O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

"Wodne poduszki amortyzacyjne", czyli kaletki maziowe i pseudokaletki

 

W procesie naturalnej ewolucji ssaków ruch był jednym z najważniejszych czynników determinujących rozwój, kształt i budowę ciała. Mięsożerny praprzodek psa domowego, aby przeżyć musiał wykazać się nie lada sprytem, zwinnością, szybkością, zwrotnością i wytrzymałością. Tylko te cechy gwarantowały mu skuteczne zdobycie pożywienia, a w razie zagrożenia zapewniały efektywną ucieczkę. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie odpowiednio skonstruowany aparat ruchu zwierzęcia. Zdrowe i silne kości, odpowiednie umięśnienie, prawidłowo pracujące stawy, odpowiednio reagujący układ nerwowy i wiele innych narządów pomocniczych były w stanie, nie tylko utrzymać prawidłową postawę zwierzęcia, ale umożliwiały jego przemieszczanie się oraz wykonywanie różnych czynności.

 

Udomowienie psa, a a następnie świadome formowanie konkretnych ras sprawiło, że ukształtowano i wyselekcjonowano m.in. różne aparaty ruchu mogące spełnić wymagania stawianie przed daną rasą. Szczególnego znaczenia nabiera konstrukcja aparatu ruchu u psów ras dużych i olbrzymich z tzw. grupy użytkowej, od których oczekuje się przede wszystkim efektywnej pracy. Dzięki mocnej konstrukcji kostnej i odpowiednio zbudowanej masie mięśniowej psy z tej grupy są wytrzymałe na wysiłek fizyczny, a dodatkowo wiele z nich cechuje się zadziwiającą sprawnością i aktywnością ruchową.

 

Ruch - ta pozornie prosta aktywność w rzeczywistości angażuje niezliczony zespół kości, mięśni, struktur stawowych i więzadeł, a także układ nerwowy oraz układ trzewny - ten ostatni pełni rolę swoistego akumulatora dla całego tego procesu. Układ narządów ruchu tworzą trzy współpracujące ze sobą części: układ szkieletowy, układ stawowy oraz układ mięśniowy. W skład układu szkieletowego wchodzą kości czaszki, kręgosłup, kości klatki piersiowej, kończyn przednich oraz tylnych razem z obręczami - odpowiednio barkową oraz miedniczą. Jednak, żaden ruch nie byłby możliwy, gdyby nie ruchome połączenia kości, czyli stawy,  a także kurczące się pod wpływem impulsu nerwowego okalające je mięśnie, które umożliwiają przemieszczanie kości względem siebie zachodzące właśnie w stawach i więzadła, czyli pasma wytrzymałej tkanki łącznej, które łącząc kości między sobą, wzmacniają stawy. Zatem kości, stawy i mięśnie tworzą ściśle powiązaną całość biologiczną oraz mechaniczną i wzajemnie na siebie oddziałują. Zarówno ich rozwój, jak i funkcjonowanie są od siebie uzależnione. Ponieważ, de facto, to układ mięśniowy wprowadza kości w ruch, to nosi on nazwę czynnego układ ruchu, natomiast kości i ich połączenia zaliczane są do biernego układ ruchu. Ale to jeszcze nie wszystko. Każdy z tych podstawowych układów potrzebuje całego zestawu dodatkowych narządów, które ostatecznie wpływają na jakość ruchu. Szczególnie istotne są narządy pomocnicze umożliwiające prawidłowe funkcjonowanie mięśni czyli: troczki mięśniowe, trzeszczki, bloczki mięśniowe, ścięgna, powięzi, pochewki maziowe ścięgien oraz kaletki maziowe. O tym, jak istotna jest rola tych małych i niepozornych narządów pomocniczych w mechanice i bezpieczeństwie ruchu zwierzęcia możemy przekonać się wówczas, gdy z jakiś przyczyn dojedzie do ich uszkodzenia.

W niniejszym opracowaniu chcielibyśmy skupić się na kaletkach maziowych oraz przy okazji omówimy pewne twory, które do złudzenia je przypominają, a nimi nie są... czyli pseudokaletkach.

