszkodzeń i którego objawy mogą świadczyć o wielu chorobach skóry, takich jak: urazy, dermatozy wywoływane przez mikroorganizmy, choroby pasożytnicze, reakcje na ciało obce, choroby autoimmunologiczne i wiele innych. Najczęściej objawy występują między palcami stóp, gdzie środowisko szczególnie sprzyja namnażaniu się bakterii i grzybów. Charakterystycznymi objawami są:

- zaczerwienione, wilgotne przestrzenie między palcami;

- pies zaczyna się interesować łapami, liże je i wygryza;

- uczucie silnego świądu;

- ropiejące zmiany w przestrzeniach międzypalcowych;

- wtórną reakcją jest przebarwienie sierści.

Leczenie takiego stanu wymaga badań mikrobiologicznych (wymaz, posiew i antybiogram). Terapię prowadzi się w oparciu o uzyskane wyniki zarówno miejscowo, jak i ogólnie, przy jednoczesnym leczeniu wspomagającym.

Grzybica drobnozarodnikowa - grzyby atakują zarówno mieszki włosowe, jak i gruczoły łojowe, co powoduje dysfunkcję w odżywianiu włosa. W konsekwencji dochodzi do jego łamliwości i wypadania. Warstwa ochronna skóry, jaką stanowi natłuszczona okrywa włosowa oraz warstwa złuszczającego się stale naskórka są barierą utrudniającą infekcję grzybiczą. Dlatego do rozwoju choroby dochodzi najczęściej w przypadku skóry uszkodzonej, np. w wyniku urazów mechanicznych, inwazji pcheł lub innych pasożytów zewnętrznych skóry. Najczęstszym grzybem wywołującym dermatofitozy jest Microsporum canis, jest odpowiedzialny za około 80 % przypadków. Rzadziej przyczyną dermatofitozy u zwierząt jest Trichophyton mantagrophytes, a sporadycznie Microsporum gypseum lub inne grzyby należące do powyższych rodzajów. Z wyjątkiem M. gypseum zarazki te produkują enzymy proteolityczne i keratolityczne. Mają więc zdolność wykorzystywania keratyny, jako źródła substancji odżywczych i wykazują tropizm do naskórka oraz jego wytworów – włosów - rzadziej pazurów. Zarodki dermatofitów w suchym środowisku są bardzo oporne na działanie czynników zewnętrznych. Przetrwać mogą w otoczeniu ponad rok. Przy dużej wilgotności krócej zachowają zakaźność. Rozwojowi dermatofitozy sprzyja nieprawidłowe żywienie, a w szczególności niedobór cynku, witaminy A, miedzi, żelaza i białka. Znaczenie ma również długotrwałe leczenie antybiotykami lub chemioterapia. Objawy dermatofitozy pojawią się najczęściej po 4 tygodniach od chwili zakażenia. Symptomy są bardzo różnorodne. Objawy pojawiają się, kiedy z zarodników przylegających do komórek warstwy rogowej naskórka kiełkuje grzybnia. Rozgałęzione strzępki wrastają wzdłuż włosów do torebek włosowych i rozpadają się tam na zarodniki tworzące wielowarstwową pochewkę wokół włosa. Dermatofity są wrażliwe na podwyższoną temperaturę, dlatego nie penetrują głębszych warstw naskórka. Grzyb nie atakuje, więc samej cebulki włosa i rośnie on normalnie, ale ułamuje się tuż nad pochewką. W powierzchownych warstwach skóry produkty przemiany materii grzybni wywołują stan zapalny, a u niektórych zwierząt odczyn alergiczny. Ta reakcja obronna organizmu rozwija się na obwodzie ogniska, w skutek, czego powstają typowe, okrągłe miejsca ułamanych włosów otoczone wałem demarkacyjnym. Natężenie reakcji zapalnej zależy też od gatunku grzyba – u właściwych żywicieli, dermatofity wywołują zwykle słabsze odczyny, niż u gospodarzy przypadkowych. Przy sprawnym układzie immunologicznym ogniska po jakimś czasie porastają normalnym włosem. Odporność, głównie komórkowa, zapobiega reinfekcjom. Przy immunosupresji powikłania bakteryjne mogą doprowadzić nawet do czyraczycy. Dermatofitoza częściej występuje u psów w wieku do dwóch lat (ewentualnie bardzo starych w związku z immunosupresją). Zmiany skórne mogą wyglądać, jak plackowate przerzedzenia włosa lub okrągłe, owalne, częściowo zlewające się łysiny. Te ostatnie są zaczerwienione, zwłaszcza na obwodzie, a włos jest ułamany kilka milimetrów nad powierzchnią naskórka. Skóra może być w tych miejscach albo wokół nich zgrubiała i pokryta szarym nalotem lub otrębiastym łupieżem. Zmiany te przypominają „oszronione ściernisko” lokalizują się w różnych okolicach ciała, rozprzestrzeniają się i mogą samoistnie ustępować. Niekiedy występuje słaby świąd. Objawów ogólnych zwykle nie ma. Przy powikłaniach bakteryjnych może dojść do sączących się wykwitów lub strupów. W przypadku dermatofitozy trzeba szybko rozpocząć leczenie. Grzybami tymi może bowiem zarazić się również człowiek poprzez kontakt z nosicielem lub chorym zwierzęciem. Decydujące w diagnozie jest badanie próbki ze zmienionego na skórze miejsca. Leczenie może być ogólne, miejscowe lub skojarzone, czyli łączące oba te kierunki postępowania. Leczenie dermatofitozy trwa kilka tygodni. Obecnie są również na rynku szczepionki przeciwgrzybiczne stosowane zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu tej choroby.

Grzybica strzygąca - za pojawienie się u psa grzybicy strzygącej odpowiada Trichophyton verrucosum. Pies może się zarazić zarówno od ludzi, jak i zwierząt - przez kontakt z chorym osobnikiem i za pośrednictwem zakażonego grzebienia czy szczotki (grzyb może w nich przetrwać i zakażać nawet przez kilkanaście miesięcy). U psów po dwóch, trzech tygodniach od zarażenia choroba objawia się wystąpieniem małych guzkowatych nacieków zmieniających się szybko w owalne lub okrągłe ognisko złuszczenia o średnicy 2-4 cm, w którego obrębie włosy są ułamane, co robi wrażenie przerzedzenia i jakby wyłysienia w tym miejscu, jednak po dokładnym obejrzeniu widać pieńki ułamanych włosów. Można je zaobserwować najczęściej wokół oczu, na szyi, łopatkach, pośladkach i w okolicy miednicy. Na powierzchni skóry w naturalny sposób mniej owłosionej (brzuch, okolica napletka) pojawiają się pęcherzyki wypełnione surowiczym płynem. Ognisk takich może być kilka, a nawet w przypadkach o przebiegu przewlekłym, mogą one obejmować znaczną powierzchnię skóry. W odmianie głębokiej grzybicy strzygącej zakażeniu ulega włos i mieszek włosowy. Powstaje silny odczyn zapalny i guzowaty naciek. Dołącza się wtórne zakażenie ropne i naciek ulega zropieniu, a zakażenie szerzy się na sąsiednie odcinki skóry zdrowej. Leczenie wymaga postawienia odpowiedniej diagnozy (zeskrobina, badania laboratoryjne na obecność konkretnego grzyba) i na tej podstawie podejmuje się odpowiednie leczenie.

Grzybica woszczynowa, strupień woszczynowy, dawniej parch (łac. tinea favosa capitis) - dla tego rodzaju grzybicy charakterystyczne jest tworzenie się tarczek woszczynowych, zmiany we włosach, tworzenie się blizn. Grzybicę woszczynową wywołują przede wszystkim dermatofity z gatunków: Trichophyton schoenleinii, T. mentagrophytes v. granulosum, T. mentagrophytes v. quinckeanum, Microphyton gypseum. Tarczki są to kolonie grzyba rozwijającego się w otoczeniu torebki włosowej. Zajęte przez grzyb włosy tracą połysk i barwnik, wypadają. Ucisk tarczki woszczynowej powoduje zanik skóry i ogniska stałego wyłysienia. W miejscu  pękania tarczek widać wydzielinę miodowego koloru. Zmiany zwykle są umiejscowione na głowie wokół warg, oczu, uszu i nosa, a także na łapach. Leczenie wymaga postawienia odpowiedniej diagnozy (zeskrobina, badania laboratoryjne na obecność konkretnego grzyba) i podjęcie na tej podstawie stosownego leczenia.

Liszaj obrączkowy - liszaj powodowany jest przez grzyby zwane dermatophyte. Szkodnik żywi się kreatyną zawartą w trzonach włosów, a po wniknięciu w głąb skóry, żywi się samym włosem. Objawy  to słabe, połamane włosy i tworzące się charakterystyczne koła z połamanymi włosami, podrażniona, zaogniona skóra z łupieżem. Najczęściej zmiany występują na głowie i kończynach, ale choroba może rozprzestrzeniać się w stosunku do innych części ciała psa również - szczególnie w stanach zaawansowanych i nie leczonych. Liszaj obrączkowy jest zaraźliwy dla ludzi, szczególnie dla dzieci,  jak również może się przenosić na i inne zwierzęta domowe. Zakażony pies powinien być odizolowany od innych na czas leczenia, które może trwać nawet 2-3 miesiące. Diagnoza stawiana jest na podstawie zebranego wywiadu i badania zeskrobiny.
Leczenie oparte jest na wycięciu włosów w obrębie zmian, stosowaniu specjalnych leczniczych grzybobójczych szamponów , oraz innych leków stosownie do konkretnego przypadku.

Drożdżyca - grzybicza infekcja skóry, błon śluzowych, pazurów. Choroba ta najczęściej jest wywołana drożdżakami chorobotwórczymi z rodzaju Candida (szczególnie: Candida albicans). Zazwyczaj do nadmiernego namnożenia drożdżaków dochodzi przy zniszczeniu bariery nabłonkowej (np. uraz mechaniczny) lub zaburzeniach prawidłowej flory (np. długotrwała antybiotykoterapia). Choroba może się też rozwinąć u zwierząt z zaburzoną odpornością komórkową. Jest zawsze chorobą wtórną, nie jest więc zaraźliwa - występuje zazwyczaj wtórnie do takich chorób jak: atopowe zapalenie skóry, bakteryjne zapalenia skóry, zaburzenia hormonalne  (zwłaszcza niedoczynność tarczycy), zaburzenia rogowacenia. Objawy to świąd z łojotokiem lub bez łojotoku, prosówkowe zapalenie skóry (skóra pokryta małymi grudkami, nie reaguje na leczenie sterydami ani antybiotykami), uogólniony rumień i łojotok, czarna woskowina w przewodach słuchowych zewnętrznych, której może towarzyszyć świąd małżowin usznych, trądzik podbródka, świąd opuszek palcowych i utrata pazurów, zaczopowanie mieszków włosowych w okolicy małżowin usznych.
Drożdżycę rozpoznaje się głównie poprzez badania mikroskopowe i hodowlane. Podstawą terapii jest ustalenie choroby pierwotnej i jej zwalczenie, ostrzyżenie włosów wokół zmian lub całego ciała, kąpiele 2-3 razy w tygodniu w szamponach przecigrzybiczych i przeciwłojotokowych (z chlorheksydyną, selenem, ketokonazolem, mikonazolem) oraz podanie stosownych leków.

Wszołowica (malofagoza) - choroba pasożytnicza zwierząt powodowana przez owady, konkretnie - wszoła trichodectes canis. Pasożyty te są jednymi z najpowszechniej występujących  u zwierząt mięsożernych. Charakteryzują się żółtą barwą, brzuszno-grzbietowym spłaszczeniem oraz gryzącym aparatem gębowym. Osiągają rozmiary od 1mm do 2mm. W organizmie żywiciela umiejscawiają się najczęściej na głowie, szyi, brzuchu. W wypadku silniejszej inwazji wszoł można się ich spodziewać również na bokach zwierzęcia, a u szczeniąt najczęściej na grzbiecie. Wszoła składa jaja u podstawy włosa. Wylęgają się z nich larwy, które rosnąc przechodzą trzykrotną wylinkę i w ciągu 3-5 tygodni osiągają dojrzałość. Wszoły odżywiają się naskórkiem, włosami, strupami, wynaczynioną krwią, a nawet wysiękiem zapalnym w uszkodzonych miejscach na skórze. Larwa wszoły pozbawiona żywiciela może przeżyć do dwóch tygodni. Zarażenie następuje przy bezpośrednim kontakcie. Wszołowica występuje przede wszystkim u zwierząt zaniedbanych, niedożywionych lub u takich, które są opadnięte przez inne pasożyty. Chorobotwórczość pasożytów jest znikoma przy ich niewielkiej liczbie. Obecność ich wywołuje ogólny niepokój, chęć drapania, świąd.  Zmiany wywołane przez chorobę wynikają głównie z drapania i ogryzania, przez zarażone zwierzę podrażnionych miejsc. Czasami dochodzi również do wtórnych zakażeń bakteryjnych. Rozpoznanie opadnięcia tymi pasożytami polega na stwierdzeniu obecności samych pasożytów lub ich jaj na skórze. Wszołowicę leczy się poprzez opylanie lub kąpiele w środkach owadobójczych.

Wszawica - wywoływana przez  inwazję wszy psiej (Linognathus setosus). Wszy charakteryzują się ciałem grzbietowo - brzusznie spłaszczonym, o długości 0,5-11 mm. Ich odnóża są krępe i służące do przytrzymywania się na żywicielu. Czułki krótkie, 3-5-członowe. Ciało najczęściej pokryte gęsto włoskami oskórkowymi. Narządy gębowe gryzące, wyspecjalizowane - szczęki II silnie uwstecznione. Są zazwyczaj jajorodne, czasem partenogenetyczne, pasożytują min. na ssakach. Żyją we włosach lub na skórze żywicieli. Odżywiają się włosami, komórkami naskórka oraz krwią zwłaszcza wydobywającą się z ran i zadrapań.  Osobniki dorosłe, jak i jaja pasożytów widoczne są gołym okiem na powierzchni okrywy włosowej. Jaja przytwierdzają się do włosów natomiast dorosłe owady pełzają po powierzchni skóry przyczyniając się do jej silnego podrażnienia. Sierść długa i gęsta stanowi idealne siedlisko dla wszy. Wszy nie stanowią wprawdzie tak poważnego zagrożenia dla zdrowia zwierząt, jak kleszcze, czy pchły,  ale przenoszą  wiele mikroorganizmów chorobotwórczych - w tym tasiemca psiego i mogą być przyczyną różnych zmian skórnych:
- uszkodzenia okrywy włosowej - wyłysienia;
- nadmiernego złuszczania się naskórka (objawy podobne do łupieżu);
- nienaturalnego, miejscowego zgrubienia skóry;

-  bardzo silnego i dokuczliwego świądu.

Rozpoznanie wszawicy opiera się na stwierdzeniu obecności pasożytów na skórze zwierzęcia lub gnid wszy przyklejonych do włosów. Należy jednak pamiętać, że nie wyklucza to możliwości dodatkowego występowania świerzbu. Leczenie polega na kąpielach w odpowiednich preparatach owadobójczych  i wyczesywaniu gnid.

Świerzb drażniący psi - chorobę tę wywołuje świerzbowiec drążący o nazwie Sarcoptes scabiei var. canis. Są to owalne szare pajęczaki zaopatrzone w 4 pary odnóży krocznych zakończonych przylgami (u samic na 1 i 2 parze, u samców na 1, 2 i 3 parze). Aparat gębowy – typu gryzącego. Ze złożonych w korytarzykach wydrążonych w naskórku jaj najpóźniej po tygodniu wylęgają się larwy , które przechodzą kolejne stadia rozwoju (protonimfa, deutonimfa) i po kilku kolejnych dniach stają się w pełni dojrzałe. Świerzbowce żyją 1-2 miesiące. W tym czasie samica składa do 50 jaj. Cały cykl rozwojowy świerzbowca odbywa się na tym samy żywicielu. Poza nim pasożyt ten może przetrwać kilka dni (w wilgotnym środowisku do 1 miesiąca). Zarażenie staje się możliwe w razie bezpośredniego kontaktu chorego i zdrowego zwierzęcia lub za pośrednictwem przedmiotów, z którymi zarażone zwierzę miało kontakt (przybory do pielęgnacji, legowisko, buda, przyrządy do transportowania zwierząt itp.). Ciągłe swędzenie powoduje nieustanne drapanie się zwierząt. Sierść chorego psa wygląda, jak "wygryziona przez mole". Drapanie prowadzi do uszkodzenia skóry i wtórnych zakażeń bakteryjnych. W wyniku tego następują rozległe i trudno gojące się zmiany na skórze. Najpierw w okolicach kończyn, przy nasadzie ogona, pysku, uszach. Potem na głowie i karku.  W razie braku leczenia proces chorobowy może objąć całe ciało. W zarażonych  przez świerzbowca miejscach najpierw pojawiają się niewielkie ogniska zapalne, które przechodzą w pęcherzyki. Po rozerwaniu takiego pęcherza (podczas drapania) wycieka z niego limfa, która tworzy strupy sklejające sierść. Objęcie procesem chorobowym dużych powierzchni ciała prowadzi do osłabienia apetytu i ogólnego wycieńczenia. W przypadkach skrajnych nawet do śmierci. Diagnostyka świerzbu wbrew pozorom nie jest prosta. Mimo iż choroba ta objawia się zmianami skórnymi w charakterystycznych obszarach ciała, może być ona łudząco podobna do alergii lub szeregu innych schorzeń dermatologicznych. Badaniem rozstrzygającym jest zazwyczaj pobranie zeskrobiny z pogranicza zdrowej i zmienionej chorobowo tkanki, a następnie wykonanie preparatu mikroskopowego i szukanie pasożytów w pobranej próbce. Jeśli uda się dostrzec świerzbowce pod mikroskopem diagnoza jest  pewna. Jaja świerzbowców niekiedy można wykryć za pomocą badania kału zwierzęcia, ale metoda ta bywa również zawodna. Rozpoznanie choroby często bardzo ułatwiają badania serologiczne, których czułość i swoistość ocenia się na około 90%, są one jednak wiarygodne dopiero po dłuższym czasie trwania choroby. Metod zwalczania świerzbowców jest kilka, choć czasem pasożyty te są bardzo oporne na leczenie. Terapia może polegać na stosowaniu preparatów typu spot-on, podawaniu leków w formie iniekcji podskórnych, tabletek, a także w formie sprayów. Zdarza się, że okres leczenia świerzbu wydłuża się nawet do kilku miesięcy. Szczególnie, jeśli dojdzie do wtórnych zakażeń bakteryjnych i ropnego zapalenia skóry, konieczne może okazać się wprowadzenie do terapii również antybiotyków.

Świerzb uszny - wywołuje go świerzbowiec uszny Otodectes cynotis, nie drąży korytarzy w skórze, ale przebywa na jej powierzchni. Zasiedla małżowiny uszne. Jest to owalny szary pajęczak z ciemnymi lub brązowymi punkcikami  Aparat gębowy kłująco – ssący. Silnie rozwinięte kończyny (u samic 1, 2 i 4 para zakończona przylgami, u samców przylgi na wszystkich odnóżach). Samice składają do kilkuset jaj . Po 2-3 dniach wylęgają się larwy. Po kilku dniach (i przejściu stadium protonimfy i deutonimfy) stają się dojrzałymi osobnikami. Cykl rozwojowy świerzbowca usznego trwa 9-10 dni. Miejsce bytowania otodectes cynotis to wewnętrzna strona małżowiny usznej, skóra zewnętrznego przewodu słuchowego, czasami aż do błony bębenkowej. W pierwszym etapie choroby obserwuje się świąd ucha, potrząsanie uszami,  pocieranie nimi o przedmioty i drapanie. Następnie dochodzi do pogrubienia skóry ucha. Ucho zaczyna boleć przy dotyku. Pojawia się wysięk o nieprzyjemnym zapachu  Przy braku leczenia zmiany chorobowe zaostrzają się i po kilkunastu dniach z ucha wycieka ropny płyn. Włosy w uchu i wokół niego są posklejane. Wydzielina zasycha i tworzy coraz większe strupy. W przypadku rozprzestrzenienia się procesów chorobowych do ucha wewnętrznego dochodzi do uszkodzenia błony bębenkowej. Podstawą rozpoznania jest oglądanie kanału słuchowego oraz badania dodatkowe. Kanał słuchowy ogląda się przy pomocy specjalnego przyrządu – otoskopu, a następnie należy pobrać wydzielinę do badań dodatkowych – badania mikroskopowego (pasożyty), cytologicznego (wstępne określenie przyczyny - bakterie, grzyby, komórki zapalne) oraz bakteriologicznego (określenie rodzaju występujących bakterii oraz ustalenie skutecznego antybiotyku). Leczenie w przypadku świerzbowca usznego polega na stosowaniu  leków przeciwpasożytniczych (leczenie miejscowe i ogólne), jeżeli stwierdzone zostaną bakterie lub grzyby - można stosować miejscowo preparaty jednoskładnikowe lub częściej wieloskładnikowe, działające przeciwbakteryjnie/przeciwgrzybiczo oraz przeciwzapalnie. Preparaty miejscowe mają najczęściej postać kropli lub zawiesiny i należy je stosować w zależności od składu i zaleceń lekarza 1-4 razy dziennie przez minimum 7 dni, a czasem nawet do kilku tygodni . Czasem leczenie miejscowe nie wystarczy i trzeba dodatkowo podawać antybiotyki i/lub leki przeciwzapalne ogólnie (w zastrzykach lub tabletkach).

Deomodekoza (nużyca) -  wywoływana przez pasożyta (Demodex canis) - osiągającego rozmiary od 0,2 do 0,3 mm o charakterystycznym maczugowatym kształcie i długim, wyraźnie prążkowanym odwłoku, posiada trójczłonowe kończyny zaopatrzone w pazurki - widoczny jedynie pod mikroskopem. Żeruje w mieszkach włosowych, powodując łysinki. Nużeniec psi bytuje w gruczołach łojowych i mieszkach włosowych skóry zakażonych zwierząt. Najczęściej atakuje skórę na grzbiecie nosa, wargach, czole, powiekach, nasadach małżowin usznych, a także na szyi i kończynach. Choroba dotyka przeważnie zwierzęta młode, trzymane w złych warunkach sanitarnych i źle odżywione. Ryzyko wystąpienia choroby zwiększają także: krótka sierść, spadek odporności. Konieczna jest bardzo intensywna terapia. Nie leczony nużeniec nie tylko powoduje utratę włosa, ale także może doprowadzić do wyniszczenia organizmu. W leczeniu ważną sprawą jest możliwie wczesne postawienie trafnej diagnozy. Do badań diagnostycznych pobiera sie wierzchnią warstwę naskórka z małej powierzchni chorobowo zmienionego miejsca. Badanie diagnostyczne polega na badaniu mikroskopowym i stwierdzeniu obecności pasożyta w uprzednio rozjaśnionym naskórku. Nużyca dość rzadko bywa w 100% uleczalna, występują jej nawroty. Regularne stosowanie lekarstw i konsekwentne stosowanie się do zaleceń weterynarza, zmniejsza ryzyko nawrotu choroby. Na przełomie lat w leczeniu stosowane były różne preparaty przeciw pasożytnicze do jej zwalczania z większym lub mniejszym skutkiem. Z najczęściej stosowanych preparatów używanych do jej zwalczania używa się Amitrazy (substancja czynna) , którą po odpowiednim rozcieńczeniu przemywa się chorobowo zmienione miejsca z częstotliwością ok. 1 raz na 2 tygodnie (nie za często). Obecnie stosuje się dodatkowo iniekcję preparatów zawierających Iwermektynę (iniekcje podskórne) w odstępach ok. 4 tygodniowych. Niestety nie u wszystkich ras psów można stosować ten preparat gdyż są rasy na niego bardzo wrażliwe. Przy objawach ogólnych (wtórne zakażenia) podaje się antybiotyki. Leczenie trwa długo czasami nawet do 6 miesięcy.