 

Zapalenie kaletek maziowych


Z anatomicznego punktu widzenia kaletka maziowa (łac. bursa synovialis) to rodzaj wytworu błony maziowej, mający postać zbudowanego z tkanki łącznej (warstwa zewnętrzna - łącznotkankowa, zaś warstwa wewnętrzna - maziowa) woreczka, którego wnętrze (jama) jest wypełniona śliską i śluzowatą substancją, zwaną mazią. W podstawowym znaczeniu słowo "kaletka" (będąca zdrobniałą formą zapożyczonej z języka tureckiego kalety) to mały, rzemienny mieszek, sakiewka, innymi słowy rzecz ujmując, to woreczek, zwykle mocowany u pasa, w którym przechowywano pieniądze i inne drobne przedmioty. Jeśli się dobrze przyjrzeć kaletkom anatomicznym obecnym w psim ciele, to faktycznie te nieco spłaszczone, poduszeczkowate twory mogą takie starodawne kaletki przypominać. Warto jednak wspomnieć, że w zależności od umiejscowienia mogą one przybierać różne kształty i cechują się też zróżnicowaną wielkością.

Kaletki leżą zwykle między układem kostnym, a mięśniami lub ścięgnami w okolicach stawowych, gdzie w wyniku działających na staw sił powstaje duże ciśnienie.  Ich głównym zadaniem jest redukcja tarcia i ochrona delikatnych struktur sąsiednich przed działającymi siłami nacisku. Dzięki nim mięśnie i ścięgna mogą bez problemu przesuwać się ponad wystającymi elementami kości, bądź ponad stawami. Zatem możemy napisać, że kaletki to takie małe "poduszeczki amortyzacyjne, dzięki którym ruch, w dość skomplikowanych strukturach anatomicznych odbywa się bez najmniejszego problemu.

Prawidłowo zbudowana oraz zdrowa kaletka zawiera niedużą ilość mazi, delikatnie rozdzielającą ściany torebki kaletki, które przymocowane są do struktur przemieszczających się względem siebie tzn. do okostnej, ścięgien, mięśni lub więzadeł. W zależności od położenia możemy wyróżnić następujące rodzaje kaletek:

  • podskórne;

  • podmięśniowe;

  • podpowięziowe;

  • podścięgnowe;

  • podwięzadłowe.

Topograficznie kaletki można sklasyfikować jako:

  • położone między wypukłością kostną i głęboką powierzchnią mięśnia;

  • położone między ścięgnem, a strukturą kostną lub mięśniem leżącym bardziej powierzchownie;

  • znajdujące się między ścięgnem, a więzadłami stawu;

  • leżące między wyroślami kostnymi, bądź między wyrostkiem, a więzadłem lub mięśniem - ruchomymi w stosunku do siebie.

Z praktycznego punktu widzenia kaletki można podzielić na dwie grupy:

  1. powierzchowne i podskórne;

  2. głębokie:

    • komunikujące się ze stawem;

    • nigdy nie łączące się ze stawem.

W aparacie ruchu psów znajduje się do 11 kaletek usytuowanych w kończynie przedniej i 10 kaletek rozmieszczonych w kończynie tylnej. W przedniej kończynie duża kaletka podścięgnowa mięśnia podgrzebieniowego jest zlokalizowana pomiędzy ściegami mięśnia podgrzebieniowego i częścią ogonową większego guzka kości ramiennej. W odległości proksymalnej w stosunku do tej kaletki znajduje się druga nieco mniejsza. Dość pokaźna kaletka usytuowana jest w obrębie ścięgna mięśnia trójgłowego ramienia przecinającego proksymalnie koniec wyrostka łokciowego. Ta kaletka podskórna łokcia może mieć szerokość oscylującą w granicach do 1 cm. Niestałe kaletki mogą być obecne pomiędzy ścięgnami mięśni zginaczy i prostowników promieniowego nadgarstka. Zwykle również występuje dość duża kaletka pomiędzy ścięgnem pochodzącym od mięśnia prostownika stawu łokciowego i ścięgnem położonym w dystalnej części kości łokciowej. Kaletki mogą być również obecne w miejscu, gdzie ścięgno odwodziciela długiego kciuka przechodzi nad nim do prostowników promieniowego nadgarstka. U psów ras dużych pokaźna kaletka o wielkości od 2 do 2.5 cm  jest obecna, pomiędzy ścięgnem pochodzącym od zginaczy palców mięśnia powierzchownego, a bazowego nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej. Torebka tej kaletki ma połączenie z kaletką umiejscowioną oryginalnie pod zginaczem łokciowym nadgarstka. Istnieje również kaletka umiejscowiona w obrębie ścięgna pochodzącego od zginacza głębokiego palców.