Cheyletielloza (Łupież wędrujący) - to pasożytnicza choroba skóry wywołana przez  pajęczaki z rodziny Cheyletlidae. Ciało tego pajęczaka jest owalne lub sześciokątne spłaszczone grzbietowo – brzusznie. Pokryte szczecinkami. Długość to niecałe 0,5mm . Pasożyty te mogą przenosić się również na ludzi. Pasożyty te żyją w powierzchniowej warstwie naskórka, często u nasady włosa. Cykl rozwojowy zamyka się w 35 dniach. Jego stadia to: jajo, larwa, nimfa I, nimfa II, imagines. Roztocza odżywiają się naskórkiem. Zarażenie staje się możliwe w razie bezpośredniego kontaktu chorego i zdrowego zwierzęcia lub za pośrednictwem przedmiotów, z którymi zarażone zwierzę miało kontakt (przybory do pielęgnacji, legowisko, buda, przyrządy do transportowania zwierząt itp.). Bardziej wrażliwe na zarażenie są szczenięta, niż osobniki dorosłe . Pośród starszych zwierzaków bardziej podatne na zarażenie są te o długiej sierści. Choroba objawia łuskami przypominającymi łupież występującymi głównie na grzbiecie, ale mogą występować też w innych okolicach, np. na małżowinach usznych. Świąd, ogniskowe łysienie.  Dotknięte inwazją psy  mogą drapać się, co prowadzi do ubytków okrywy włosowej i krwawień skóry oraz wtórnych nadkażeń bakteryjnych . Do postawienia ostatecznej diagnozy potrzebne jest wykonanie zeskrobin ze skóry i mikroskopowa identyfikacja roztoczy. Leczenie trwa kilka tygodni (6-8). Zwalczenie inwazji roztoczy możliwe jest przy użyciu preparatów zaleconych przez lekarza weterynarii, wspomagająco kąpiele w szamponach przeciwłojotokowych. Bardzo ważne jest również zwalczanie pasożytów w środowisku życia zwierząt, aby zapobiegać powtórnym inwazjom.

Neotrombikuloza - wywoływana przez (Neotrombicula autumnalis) - gatunek roztocza rozpowszechniony w Europie Wschodniej i środkowej Azji oraz Ameryce Północnej. Dorosły osobnik dorasta do 1,7 mm długości, jest barwy żółtawej. Ciało ma pokryte piórkowatymi szczecinkami. Występuje na łąkach, w sadach, na pastwiskach i polach uprawnych. Dorosłe osobniki bytują w glebie, w naszych warunkach klimatycznych wychodzą na powierzchnię w dni ciepłe i wilgotne. Psy napadane są jedynie przez larwy swędzika i wbrew jego nazwie nie tylko jesienią. Larwa prowadzi pasożytniczy tryb życia, jest owalna , czerwonawa lub pomarańczowa, dorasta do 0,2 mm długości. Larwa pasożytuje na różnych ssakach - w tym psach. Larwy masowo atakują latem i jesienią. Przyczepiają sie do skóry, najczęściej w pachwinach, pod pachami, w stawie kolanowym, w stawie łokciowym, w stawie biodrowym, pomiędzy palcami łap, w okolicach oczu, uszu  i wokół narządów płciowych. Do ranki larwa wpuszcza ślinę z enzymami trawiącymi. Enzymy trawią tkanki żywiciela upłynniając je. Upłynnione tkanki są absorbowane na bieżąco przez pasożyta. Najedzona larwa odpada i dalej rozwija sie poza żywicielem. U psów , które zostały żywicielami swędzika występuje bardzo silny świąd,  zaczerwienienie i podrażnienie skóry, krostki i guzki. Do dodatkowych chorobowych zmian na skórze dochodzi przez drapanie i drażnienie swędzących miejsc. Diagnoza stawiana jest na podstawie zeskrobiny i rozpoznania roztocza pod mikroskopem. W leczeniu stosuje się  środki przeciwzapalne i odkażające, przeciwświądowe, przeciwwysiękowe.

Zapalenie ucha zewnętrznego (łac. otitis externa) - schorzenie o charakterze infekcyjnym (spowodowane przez bakterie lub wirusy). Zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego charakteryzuje się następującymi objawami:
- świąd uszu;
- trzepanie, drapanie  ocieranie uszu;
- nadmierna ilość brązowawej, specyficznie pachnącej wydzieliny w uszach;
- nieprzyjemny, drażniący zapach;
- niepokój, nadmierne zainteresowanie uszami;

- drażliwość na dotyk;

- podwyższona ciepłota uszu;
- czasami charakterystyczne przekrzywienie głowy na jedną stronę;
Przyczyny pierwotne zapalenia ucha to:
- zapalenie pasożytnicze np. Świerzb uszny;
- choroby alergiczne (alergiczne pchle zapalenie skóry, atopowe zapalenie skóry, alergie pokarmowe, nadwrażliwość na leki);

- bakterie (gronkowce, pasterelle, Malassezia pachydermatitis, pseudomonas, e.coli);
- grzyby i drożdżaki;
- zapalenie na tle urazowym (ciało obce: nasiona roślin, kłosy traw, piasek) dostające się do przewodu na spacerach, podczas zabaw, tkwiąc w uchu powodują jego podrażnienie.
Czynniki sprzyjające:
- rasa i związana z nią wąskość przewodu słuchowego, czy też obwisłe zarośnięte ucho utrudniające wentylację;
- zachwianie równowagi wewnętrznej ucha poprzez jego nieprawidłową pielęgnację;
- może towarzyszyć innym chorobom np.: przy łojotoku skóry;
- występować może również przy zmianach przerostowych, nowotworach, czy skórnych polipach.

Rozpoznanie stawiane jest po wstępnym wywiadzie, obejrzeniu ucha, obwąchaniu wysięku. Przy oglądaniu można stwierdzić uszkodzenia przewodu słuchowego i ewentualnie dostrzec ciała obce. Pomocne jest też wykonanie dodatkowego badania mikroskopowego tzw. cytologia, po której można wstępnie ustalić rozpoznanie. W stanach nawracających i przewlekłych konieczny jest posiew bakteriologiczny wraz z ustaleniem lekooporności. Leczenie - uzależnione jest od rozpoznania. Podstawą każdego leczenia jest czyszczenie, bądź płukanie chorego przewodu słuchowego płynami do tego przystosowanymi. Bardzo ważne jest także leczenie chorób towarzyszących. Częstym powikłaniem zapalenia ucha zewnętrznego jest krwiak ucha. Objawy to obrzęknięta małżowina uszna w formie ciepłej poduszki. Zaleca się leczenie operacyjne krwiaka ucha . Zazwyczaj wykonuje się je po ok. 7 dniach od powstania, gdy zasklepią się krwawiące naczynia. Przy schorzeniach bakteryjnych stosuje się antybiotyki najlepiej ustalone na podstawie antybiogramu. Leczenie powinno trwać przynajmniej 10 -14 dni. Stosuje się również antybiotyki miejscowo w formie kropli lub maści przystosowanych do leczenia ucha. Przy leczeniu stanów zapalnych ucha dodatkowo zaleca się stosować sterydowe środki przeciwzapalne oraz leki bodźcowe. Uzupełnienie leczenia stanowi stosowanie preparatów zawierających nienasycone kwasy tłuszczowe zmniejszające łojotok i tworzenie się woskowiny. W skrajnych przypadkach, gdy brak jest efektów, wykonuje się operację chirurgiczną polegającą na odsłonięciu przewodu słuchowego. Ma ona na celu poprawić wentylację ucha oraz zwiększyć penetrację środka leczniczego.

Nosówka (postać skórna) - jest jedną z najbardziej znanych chorób wirusowych psów i w zależności od objawów wyróżnia się postać (nerwową, płucną, jelitową, skórną i oczną). Nosówkę wywołuję wirus przy współdziałaniu wielu innych zarazków działających wtórnie. Zarazki działające wtórnie to min.: (paciorkowce hemolityczne, gronkowce,  pałeczka okrężnicy, zarazki z grupy Salmonella). Na nosówkę najczęściej chorują szczeniaki w wieku 3-6 miesięcy.  Postać skórna ujawnia się często w formie "Choroby twardej łapy". Polega ona na zgrubieniu skóry podeszew łap oraz  manifestuje się zaczerwienieniem i krostkami na skórze brzucha, ud, małżowin i usznych. W związku z tym, że jest to choroba wirusowa nie ma na nią leku, a  działania są czysto objawowe i polegają na leczeniu powikłań i wzmocnieniu odporności pacjenta. Długością leczenia wynosi ok. miesiąca, czasami objawy kliniczne są czasowo maskowane i  nie ma pewności, że po jakimś czasie nie wystąpią objawy nerwowe. Zapobieganie polega na stosowaniu szczepionek (najczęściej skojarzonych z innymi chorobami, które stosuje się najczęściej w wieku 8 i 12 tygodni, a potem powtarza rok rocznie.

Niedoczynność tarczycy (hypotyreoidyzm) - spowodowana jest niedoborem hormonów tarczycy (trijodotyroniny i tyroksyny) w organizmie psa. Choroba wynika z zaburzeń układu immunologicznego psa, który już od pierwszego roku życia z nieznanych przyczyn produkuje przeciwciała antytyreoglobulinowe. Przyczepiają się one do komórek tarczycy, co powoduje, że układ odpornościowy uważa je w połączeniu za „intruza” i natychmiast niszczy. Komórki tarczycy niszczone są stopniowo i powoli. Objawy choroby pojawiają się dopiero po kilku latach (wiek 4-10 lat), gdy tarczyca jest już zniszczona w około 75%. Kolejną przyczyną może być niedoczynność wtórna (przysadkowa) – spowodowana jest defektem przysadki mózgowej, która pobudza pracę tarczycy i produkcję jej hormonów. Brak tego pobudzenia powoduje zbyt małą produkcją hormonów tarczycowych, czego wynikiem jest niedorozwój całego organizmu. Chore psy nie rosną i giną w ciągu kilku pierwszych miesięcy swojego życia. Zaburzenia wydzielania wewnętrznego mogą mieć wpływ na stan okrywy włosowej i samej skóry. Zwykle zaburzeniom widocznym na skórze towarzyszą objawy ogólne, charakterystyczne dla danego typu choroby. Wyłysienia na tle hormonalnym w niedoczynności tarczycy to symetryczne zmiany występujące głównie na tułowiu, lub na grzbietowej powierzchni ogona,  brak świądu, wysuszenie skóry, łupież, przebarwienia skóry, dodatkowo zapalenie uszu, ropne zapalenie skóry.  Włosy stają się matowe, suche, łatwo można je wyciągnąć, a skóra sprawia wrażenie zgrubiałej. Jednocześnie  pies tyje, robi się ospały i apatyczny. Diagnozę stawia się na podstawie badania klinicznego oraz analizy krwi (morfologia, badanie biochemiczne i oznaczenie poziomu hormonów tarczycowych) i moczu, mających także wykluczyć cukrzycę i niedoczynność kory nadnerczy. Ważne jest także badanie poziomu TgAA, ponieważ u 60% psów z niedoczynnością tarczycy przeciwciała te są obecne we krwi zanim w ogóle wystąpią objawy chorobowe. Do leczenia niedoczynności tarczycy stosuje się codzienne podawanie syntetycznego hormonu tarczycy (tyroksyny lewoskrętnej). Oprócz tego leczy się również wszystkie infekcje , które wystąpiły (zapalenie uszu, skóry, itp.).

Nadczynność kory nadnerczy (zespół Cushinga) - jest to jedna z najczęściej występujących endokrynopatii u psów. W przebiegu tego schorzenia w organizmie psa znajduje się za dużo glikokortykoidów. Taka sytuacja może się pojawić po podawaniu ich w czasie leczenia lub w związku z chorobą kory nadnerczy. Charakterystycznymi objawami ogólnymi jest wielomocz i wzmożone pragnienie. Pies robi się także żarłoczny, a brzuch niepokojąco mu obwisa. Zwykle zaburzeniom widocznym na skórze towarzyszą objawy ogólne, charakterystyczne dla danego typu choroby. Wyłysienia na tle hormonalnym w nadczynności kory nadnerczy są symetryczne zmiany występujące  na klatce piersiowej i tułowiu oraz brak świądu . Skóra robi się cienka, delikatna, przezroczysta, tak że widać przez nią naczynia krwionośne. Mogą pojawiać się częste ropne zapalenia skóry, przebarwienia, trądzik i zwapnienia. W diagnostyce problemów z nadnerczami wykonuje się ogólne badania krwi rozszerzone o jonogram oraz pełne badania moczu. Podstawowym testem służącym do potwierdzania nadczynności nadnerczy jest test hamowania niskimi dawkami dexametazonu. W przypadku podejrzenia niedoczynności nadnerczy kolejnym testem diagnostycznym powinien być test stymulacji ACTH. W leczeniu nadczynności nadnerczy stosuje się leki które zmniejszają wydzielanie hormonów z nadnerczy. W niektórych przypadkach nadczynności nadnerczy możliwe jest też leczenie chirurgiczne (kiedy przyczyną jest guz nadnerczy lub przysadki). Kolejnym krokiem jest podjęcie leczenia wszystkich zmian wtórnych - w tym dotyczących skóry.

Wyprysk kontaktowy (egzema) - jest schorzeniem skóry wywołanym przez kontakt z zewnętrznymi substancjami uczulającymi lub substancjami drażniącymi. Substancje uczulające to tzw. alergeny kontaktowe (zwane też antygenami), które wywołują wyprysk kontaktowy o charakterze alergicznym. Substancje drażniące to zwykle: środki chemiczne, kosmetyki, detergenty, plastik, wełna, środki czystości  itp. Skóra wskutek ich oddziaływania staje się zaczerwieniona, następnie grubieje i ma tendencje do łuszczenia się. W czasie zaostrzeń dolegliwości można zaobserwować  podskórne grudki lub pęcherzyki wypełnione płynem surowiczym. W zmianach ostrych występuje silne zaczerwienienie, pęcherzyki pękają  a z ranek sączy sie płyn surowiczy, powstają również nadżerki, w stanach nieleczonych możliwe są wtórne ropne zapalenia.  Zmiany chorobowe najczęściej pojawiają się na miejscach słabo owłosionych , które mają bezpośredni kontakt z alergenem (np.: podbrzusze, opuszki łap). Leczenie polega w pierwszej kolejności na ustaleniu i wyeliminowaniu  środka uczulającego.

Pokrzywka - to najczęściej spotykana reakcja alergiczna w okresie wiosenno-letnim. Najczęściej występuje miejscowo lub rozprzestrzeniona jest na większej powierzchni ciała w postaci licznych bąbli, towarzyszy jej również świąd. Istotą jest reakcja skóry na rozmaite czynniki zewnętrzne. Pokrzywkę alergiczną wywołują tzw. alergeny. Są to zwykle pokarmy (także leki) lub substancje wziewne (pyłki roślin, kurz, gazy, itp.), które u psów wrażliwych, docierając do skóry wraz z prądem krwi, zostają pomyłkowo rozpoznane jako szkodliwe. Wyzwala to kaskadę reakcji – dochodzi do zwiększenia przepuszczalności naczyń krwionośnych w zewnętrznych warstwach skóry i powstania obrzęku oraz bąbli. Leczenie polega w pierwszej kolejności na ustaleniu i wyeliminowaniu  środka uczulającego.

Alergiczne pchle zapalenie skóry - pierwszy objaw, jaki powinien nas zaniepokoić to świąd. Jest on reakcją na alergen zawarty w ślinie pchły. Pies drapie się lub ociera o przedmioty. Miejscem występowania zmian chorobowych jest nasada ogona i grzbiet. Rozpoznanie APZS dokonuje się na podstawie przeprowadzonego wywiadu, a także znalezienia pchły lub jej odchodów na skórze zwierzaka. Leczenie wymaga systematycznego stosowania preparatów przeciwpchłowych w celu wyeliminowania pcheł znajdujących się na ciele pupila i w jego środowisku. W niektórych przypadkach lekarz weterynarii dodatkowo zaleca leki zmniejszające świąd.

Nadwrażliwość pokarmowa (alergia pokarmowa) - najczęstszym alergenem pokarmowym jest białko mleka krowiego, wołowina, nieco rzadziej białko rybie i kurczak. Możemy mieć również do czynienia z nietolerancją na składnik zawarty w gotowej karmie (białko, konserwant, barwnik). Nadwrażliwość pokarmowa występuje u psów w każdym wieku, bez względu na porę roku. Charakterystycznym objawem jest świąd, który – jeśli długo się utrzymuje – może doprowadzić do samouszkodzeń i zakażeń wtórnych. Leczenie tego schorzenia polega na podawaniu leków łagodzących świąd, a także leczeniu powikłań i wyeliminowaniu składnika pokarmowego wywołującego alergię. Ważnym elementem jest przejście na tzw. dietę eliminacyjną przez okres minimum 6-8 tygodni.

Atopowe zapalenie skóry - to nadwrażliwość na alergeny wziewne. Uczulać może prawie wszystko: roztocza z kurzu i żywności, naskórek ludzki i koci, pióra ptaków, zarodniki pleśni oraz pyłki traw i drzew. Niestety, zdarza się, że pies uczulony jest na więcej, niż jeden z wymienionych czynników i trudno zauważyć prawidłowość w występowaniu uczulenia, a co za tym idzie, postawić diagnozę.
Objawem atopii może być świąd okolic głowy, brzucha i łap. Bardzo często nawracające zapalenia zewnętrznych przewodów słuchowych, z jednoczesnym wylizywaniem łap, także skłaniają do wzięcia pod uwagę tego typu nadwrażliwości. Nierzadko pojawia się też zapalenie spojówek. Niestety, objawy mogą obejmować też całą skórę i łączyć się z objawami innego typu alergii, zaburzając obraz choroby i utrudniając postawienie diagnozy.

Nieleczone zwierzę drapie się, doprowadzając do samouszkodzeń. W rezultacie następują niekorzystne zjawiska (wtórne zakażenia ropne, zapalenia ucha zewnętrznego, zapalenia skóry wywołane przez Malassezia). Rozpoznanie odbywa się na podstawie wywiadu z właścicielem, zauważonych u zwierzaka objawów i testów śródskórnych. Leczenie jest długotrwałe. Polega na odczulaniu, stosowaniu kąpieli leczniczych, podawaniu leków zmniejszających świąd oraz przestrzeganiu odpowiedniej diety.

Łupież -  przyczyn występowania łupieżu u psów może być wiele. Może to być nieprawidłowe żywienie, a co za tym idzie niedobór lub nadmiar niektórych składników pokarmowych, niewłaściwe kosmetyki (np. przeznaczone dla ludzi), niedokładnie spłukany szampon, uczulenie, obecność pasożytów, inny toczący się proces chorobowy, a nawet stres. Objawem jest podrażnienie skóry i białawy nalot w postaci licznych łusek (pies wygląda, jak np. posypany mąką) oraz również świąd. Leczenie wymaga postawienia odpowiedniej diagnozy i w pierwszej kolejności wyeliminowania czynnika wywołującego łupież.

Łysienie plackowate - choroba ma złożoną patogenezę, skutkiem jej jest produkcja autoprzeciwciał przeciwko antygenom mieszków włosowych. Brak predyspozycji wiekowych i płciowych, najbardziej predysponowaną rasą są jamniki. Wyłysienia są miejscowe, ogniskowe, bez tła zapalnego, o dobrze zaznaczonych granicach. Przy stanach przewlekłych dochodzi do hiperpigmentacji, głównie na głowie, szyi i grzbiecie. Różnicowe diagnozy:
- wyłysienie wrodzone;
- reakcja polekowa;
- dysplazja mieszków włosowych;
- dermatofitoza;
- endokrynopatie.
U psów często dochodzi do spontanicznego odrostu włosów bez leczenia. Są one zazwyczaj koloru jaśniejszego lub nawet białe.

Łojotok - polega na nadprodukcji łoju wytwarzanego przez gruczoł łojowy w mieszku włosowym. Dolegliwość ta ma dwie postaci: suchą i oleistą. Łojotok suchy objawia się złuszczaniem cienkich łusek przypominających drobiny wosku. Włosy zwierzęcia są delikatne, suche i łatwo się łamią. Predysponowane do tej postaci łojotoku są: jamniki, dobermany, owczarki niemieckie, labradory, golden retrivery, wyżły, chow-chow, setery i nowofundlandy. Łojotok oleisty sprawia, że sierść jest wilgotna, tłusta i pozlepiana w kosmyki. Często dotyczy to bassetów, jamników, springer spanieli, cocker spanieli i shih tzu.
Ustalenie przyczyny łojotoku może być trudne. Mogą tu mieć wpływ zaburzenia hormonalne związane z tarczycą lub zaburzenia funkcji gruczołów płciowych. Inną przyczyną może być źle zbilansowana dieta z niedoborami tłuszczu i białka oraz witaminy A, siarki, cynku, selenu. Ten typ łojotoku spotyka się także u zwierząt cierpiących na schorzenia wątroby i trzustki. Łojotok bywa też zewnętrznym objawem chorób skóry m.in. nużycy, świerzbu, alergii, grzybicy lub drożdżycy. Jeśli łojotok wynika z zaburzeń hormonalnych , trzeba określić poziom hormonów tarczycowych i zastosować leczenie endokrynologiczne. Inne przyczyny ustala się, przeprowadzając badania parazytologiczne, mikrobiologiczne i mykologiczne skóry. Trzeba też zapewnić psu odpowiednią karmę dla zwierząt z kłopotami dermatologicznymi.

Pęcherzyca liściasta (łac. pemphigus foliaceus) – autoimmunologiczna choroba skóry należąca do dermatoz pęcherzowych. Jedna z najpopularniejszych chorób autoimmunologicznych skóry, oraz najbardziej rozpowszechniona odmiana pęcherzyc. Objawy  to:  pęcherze i krosty na skórze, powstające w wyniku wytwarzania autoprzeciwciał przeciwko cząstkom komórek skóry. Przeciwciała łącząc się z antygenami powodują rozerwanie połączeń pomiędzy różnymi warstwami naskórka. Chorobę obserwuje się najczęściej u psów w wieku od 3 do 5 lat. Zmiany pojawiają się zazwyczaj na pysku i uszach, następnie na stopach w okolicach wałów pazurowych i opuszek (tzw. twarda łapa). Kolejne zmiany rozwijają sie w pachwinach. Wczesne zmiany to: rumieniowate plamy, przechodzące w krosty i strupy, nie ma fazy pęcherzy. Strupy są suche, żółte do brązowych, występują łuski, wyłysienia i nadżerki. Często obserwuje sie też tzw. objaw Nikolskiego - w skutek rozluźnienia połączeń pomiędzy warstwami skóry, dochodzi do spełzania naskórka w skutek pocierania palcem. U niektórych psów zmiany ograniczają sie tylko do opuszek łap, wtedy objawem może być kulawizna. Dość często występuje depigmentacja płytki nosowej , obserwuje sie także świąd i ból . Objawami towarzyszącymi są wtórne zakażenia bakteryjne i grzybicze, powiększone węzły chłonne, gorączka, brak apetytu . Pęcherzycę liściastą diagnozuje się poprzez wykonanie biopsji skóry, najlepiej z obszaru zajętego zmianami. Pierwszym badaniem powinna być cytologia zawartości krost, można nią wykluczyć inne choroby w których występują pęcherze. Ostateczne rozpoznanie oparte jest na wywiadzie, badaniu klinicznym, biopsji, badaniach immunofluorescencyjnych i immunohistopatologicznych. Test ANA jest negatywny. Leczenie pęcherzycy zazwyczaj wymaga odpowiedniej terapii do końca życia psa.

Krążkowy toczeń rumieniowaty (DLE) - choroba skóry na tle autoimmunologicznym. Brak jest predyspozycji wiekowych i płciowych. Uważa się ją za indukowaną przez promieniowanie UV.  Pierwszym objawem jest depigmentacja okolic nosa - części pozbawionej włosów. Normalna chropowata skóra lusterka nosowego (w zbliżeniu wyglądająca jak "kocie łby"), zmienia się na gładką i lśniącą. Następnie dochodzi do pękania, krwawienia, rozwoju nadżerek i strupów. Zmiany pojawiają się na grzbiecie nosa, na granicy błony śluzowej i skóry właściwej.  Gdy zmiany staną się bardziej intensywne, pojawiają się także w okolicy oczu , uszu , mogą pojawić się również na wargach , mosznie, w okolicach sromu i poduszkach łap.  Promienie UV pogarszają stan chorobowy - choroba nasila się latem. W rzadkich i chronicznych przypadkach choroba może rozwinąć się w raka skóry. DLE nie może być diagnozowane tylko na podstawie samych objawów. Diagnozę stawia się na podstawie objawów i biopsji skóry. Tkankę poddaje się badaniu immunofluorescencyjemu. Prognoza jest optymistyczna głównie dla przypadków wcześnie zdiagnozowanych i lekkich. Samo leczenie w zasadzie trwa przez całe życie psa, z przerwami w okresach remisji choroby. Przy cięższych przypadkach zdarzają się dodatkowo choroby oczu. Podczas remisji choroby objawy mogą ustąpić , ale mogą też nagle powrócić. W lżejszych wypadkach wystarczy unikanie silnego słońca i smarowanie nosa kremem z filtrem.

Odciski i zrogowacenia skóry na łokciach (modzele) - powstają wskutek tarcia i ucisku skóry trwającego przez długi czas w tym samym miejscu. Narażone są na ich powstanie zwłaszcza psy ras ciężkich chętnie kładących się na twardym podłożu.  Modzele występują najczęściej w okolicach łokci. Zmiany mają charakter dużych zgrubień naskórka, którym może towarzyszyć ból i które są najczęściej pozbawione włosa. Objawy schorzenia utrzymują się długo, zwłaszcza, że czynnik je wywołujący przez cały czas działa w tym samym miejscu. Zgrubienia naskórka nie leczone mogą prowadzić do trudnych w leczeniu wtórnych stanów zapalnych. Jeżeli zrogowacenia już się pojawiły należy smarować je kilka razy w tygodniu maścią z witaminą A lub maścią z nagietka oraz zmiękczać witaminą A plus E w kroplach. Po zejściu odcisku na odpowiednio pielęgnowanej skórze wyrosną włosy. Jeżeli na chorej powierzchni następuje podejrzenie stanu zapalnego lub staw jest spuchnięty, należy zwrócić się o pomoc do lekarza. Postępowanie operacyjne często daje nawroty.

Czerniak (łac. melanoma malignum) – nowotwór skóry, błon śluzowych albo błony naczyniowej gałki ocznej. Najczęściej lokalizują się na skórze, w jamie ustnej i na pazurach. Czerniaki skórne często mają charakter niezłośliwy, czerniaki jamy ustnej i pazurów najczęściej są złośliwe.

Czerniak jamy ustnej może powodować nadmierne ślinienie, przykry zapach i krwawienia z jamy ustnej oraz problemy ze zjadaniem karmy.

Czerniaki łożyska pazura mogą powodować obrzęki palca, kulawiznę i odpadnięcie pazura.

Czerniaki skórne zazwyczaj nie dają objawów. Na skórze widoczny jest ciemny guz. Czasami występują czerniaki pozbawione barwnika.

Rozpoznanie wymaga wykonania biopsji cienkoigłowej lub pobrania wycinka. Po zabiegu do badania histopatologicznego przesyła się całego guza. Badania dodatkowe: mają na celu ustalenie stanu klinicznego pacjenta i ocenę stadium nowotworu. Wykonuje się badania krwi, zdjęcia rentgenowskie klatki piersiowej i badanie usg jamy brzusznej. Jeżeli okoliczne węzły chłonne są powiększone, to należy również je zbadać pod kątem możliwości przerzutów. Najskuteczniejszą metodą leczenia czerniaka jest chirurgiczne usunięcie guza. Całkowite usunięcie czerniaka skóry w wielu przypadkach prowadzi do wyleczenia. Czerniaki jamy ustnej i pazurów mają tendencje do miejscowej wznowy i dają odległe przerzuty do płuc i narządów.

Kaszak (łac. atheroma, steatoma) - cysta naskórkowa (cystis epidermoidales) – torbiel zastoinowa, tworząca się w obrębie mieszków włosowych i gruczołów łojowych. Jest to guz lub guzek koloru cielistego z lekko żółtym zabarwieniem, średnicy od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Spoistość kaszaka jest różna, od zmian miękkich do umiarkowanie twardych,  ma gładką powierzchnię i jest przesuwalny wobec podłoża. Często widoczny jest na jego powierzchni ciemny punkt wskazujący na zaczopowany przewód mieszka włosowego. Zawartość torbieli wydostaje się samoistnie wskutek jej pęknięcia lub przez wyciśnięcie zmiany, jest żółtawa i cuchnąca. Kaszak może ulec nadkażeniu bakteryjnemu i wywołać zmiany zapalne w otaczających tkankach. Mają tendencję do nawrotów. Kaszaki nie powodują bólu ani innych odczuwalnych zmian, są jedynie wadą piękności. Mogą one powstać na całym ciele, ale najczęściej występują na karku i szyi. Czasami tworzy się jednocześnie kilka kaszaków.
Stosowanie wszelkich maści nie daje pożądanych wyników. Twory te można jedynie wyłuszczyć operacyjnie, a następnie w zależności od przypadku stosuje się antybiotykoterapię i miejscowo różne maści. Zaleca się również zweryfikowanie diety psa w celu zapewnienia opylanych składników żywnościowych i zadbanie o odpowiednią pielęgnację.

Czyrak - (łac. furunculus) - ropne zapalenie okołomieszkowe z wytworzeniem czopa martwiczego, ma postać z początku guzka, potem krosty, spowodowane jest zakażeniem gronkowcowym. W początkowym stadium tworzy się naciek zapalny w otoczeniu mieszka włosowego i drobny sino-czerwony guzek. Po upływie kilku dni na szczycie guzka powstaje krosta, pod którą wytwarza się martwica. Następnych kilka dni przynosi samoistne pęknięcie krosty i ewakuację mas martwiczych. Ubytek powstały po oddzieleniu się mas martwiczych goi się zwykle z pozostawieniem niewielkiej blizny. Czyraki tworzą się zwykle w miejscach narażonych na tarcie. W przypadku pojedynczych zmian stosuje się leczenie miejscowe, nacięcie i drenaż ropnia. Czyrak może występować również w postaci mnogiej. Czyrak mnogi (karbunkuł) rozprzestrzenia się w procesie ropnym na kilka lub kilkadziesiąt sąsiadujących ze sobą woreczków włosowych Czyrak może występować również w postaci mnogiej. Czyrak mnogi (karbunkuł) rozprzestrzenia się w procesie ropnym na kilka lub kilkadziesiąt sąsiadujących ze sobą woreczków włosowych. W celu złagodzenia objawów można wykonać okład z roztworu środka odkażającego (np. z rywanolu), z roztworu tabletek altacet. Po oddzieleniu się czopa stosuje sie do odkażenia skóry spirytus salicylowy, natomiast na sam czop opatrunki z maści cynobrowo-siarkowej lub maści z dodatkiem antybiotyku. O dalszym postępowaniu, stosowaniu antybiotyków, powinien zadecydować lekarz. Jeśli czyraki dotykają psa dość często powinno mu się przeprowadzić badania w kierunku wykluczenia cukrzycy, przy której czyraki pojawiają się dość często oraz należy w sposób szczególny dbać o higienę i pielęgnację psa.

Tłuszczak - (łac. lipoma) - jest łagodnym nowotworem zbudowanym z tkanki tłuszczowej. Tłuszczaki są miękkie w dotyku, czasami przesuwalne i ogólnie bezbolesne. Rosną bardzo wolno. Tłuszczaki są często występującymi guzami spotykanymi u psów. Z reguły są niegroźne, a ich leczenie jest w pełni skuteczne. Z reguły tworzy się pod skórą. Najczęstszym miejscem lokalizacji guza jest tułów psa, szczególnie okolica brzucha. Bardzo często spotyka się je u starszych suk. Może występować pojedynczo lub w skupiskach. Zazwyczaj ma regularny, owalny kształt i jest dosyć spoisty w dotyku. Zdarzają się guzy naciekające, czyli o nieregularnych brzegach związanych z okoliczną tkanką. Tłuszczaki mogą osiągać znaczne rozmiary. Zlokalizowany w pobliżu kończyn może utrudniać poruszanie się. Wśród tłuszczaków zdarzają się guzy naciekające okoliczne tkanki, które częściej powodują dyskomfort u psa. Tłuszczaki usuwa się chirurgicznie. Pomimo, że są to guzy łagodne, należy je usuwać, szczególnie jeżeli powodują dyskomfort psa. Usunięty guz powinien być przesłany do specjalistycznej pracowni anatomii patologicznej gdzie zostanie poddany badaniu histopatologicznemu w celu potwierdzenia łagodnego charakteru zmiany.

Włókniak (łac. fibroma) - nowotwór łagodny powstały z tkanki łącznej. Wyróżniamy włókniaki miękkie (fibroma molle) i włókniaki twarde (fibroma durum, dermatofibroma, fibrosis nodularis subepidermalis). Włókniaki miękkie są nowotworami o charakterze wrodzony , ale mogą pojawiać się w różnym wieku. Są to miękkie guzy lub guzki, zwykle workowato zwisające, dające się często wprowadzić w głąb skóry przez ucisk palcem. Zwykle są liczne barwy skóry lub nieco ciemniejsze. Drobne włókniaki szczególnie często umiejscawiają się na szyi i karku. Włókniaki twarde są zmianami odczynowymi włóknistymi i powstają niezależnie od wieku. Są z reguły pojedyncze, mniejsze, niż włókniaki miękkie, usadowione na skórze i wraz z nią przesuwalne względem podłoża (nie dadzą się odprowadzić uciskiem w głąb skóry). Najczęściej występują na kończynach. Guzy te należy usuwać lub potwierdzać ich niezłośliwy charakter biopsją. Istnieje wiele groźnych, złośliwych nowotworów podobnych w wyglądzie do włókniaków. Leczenie polega na usunięciu włókniaka podczas zabiegu chirurgicznego. Istotne jest aby był on wykonany wcześnie, zanim zmiana osiągnie duże rozmiary.  Nie ma możliwości zapobiegania występowaniu włókniaków u psów. Są to nowotwory charakterystyczne dla psów starych. Większość włókniaków stwierdza się u zwierząt od dziesiątego do czternastego roku życia.

Bliznowiec (keloid) - jest to nadmiernie rozrośnięta blizna (tkanka włóknista). Bliznowce mogą pojawiać się w każdym miejscu na skórze. Bliznowce powstają zwykle w miejscu uszkodzenia skóry, na przykład w wyniku oparzenia, cięcia do zabiegu operacyjnego. Czasami mogą one także tworzyć się w miejscu nawet bardzo niewielkiego zadrapania, ukąszenia owada lub po wykonanym zastrzyku. Typowy bliznowiec ma postać gładkiej, wyraźnie uniesionej ponad powierzchnię ciała, twardej blizny o różowym zabarwieniu. Może powodować swędzenie i ból, a niekiedy jest bardzo czuły na dotyk. Wraz z upływem czasu może się rozrastać i przyjmować formę wypukłą. Rozwój bliznowca jest wynikiem nieprawidłowego procesu gojenia się rany, w czasie którego powstają zbyt duże ilości kolagenu – białka odpowiedzialnego za prawidłowy wygląd blizny. Skłonność do tworzenia bliznowców jest cechą bardzo indywidualną. Leczenie bliznowca może być długotrwałe i wymagać równoczesnego stosowania szeregu leków i technik zabiegowych.

Brodawczak (pappiloma) - jest to forma narośla o kalafiorowatym wyglądzie, które występuje w formie mnogiej i może osiągać duże rozmiary. Większość zmian jest wywołanych przez wirus DNA brodawczaka, i mogą one być przenoszone w kontakcie pośrednim lub bezpośrednim. Charakterystyczne narośla umiejscawiają się w różnych miejscach skóry (grzbiet, okolica brzucha i piersi, łapy, ogon, głowa) oraz błon śluzowych (fafle, wargi, spojówki) pojawiają się wykazując szybki wzrost, wyraźnie oddzielone od zdrowej tkanki.  Przy wtórnym zakażeniu grzybami brodawki mogą ulegać rozpadowi z wytworzeniem ran i wyraźnych blizn (lokalne odbarwienia skóry). Leczenie jest skuteczne przy nieznacznych zmianach. Brodawczaki wirusowe mają postać łagodną i zazwyczaj ulęgają samoistnej regresji w czasie od kilku tygodni do kilku miesięcy. W terapii stosuje się podawanie preparatów wzmacniających układ immunologiczny psa, w razie konieczności wdraża się antybiotyki, zmienione miejsca smaruje się odpowiednimi preparatami. Duże zmiany usuwa się chirurgiczne.

Histiocytoma (canine cutaneous histiocytoma - CCH) -  to najpowszechniej opisywana zmiana wywodząca się z komórek dendrytycznych skóry u psów. Histiocytomy stanowią 3–14% wszystkich guzów skóry u psów; są najczęściej opisywane u młodych zwierząt, najczęściej w wieku poniżej 3 lat, jednak stwierdza się je u osobników w każdym wieku. Guzy mogą wystąpić w różnych okolicach ciała, jednak najczęściej na głowie (skóra powiek, małżowiny uszne i twarz), dalszych odcinkach kończyn, mosznie. Zmiany te mają charakter niezłośliwy, często ulegają spontanicznej regresji w ciągu 3 miesięcy od zauważenia. Histiocytomy mają wygląd kopulastych, płytkowatych, dobrze odgraniczonych zmian skórnych pozbawionych włosów, połyskujących, a zaczerwieniona ich powierzchnia czasami ulega owrzodzeniu. Guzy cechują się dość szybkim wzrostem, są niebolesne, zazwyczaj pojedyncze i osiągają najczęściej średnicę 1–2 cm, ale bywają też większe. Niekiedy dochodzi do zajęcia węzłów chłonnych, co objawia się ich powiększeniem. Histiocytoma jest guzem łatwym do potwierdzenia w badaniu cytopatologicznym. W diagnozie różnicowej histiocytomy u psów należy wziąć pod uwagę inne guzy okrągłokomórkowe skóry, takie jak guzy z komórek tucznych, plazmocytomy, chłoniaki skóry, mięsaki weneryczne, czerniaki i guzy podstawnokomórkowe. Oprócz zmian nowotworowych należy uwzględnić przypadki histiocytozy skórnej, idiopatyczne okołoprzydatkowe wieloguzkowe ziarniniakowe zapalenie skóry (idiopatic periadnexal multinodular granulomatous dermatitis), zmiany zapalne powstałe po ukłuciach przez owady i kleszcze oraz skórne  zmiany w przebiegu histiocytozy uogólnionej. W przypadku histiocytomy u młodych psów postępowaniem z wyboru jest zabieg chirurgiczny lub kriochirurgiczny. Histiocytomy u psów starszych rzadko ulegają regresji, a ponadto mogą ulegać transformacji nowotworowej i w związku z tym wszystkie guzy powinny być usuwane chirurgicznie i badane histopatologicznie.

Zapalenie skóry z wylizywaniem kończyn - jest to często spotykane schorzenie o podłożu psychicznym. Uporczywe, obsesyjne żucie i lizanie łap prowadzi do powstawania sączących zmian, które na dalszym etapie mogą ulec nadkażeniu (bakteriami, pierwotniakami, grzybami). Choroba jest trudna do wyleczenia, a terapia trwa często kilka miesięcy. Za przyczynę choroby uważa się zaburzenia psychiczne występujące u psów o pobudliwej psychice. Choroba najczęściej występuje u psów które nie mają zapewnionej odpowiedniej ilości zajęć i długo przebywają same. Często wylizywanie kończyn spotyka się u psów chorych, u których choroba przebiega z objawami bólowymi. Ciągłe wylizywanie tego samego miejsca powoduje rozrost komórek skóry, powstawanie ziarniaków i owrzodzeń. Rany często ulegają zakażeniu.  Charakterystyczne jest pojawianie się lub zaognianie zmiany po okresie nieobecności właściciela lub w sytuacji stresowej dla psa. Często uzależnienie od wylizywania łapy jest tak silne, że pies pozostawiony sam sobie, bez nadzoru na kilka minut potrafi wylizać sobie łapę niemal do „do krwi”. Zmiany na skórze zwykle zlokalizowane są na nadgarstkach, stawie skokowym, śródręczu i śródstopiu. Zazwyczaj występują pojedynczo, rzadziej zdarza się wylizywanie przez psa kilku miejsc na przemian. Wylizywane miejsce ma najczęściej typowy wygląd: jest pozbawione sierści, blade w środku, a na obrzeżach widać przekrwioną obwódkę. Leczenie schorzenia jest trudne i czasochłonne. Psu należy zapewnić różnorodne zajęcia. Wskazane jest dużo ruchu i częste spacery. U psów chorujących na inne choroby należy dążyć do wyeliminowania bólu i dyskomfortu będących początkową przyczyną wylizywania łap. Konieczne jest uniemożliwienie psu dalszego wylizywania łap poprzez zakładanie kołnierza, czasami stosuje się również leki z rodziny antydepresantów.

Mieszana Kolagenoza  (łac. morbus mixtus textus connectivi) – choroba układowa (o podłożu autoimmunologicznym) tkanki łącznej z grupy tzw. kolagenoz, zespół nakładania się objawów tocznia rumieniowatego układowego, twardziny układowej, zapalenia wielomięśniowego lub skórnomięśniowego oraz reumatoidalnego zapalenia stawów z jednoczesnym występowaniem w wysokim mianie przeciwciał przeciw rybonukleoproteinie U1 (anty-U1 RNP). U większości chorych obserwuje się obrzęk kończyn, zapalenie stawów, niekiedy z obecnością nadżerek. Może wystąpić ból stawów, niekiedy również ich sztywność poranna, występują zmiany skórne takie jak w toczniu rumieniowatym układowym, twardzinie układowej, bądź zapaleniu skórno mięśniowym.

Słoniowatość (Elephantiasis) - jest to przerost (przewlekłe nawrotowe zapalenie) skóry. Charakteryzuje się zagęszczaniem skóry i tkanek leżących u podstaw. Schorzenie to jest często spowodowane przez pasożytnicze robaki, takie jak Filaria Bancrofta, Brugia malayi i B. timori, które dostają się do organizmu przez komary. Dokładna przyczyna nie jest ostatecznie znana, gdyż obrzęk może być spowodowany przez pasożyty, lub przez układ immunologiczny w odpowiedzi na pasożyta. Słoniowata skóra może również być wynikiem przewlekłej i nieleczonej grzybicy skóry. Skutkiem przewlekłego, a szczególniej często powtarzającego się obrzęku, następuje przerost skóry i tkanki podskórnej. Wywołuje to zwiększenie objętości danych okolic, które stają się mało sprężyste, twarde. Powierzchnia skóry jest niekiedy gładka, napięta, normalnie zabarwiona, to znów czerwona lub czerwono-sinawa, łuszcząca się lub pokryta strupami, albo nierówna, brodawkowata, pozbawiona sierści. Nierówności skóry mogą powstawać skutkiem nadmiernego bujania naskórka lub rozszerzenia naczyń chłonnych, a nawet żył. Najbliższe gruczoły chłonne są prawie zawsze powiększone, twarde. Kończyny, dotknięte tym schorzeniem  przypominają łapę słonia, stąd nazwa przypadłości.

Twardzina (Scleroderma) - pochodzi z języka greckiego, co można tłumaczyć, jako "twarda skóra". Skóra staje się błyszcząca i twarda. Istnieje wiele różnych chorób, w których głównym objawem jest stwardnienie skóry. Wyróżnia się dwa różne typy twardziny: ograniczoną i układową.
W twardzinie ograniczonej choroba jest ograniczona do skóry i tkanek położonych pod zmienioną skórą. Może być płytkowa (morphea) lub występować jako pasmowate stwardnienie (linijna – linear scleroderma).
W twardzinie układowej (systemic scleroderma, systemic sclerosis) proces chorobowy jest uogólniony i obejmuje nie tylko skórę, ale także narządy wewnętrzne. Może to prowadzić do występowania różnych objawów, takich jak zgaga, trudności w oddychaniu. Twardzina jest zapalną chorobą, ale przyczyna zapalenia wciąż nie jest odkryta. Prawdopodobnie jest to choroba autoimmunologiczna, co oznacza, że układ immunologiczny reaguje przeciwko własnym tkankom lub narządom. Zapalenie powoduje obrzęk, wzmożone ucieplenie, a następnie dochodzi do nadmiernego tworzenia tkanki włóknistej. Twardzinę sugeruje pojawienie się stwardnienia. W początkowym okresie choroby wokół stwardnienia widoczna jest czerwona lub purpurowa obwódka. Odzwierciedla ona stan zapalny w skórze. Leczenie twardziny pozwala jedynie złagodzić objawy choroby. Nie opracowano jeszcze terapii powodującej całkowite wyleczenie tej dolegliwości.

Nadmierne rogowacenie naskórka (keratosis canum) - to anormalne zagęszczenie pokrywowych warstw naskórka będące naturalną reakcją ochronną organizmu. Jeśli, pomimo prawidłowej pielęgnacji, rogowacenie wzmaga się bez wyraźnej przyczyny, mamy do czynienia z patologicznymi zmianami w skórze, a często także w tkance łącznej. Może towarzyszyć suchości skóry, zachwianiu równowagi wewnętrznej, niedostatecznemu nawilżeniu i złej pracy gruczołów łojowych. Następstwem owych zmian jest powstawanie złogów, odcisków, brodawek, rozpadlin (pęknięć) skóry oraz stanów zapalnych.

Łuszczyca - to przewlekła grupa chorób obejmujących skórę, podzielona na różne rodzaje. Postać pospolita objawia się występowaniem czerwonych, czerwonobrunatnych lub różowych wykwitów łuszczącej się skóry. Jest chorobą o charakterze nawracającym. Zdarza się, że samoistnie wycofuje się - następuje wtedy nawet całkowity zanik objawów, czasem ich znaczne złagodzenie. Obszary zmienione chorobowo mają zróżnicowaną wielkość i z reguły stosunkowo dobrze odznaczające się brzegi. Na powierzchni skóry obserwuje się "łuski". Przyczyną występowania objawów choroby jest przyspieszony podział komórek naskórka. Leczenie łuszczycy jest bardzo trudne i rozległe. W zależności od zdiagnozowanej odmiany i jej nasilenia dobiera się leczenie obejmujące łagodzenie zarówno zewnętrznych objawów (żele, maści, kremy, fototerapia), jak i podaje się leki wewnętrzne.

Zgorzel (gangrena) - to rozkład tkanek w żywym organizmie przez bakterie gnilne (beztlenowce). Przyczyną gangreny jest obecność ogniska martwicy dostępnego dla bakterii. Odpowiednie warunki istniejące w ognisku martwicy, takie jak wilgotność i temperatura, sprzyjają rozwojowi beztlenowców. Zgorzel powstaje tylko w tych miejscach organizmu, które mają połączenie ze światem zewnętrznym (przez co stają się dostępne dla bakterii), dlatego występuje głównie: w powłokach skórnych (po zmiażdżeniach), w płucach, miazdze próchniejącego zęba oraz w jelitach (gdzie bakterie te przebywają stale). Objawy występują po 4-5 dniach od przedostania się drobnoustrojów do organizmu; okres też może ulec wydłużeniu. Wokół zainfekowanej rany pojawia się obrzęk, zaczerwienienie, otaczające tkanki po dotyku wydają charakterystyczne trzeszczenie, dookoła rany występują pęcherze wypełnione posokowatym płynem (wysiękiem ropnym o charakterystycznym, odrażającym zapachu gnilnym) oraz gazem. Potrzebna natychmiastowa pomoc lekarska polegająca na chirurgicznym wycięciu martwych tkanek i odświeżeniu brzegów rany, podawaniu antybiotyków, zwalczanie wstrząsu, w ciężkich przypadkach, gdy zgorzeli gazowej, która dotknęła kończyny wykonuje się amputację.

Sezonowe łysienie boków - choroba skóry o nieznanej przyczynie, ale znaczenie w jej rozwoju może mieć skrócenie dnia świetlnego w miesiącach jesienno-zimowych. Sezonowe łysienie boków występuje u psów różnych ras i w różnym wieku, niezależnie od płci. Częściej stwierdzane jest u bokserów, buldogów angielskich i francuskich, dobermanów, bouvierów, airedale terierów, terierów szkockich, shar-peiów, labradorów, sznaucerów olbrzymów i psów rasy akita. Pierwsze objawy pojawiają się najczęściej pomiędzy 2 a 6 rokiem życia. zmiany skórne pojawiają się sezonowo charakterystyczne są symetryczne ubytki włosa na bokach ciała, którym mogą towarzyszyć przebarwienia skóry, bez świądu i stanów zapalnych. Zmiany mogą dotyczyć również okolicy płytki nosowej, oczu i małżowin usznych. Rozpoznanie stawiane jest na podstawie stwierdzonych objawów i dokładnego wywiadu. Dodatkowym badaniem jest badanie histopatologiczne wycinka skóry. Wskazane jest wykonanie badań krwi, które pomogą wykluczyć inne przyczyny zmian skórnych. Leczenie ze względu na niepoznaną etiologię praktycznie niemożliwe.

Gruźlica (postać skórna), (łac. tuberculosis, TB – tubercule bacillus) – powszechna i potencjalnie śmiertelna choroba zakaźna, wywoływana przez prątka gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis). Gruźlica dotyczy najczęściej płuc (gruźlica płucna) lecz również może atakować ośrodkowy układ nerwowy, układ limfatyczny, naczynia krwionośne, układ kostno-stawowy, moczowo-płciowy oraz skórę. Nie omija ona także psów, chociaż nie występuje u nich tak masowo, jak to do niedawna było wśród innych zwierząt. Prątki gruźlicy występują w 3 odmianach, które rozróżnia się w laboratorium na podstawie wzrostu na sztucznych pożywkach oraz właściwości chorobotwórczych. Są to: prątek ludzki, bydlęcy i ptasi. Dla psów niebezpieczne są dwa pierwsze typy, ale przede wszystkim zakażenie następuje prątkami typu ludzkiego. Cechą charakterystyczną gruźlicy jest tworzenie się w zaatakowanych narządach małych gruzełków. Stąd też pochodzi nazwa choroby. Każdy gruzełek stanowi ognisko zapalne. Jest to odpowiedź organizmu na uszkadzające działanie czynnika chorobotwórczego. Najpierw powstają gruzełki w tych narządach, w których prątki osiedliły się w pierwszej kolejności. W gruźlicy skóry powstają na niej trudno gojące się rany, przetoki i wrzody. Wyróżniamy gruźlicę skóry:

- toczniowa, toczeń gruźliczy, wilk;

- brodawkująca skóry (będąca często następstwem zakażenia prątkiem typu bydlęcego);

- guzkowo-zgorzelinowa skóry;

- liszajowata skóry;

- prosówkowa skóry;

- rozpływna skóry;

- wrzodziejąca skóry, nazwą tą określa się 3 postacie kliniczne gruźlicy skóry.

Rozpoznanie choroby opiera się na wynikach badania rentgenowskiego, jak też bakteriologicznego i serologicznego. Ponadto lekarz wet. może wykonać tzw. próbę tuberkulinową. Wykorzystuje się w niej nadwrażliwość zakażonego gruźlicą organizmu na wytwarzaną przez prątki tuberkulinę. Po wstrzyknięciu choremu psu tuberkuliny, np. pod skórę, powstaje odczyn, pozwalający niekiedy ustalić zakażenie gruźlicą. Niestety stwierdzonej gruźlicy praktycznie się nie leczy, a ze względu na możliwość zarażenia innych zwierząt oraz przede wszystkim człowieka osobnik nią dotknięty powinien być uśpiony.

Borelioza (krętkowica kleszczowa, lub choroba z Lyme) - wywoływana jest przez krętka Borrelia burgdorferi przenoszonego min. przez kleszcze. W początkowym okresie choroby, w miejscu ukąszenia pojawia się krostka, która z czasem zmienia swój kształt przybierając postać czerwonego pierścienia mającego tendencję do rozprzestrzeniania się. Jest to tzw. rumień wędrujący (erythrema migrans). Nie leczony może utrzymywać się nawet 3-4 tygodnie, towarzyszą mu objawy gośćcopodobne i grypopodobne, stany podgorączkowe, apatia, brak apetytu. Rozwijająca się choroba prowadzi także do zaburzeń neurologicznych objawiających się między innymi porażeniami nerwu twarzowego (opadnięte ucho, powieka, warga) porażeniem i opadnięciem żuchwy. W przebiegu choroby pojawić się może tzw. wielostawowe zapalenie, które dotyczy zwykle stawów kolanowych i łokciowych. Pogłębiająca się postać neurologiczna daje obraz niedowładów, paraliżu, ślepoty i zmian psychicznych. Jeśli choroba przybierze formę narządową dominować mogą objawy ze strony zaatakowanych narządów. W przypadku ukąszenia przez kleszcza i wystąpieniu rumienia wędrującego oraz po zdiagnozowaniu choroby konieczne jest podanie antybiotyku. Podawanie antybiotyku powinno być kontynuowane przez około 30 dni. Profilaktyka polega na zabezpieczaniu psa preparatami p/kleszczowymi.

Alergia kontaktowa - to inaczej uczulenie, które pojawia się na skutek zetknięcia skóry z czynnikiem uczulającym. Zmiany na skórze pojawiają się w różnych miejscach, jednak najczęściej na brzuchu, klatce piersiowej, a także w dołach pachowych i pachwinowych, na łapach w przestrzeniach między palcowych i na wewnętrznej stronie ud. Leczenie zwykle przynosi słabe efekty do momentu zaprzestania kontaktu z alergenem.

Zespół feminizujący samców (hypoandrogenismus) - schorzenie to może być wywoływane nadprodukcją estrogenów (zazwyczaj towarzyszy innej chorobie o podłożu hormonalnym) i samiec zewnętrznie upodabnia się do samicy. Zespół feminizujący samców objawia się głównie zmianami skórnymi. Zmiany te występują w miejscach, w których znajdują się receptory dla estrogenów. Dotyczy to przede wszystkim naskórka, gruczołów łojowych oraz mieszków włosowych. Pierwszymi objawami dermatologicznymi są wyłysienia, które lokalizują się zazwyczaj symetrycznie na tylnych powierzchniach ud, a także dookoła odbytu. Z biegiem czasu zmiany rozszerzają się, obejmując coraz większą powierzchnię ciała. Wyłysienia charakteryzują się całkowitym ubytkiem włosa, który z okolicy ud rozszerza się na całą tylną powierzchnię kończyn miednicznych, fałd kolanowy, a w bardziej zaawansowanym stadium może objąć cały brzuch i klatkę piersiową. Wyłysienia na tle hormonalnym, nie są objęte procesem zapalnym, a więc zmieniona okolica nie jest zaczerwieniona, a zwierzę nie odczuwa świądu. Sytuacja zmienia się jednak, kiedy do widocznych już wcześniej zmian dołączy się zespół keratołojotokowy, który często występuje łącznie z zaburzeniami hormonalnymi. W sytuacji takiej może dojść do łojotokowego zapalenia skóry, a to z kolei, bardzo często wikłane jest przez wnikające wtórnie bakterie i grzyby – zwłaszcza drożdżaki. Tego typu powikłaniom towarzyszy świąd. Zwierzę drapie się, doprowadza do samookaleczeń, a obraz choroby zostaje diametralnie zmieniony. Niekiedy świąd może być również wywołany osobniczą nadwrażliwością zwierzęcia na estrogeny. W dalszym przebiegu choroby skóra grubieje, a także może ulegać przebarwieniom, zazwyczaj na ciemnobrązowy lub ciemnoszary kolor. Dochodzi też do zapalenia skóry w okolicy napletka, które może rozszerzać się aż do moszny. Zmieniona skóra może być ciemniejsza, zaczerwieniona, a w jej strukturze dostrzegalne mogą być ciemnobrązowe, ciemnoszare bądź niemalże czarne zaskórniki. Choroba występuje u samców niekastrowanych, zazwyczaj pomiędzy ósmym, a dwunastym rokiem życia. Niektóre rasy wykazują większe skłonności do wystąpienia tego rodzaju zaburzeń. Można tu wymienić między innymi niektóre teriery, boksery, pekińczyki, jamniki, a także owczarki collie. Rozpoznanie zespołu feminizującego u samców stawia się przede wszystkim na podstawie objawów klinicznych. Ocenia się stan jąder. Innym badaniem dodatkowym może być pomiar stężenia hormonów we krwi. Zazwyczaj obserwuje się wzrost stężenia estradiolu i progesteronu oraz spadek stężenia testosteronu w surowicy. Dla zdiagnozowania powikłań bakteryjnych czy grzybiczych można pobrać do badania zeskrobinę, bądź pobrać preparat odciskowy ze zmienionej okolicy w celu wykonania badania cytologicznego. Leczeniem z wyboru jest w przypadku zespołu feminizującego obustronna kastracja samców. Usuwa się oba jądra – zmienione i niezmienione. Po zabiegu najlepiej jest wykonać badanie histopatologiczne tkanek pobranych z usuniętych narządów, aby przekonać się z jakim typem nowotworu mieliśmy do czynienia. W przypadku wykrycia zmian o charakterze złośliwym, powinno się regularnie przeprowadzać kontrolne badania radiologiczne klatki piersiowej.

Dysfunkcja jajnikowa - jak sama nazwa sugeruje dotyka wyłącznie suki, które w wyniku zaburzeń hormonalnych mają nieregularne cieczki, ciąże urojone, a nawet cysty jajnikowe. Choroba objawia się łysinami okolicy krocza i tyłu zwierzęcia w rejonie nasady ogona. Pojawia się hyperkeratoza, liszaje i modzele na guzach piętowych. Okolica sutków i sromu jest czasem dotknięta łojotokiem. Wystąpienie dysfunkcji jajnikowej jest wskazaniem do wykonania zabiegu sterylizacji suki.

Przerost i zapalenie tarczki ogona - schorzenie to dotyka samce i jest spowodowane podwyższonym poziomem hormonów męskich we krwi wynikającymi z patologicznych zmian zachodzących w jądrach. Charakterystyczne zmiany to łysienie i ubytek włosów o owalnym kształcie na wierzchniej stronie ogona w odległości 2-5-cm od odbytu, obrzęk, zaczerwienienie, wypryski. Problem bywa wikłany przez wnikające do gruczołu bakterie, ale w większości wypadków wystarczy miejscowe stosowanie środków przeciwłojotokowych i/lub przeciwzapalnych i/lub przeciwbakteryjnych.
Leczenie ogólne antybiotykami i/lub lekami przeciwzapalnymi jest niezbędne tylko w bardzo zaawansowanych, zaniedbanych przypadkach, operacyjne usunięcie gruczołu (pomijając przypadki podejrzenia występowania zmian nowotworowych) również stosuje się bardzo rzadko, tylko w bardzo zaawansowanych przypadkach. Jeżeli problemy z gruczołem często nawracają to istnieje prawdopodobieństwo że przerostowi ulegną inne tkanki np. gruczoł krokowy i/lub gruczoły okołoodbytowe i wtedy zdecydowanie zalecana jest kastracja. Jeśli problem pojawia się u psa starszego lub wnętra warto przeprowadzić dokładne badanie w celu wykluczenia nowotworu jąder.

Rogowacenie ciemne (acantosis nigricans) to schorzenie o nie wyjaśnionej jednoznacznie przyczynie. Jest to genodermatoza, w postaci podstawowej występująca prawie wyłącznie u jamników. U młodych zwierząt pojawiają się pojedyncze, niekiedy ciemno-brunatne plamy w okolicach pach. Z biegiem czasu plamy te łączą się w jedną całość. Naskórek staje się  gruby, dochodzi do przerostu skóry, pojawia się łojotok. W zaawansowanym stadium choroby zostaje zajęta cała przednio przyśrodkowa strona klatki piersiowej, brzuch, dół szyi, niekiedy nawet guzy piętowe. W komórkach gromadzi się nadmiar melaniny - kolor szaro-ołowiany (przedpiersie, szyja) – skóra tak ciemna, że nieraz czarna. Podejrzenie: wada wrodzona lub zatrucie arsenem (acanthosis nigricans arsenicalis).

Hiperkeratoza płytki nosowej i opuszek kończyn - choroba ta ma charakter idiopatyczny. Jest zaburzeniem rogowacenia dotyczącym płytki nosowej i opuszek palcowych. Zwykle dotyka zwierzęta w starszym wieku. Zmiany dotyczą płytki nosowej lub opuszek palcowych, mogą też występować równocześnie w tych okolicach. Płytka nosowa staje się sucha, dochodzi do jej przerostu. Gromadzi się w niej suchy materiał złożony z keratyny. Zmiany te są najbardziej zaznaczone w części grzbietowej. W przypadku gdy nie dochodzi do powikłań, nie są widoczne objawy zapalenia. Mogą one jednak z czasem się pojawiać w związku z obecnością szczelin. Zmiany dotyczące opuszek kończyn dotyczą całej powierzchni opuszek, najbardziej widoczne są na ich krawędziach, zwykle najbardziej dotknięte są opuszki śródręcza i śródstopia. Chorobę można potwierdzić, wykonując badanie histopatologiczne.

Bielactwo (vitiligo) - przyjmuje się, że ma podłoże genetyczne. Patogeneza choroby nie jest w pełni wyjaśniona, istnieje kilka teorii tłumaczących mechanizm jej rozwoju. Przypuszcza się, że choroba może mieć podłoże autoimmunologiczne i w takich przypadkach dochodzi do powstawania przeciwciał przeciwko melanocytom. Kolejną teorią jest ta, że choroba ma podłoże autotoksyczne i wynika z tego, że melanocyty są bardziej wrażliwe na prekursor melaniny – dopachrom. Sugeruje się również, że choroba może mieć podłoże neurogenne i związana jest z uszkodzeniem nerwów lub też, że za jej rozwój są odpowiedzialne zakażenia wirusowe. Objawy kliniczne to postępujące odbarwienie dotyczące skóry i włosa. Najczęściej odbarwieniu ulegają: płytka nosowa, wargi, policzki i skóra twarzy oraz opuszki palcowe. Rozpoznanie, poza typowymi objawami klinicznymi i informacjami z wywiadu świadczącymi o rodzinnym występowaniu problemu, opiera się na badaniu histopatologicznym, w którym można zaobserwować utratę melaniny oraz naciek limfocytarny na granicy skóry właściwej i naskórka. Brak opracowanego leczenia. W przypadkach, w których wykazano naciek limfocytarny poprawę może przynieść leczenie immunosupresyjne.

Rak kolczystokomórkowy - (rak płaskonabłonkowy) - (carcinoma spinocellulare, carcinoma planoepitheliale, spinalioma, squamous cell carcinoma) - należy do najbardziej złośliwych guzów skóry występujących u psów. Najczęściej narażone są zwierzęta o małej zawartości melaniny w skórze, poddane częstemu i długotrwałemu działaniu promieni słonecznych. Obraz kliniczny jest zróżnicowany i zależny od umiejscowienia. Rak ten występuje najczęściej w postaci rogowaciejącej, łuszczącej zmiany o charakterze brodawkowatym, wrzodziejącym, często pokrytej strupem. Ból, świąd i krwawienie są objawami późnymi. Nowotwór ten lokalizuje się na skąpo owłosionych bokach ciała i okolicy podbrzusza i wykazuje słabą zdolność do przerzutów w inne okolice, jednakże ma silne tendencje do naciekania lokalnych tkanek. Rozpoznanie raka skóry jest stosunkowo łatwe. Nowotwór ma tak charakterystyczny obraz, że diagnozę można postawić na podstawie oceny zmiany skórnej w badaniu makroskopowym, czyli okiem nieuzbrojonym. Lekarz specjalista może także przeprowadzić badanie demoskopowe, w którym, dzięki znacznemu powiększeniu, otrzymujemy o wiele dokładniejszy obraz zmienionego obszaru. Powinno być ono bezwzględnie wykonane w przypadku barwnikowych zmian na skórze, kiedy istnieje podejrzenie czerniaka. Wówczas ocena nowotworu jest pełniejsza. Diagnozę można potwierdzić, pobierając wycinek zmiany skórnej i przeprowadzając badanie histopatologiczne. W większości przypadków leczenie polega na usunięciu chirurgicznym nowotworu często z dużym marginesem pozornie zdrowych tkanek. Niekiedy jest możliwe leczenie farmakologiczne nowotworu.

Mastocytoma - to najczęściej występujący nowotwór skóry u psów powstający w skutek rozrostu komórek tucznych. Występuje w postaci skórnych lub podskórnych guzków lub guzów o średnicy 1–4 cm dobrze odgraniczonych od otaczających je tkanek. Cechują się powolnym wzrostem. W niektórych przypadkach mastocytomy mogą bardzo szybko zmieniać swój wygląd makroskopowy (nagle pojawia się rumień i znacznego stopnia obrzmienie), szczególnie w czasie lizania przez psa lub podczas niedelikatnego omacywania. Nazywane jest to objawem Darriera. Zjawisko to jest wynikiem degranulacji komórek tucznych znajdujących się w miąższu zmiany i uwolnienia substancji biologicznie czynnych. Występują pojedynczo lub licznie. Guzy stwierdza się we wszystkich okolicach ciała, jednakże najczęściej na tułowiu i dalszych odcinkach kończyn. Przyczyny powstawania są najczęściej nieznane. W diagnostyce wykonuje się pełny wywiad, ocenia się wygląd makroskopowy zmiany, wykonuje się badanie morfologiczne i biochemiczne krwi, ogólne badanie moczu, badanie rentgenowskie klatki piersiowej, badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej, badanie cytologiczne szpiku kostnego i węzłów chłonnych. Leczeniem z wyboru jest zabieg chirurgiczny (możliwość całkowitego usunięcia zmian pod warunkiem, że zlokalizowane są w miejscach dostępnych do wykonania zabiegu z możliwością pozostawienia marginesu zdrowej tkanki.), radio- i chemioterapia.

Rak podstawnokomórkowy (carcinoma basocellulare, basalioma, epithelioma basocellulare) - w obrazie klinicznym może manifestować się jako twardy, przezroczysty, białawy lub częściowo upigmentowany guzek. Owrzodzenie centralne o perełkowatych krawędziach pojawia się w przypadkach bardziej zaawansowanych. W przypadkach zaniedbanych może dochodzić do miejscowego naciekania głębiej położonych struktur (np. kości). Rak podstawnokomórkowy może występować w jednej z pięciu postaci:
- guzkowo-wrzodziejąca;
- barwnikowa (różnicowanie z czerniakiem skóry);
- twardzinopodobna (sclerosis);
- powierzchniowa;
- włóknisto-nabłonkowa.
Podczas gdy dwie ostatnie postacie rosną wolno, postać twardzinopodobna jest najbardziej agresywna i rośnie naciekająco zarówno w płaszczyźnie pionowej (naciekanie głębszych warstw) jak i poziomej (naciekanie rozległe). Przy stawianiu diagnozy należy zmiany różnicować z gruźlicą toczniową, toczniem rumieniowatym, czerniakiem złośliwym. Leczenie raka polega na doszczętnym wycięciu zmiany wraz z marginesem zdrowej tkanki. Przy mniejszych ogniskach niekiedy stosuje się ciekły azot lub terapię laserową. Istnieje również metoda leczenia polegająca na doogniskowym podawaniu substancji hamujących wzrost guza.

Rumień wielopostaciowy (erythema multiforme) - zespół nadwrażliwości na różnorodne czynniki (infekcyjne, chemiczne, leki) o różnym nasileniu. Przyczyny i rozwój tej choroby skóry nie jest całkowicie poznany. Psy dotknięte tym schorzeniem mają wykwity skórne, które często dotykają okolice kończyn, pyska, pach, i/lub uszy. Czerwone plamy pojawiają się na skórze o charakterze rumieniowatym. Do tego mogą powstawać pryszcze, pęcherze, uszkodzenia skóry, owrzodzenia i świąd. Wtórne mogą wystąpić bakteryjne zakażenia skóry. Rumień wielopostaciowy skóry może mieć rozmaite przyczyny. Najczęściej to zakażenia wirusowe

Poza czynnikiem wirusowym, bakterie też mogą być odpowiedzialne za powstanie rumieni. Zwłaszcza paciorkowce z ognisk wewnątrzustrojowych - migdałki, zęby oraz Mycoplasma odpowiedzialna za zapalenia płuc. Również leki - takie jak sulfonamidy, barbiturany, salicylany czy inne - są winione za występowanie objawów rumienia wielopostaciowego. W 50% przypadków nie udaje się określić czynnika etiologicznego choroby. Mówi się wtedy o tak zwanej odmianie idiopatycznej.

W postawieniu diagnozy pomaga wykonanie biopsji i różnicowanie od innych chorób tła immunologicznego. Leczenie rumienia wielopostaciowego u psów zależy od poznania przyczyny tego stanu. Gdy to nastąpi podejmuje się również leczenie wtórnych zmian min. nadkażeń bakteryjnych lub zapalenia mieszków włosowych. Jeśli taka reakcja nastąpiła w skutek podania np.: leku zazwyczaj usunięcie przyczyny cofa objawy. Czasami stosuje się również leki z grupy sterydów.

UWAGA!

Skuteczna terapia chorób skóry wymaga postawienia trafnej diagnozy schorzenia, a dopiero później podjęcia leczenia, przy pomocy odpowiednich środków. Często choroby skóry są efektem wtórnym do toczącego się pierwotnego stanu chorobowego. W wielu przypadkach postawienie prawidłowej diagnozy jest bardzo utrudnione i wymaga wykonania szeregu specjalistycznych badań. W każdym przypadku zaobserwowania problemów ze skórą, okrywą włosową, spojówkami, uszami, śluzówkami, opuszkami łap itp. konieczna jest konsultacja z lekarzem weterynarii. Podejmowanie leczenia na własną rękę może tylko pogorszyć stan zwierzęcia. Warto pamiętać, że dzięki odpowiednio stosowanej profilaktyce (regularne szczepienia, odrobaczenia, stosowanie preparatów p/pasożytom zewnętrznym i systematyczne wizyty kontrolne wraz z wykonaniem podstawowych badań krwi i moczu), a także zapewniając psu optymalne warunki bytowo-żywieniowo-pielęgnacyjno-rozwojowe można go uchronić przed wieloma schorzeniami.

Redakcja Portalu Świat Czarnego Teriera

Bibliografia:
Dermatologia weterynaryjna, Wł. Stankiewicz, wydanie: Warszawa 1968;
Choroby skóry psów i kotów. Tytuł oryginału - A Colour Handbook of Skin Diseases of the Dog and Cat, Richard G. Harvey, Patrick J. McKeever. Tłumaczenie - dr Dorota Pomorska;

Choroby skóry przebiegające z objawami w obrębie płytki nosowej u psów i kotów. Marcin Szczepanik, Anna Śmiech, Karina Chmelecka, Piotr Wilkołek, Życie Weterynaryjne, 2010 85(8);

Zmiany skórne w zaburzeniach czynności tarczycy i gonad, lek. wet. Agnieszka Sikorska, lek. wet. Marcin Zawadzki, Magazyn Weterynaryjny 01/2007;

Nowotwory skóry i tkanki podskórnej u psów i kotów. Część II. Nowotwory histiocytarne i z komórek histiocytopodobnych, Rafał Sapierzyński, Edyta Sapierzyńska, Życie Weterynaryjne 2005 80(6).