W kończynie tylnej znajduje się wiele anatomicznych kaletek. Istnieje kaletka związana z mięśniem czworogłowym uda. Mała kaletka jest czasami obecna pod ścięgnem pochodzącym oryginalnie od mięśnia prostego uda i jedna jest standardowo obecna pomiędzy dalszą-trzecią częścią tego mięśnia, a kością udową. Również mała kaletka może być obecna pod ścięgnem mięśnia obszernego przyśrodkowego i obszernego bocznego. Dla odmiany dość duża kaletka jest obecna pod ścięgnem zginaczy palców mięśnia powierzchownego, a guza piętowego. Ta kaletka nosi nazwę kaletki ścięgna piętowego i rozciąga się proksymalnie i dystalnie od guza, by oddzielić ścięgna od zginacza powierzchownego palców, nie tylko od kości, ale także od ścięgna mięśnia brzuchatego łydki i od więzadeł podeszwowych. Kaletka o bardzo cienkiej torebce jest usytuowana, pomiędzy ścięgnem zasłaniacza wewnętrznego, a nerwem kości kulszowej i mała kaletka jest umiejscowiona pomiędzy tym ścięgnem, a dołem krętarza większego. U wielu psów występują kaletki umiejscowione pod ścięgnem wprowadzającym do krętarza większego, a mięśniem powierzchownym pośladkowym i głębokim pośladkowym.

 

Długie przeciążanie kaletek, może powodować ich stan zapalny (bursitis). Najczęściej zapaleniu ulegają kaletki w miejscach narażonych na stały ucisk i chociaż zapalenie kaletek maziowych może dotyczyć różnych stawów, to u psów statystycznie częściej notowane jest zapalenie kaletek zlokalizowanych w obrębie stawu łokciowego, biodrowego i skokowego. Warto nadmienić, że stany zapalne kaletek maziowych toczą się poza stawem, tak więc z reguły obrzęk nie dotyczy samego stawu. Zapalenie kaletek może być jedno lub dwustronne. Najczęściej zapalenie kaletek maziowych trapi zwierzęta z grupy ras dużych lub olbrzymich i częściej stwierdzane jest u zwierząt młodych, aczkolwiek wiek nie jest czynnikiem determinującym. Takie uwarunkowanie wynika przede wszystkim ze specyfiki budowy i rozwoju tych ras. Psie podrostki z tej grupy cechują się stosunkowo niedojrzałym układem kostno-stawowo-mięśniowym, który odpowiedzialny jest m.in. za utrzymanie ciężaru ciała zwierzęcia i jego ruch. Układ ten w okresie pierwszego roku życia stanowi delikatną konstrukcję, która przy niesprzyjających warunkach podatna jest na różnorakie uszkodzenia.

 

 

Podstawowe przyczyny zapalenia kaletek:

  • jednorazowy mocny uraz lub przeciążenie kaletki;

  • urazy i przeciążenia o mniejszym natężeniu, stale działające na kaletkę;

  • urazy i zapalenia kości, mięśni, ścięgien, więzadeł, stawów powiązanych z kaletkami;

  • infekcje zakaźne kaletek, głównie szerzące się drogą krwioobiegu lub wnikające do wnętrza kaletek za pośrednictwem ran;

  • nieprawidłowe ukształtowanie anatomiczne kończyny (np. zbyt duże lub zbyt małe kątowania), które zmieniając rozkład sił działających na poszczególne partie kończyny powodują stałe podrażniane kaletek w trakcie wykonywanego ruchu;

  • przyczyny o nieznanym podłożu;

Czynniki dodatkowego ryzyka wystąpienia zapalenia kaletek:

  • rasa (częściej u ras dużych i olbrzymich);

  • wiek (częściej u zwierząt młodych);

  • waga zwierzęcia (częściej u psów ciężkich lub otyłych);

  • użytkowość rasy (np. psy pracujące, psy wyścigowe, psy pociągowe, psy sportowe);

  • niektóre choroby tła autoimmunologicznego;

  • zbyt długie leżenie i/lub siedzenie na bardzo twardych powierzchniach.

Zapalenia kaletek możemy podzielić na:

  • aseptyczne zapalenie zamknięte, które ze względu na przebieg można sklasyfikować, jako:

    • ostre aseptyczne zapalenie zamknięte;

    • przewlekłe aseptyczne zapalenie zamknięte;

  • ropne ostre zapalenie zamknięte;

  • zapalenie urazowe otwarte.

W obrębie zajętych stanem zapalnym kaletki maziowej i stawu pojawiają się następujące objawy kliniczne:

  • tkliwość zmienionego chorobowo miejsca;

  • ból podczas ruchu, który w trakcie odpoczynku zmniejsza swoje nasilenie i może przechodzić w sztywność;

  • obrzęk i wybrzuszenie kaletki widoczne w okolicy stawu, spowodowane wysiękiem zapalnym do wnętrza torebki kaletki;

  • podwyższona ciepłota ciała okolic położenia kaletki;

  • ograniczenie ruchomości kończyny w okolicy kaletki, w której toczy się stan zapalny;

  • kulawizna i oszczędzanie kończyny, na której znajduje się zainfekowana kaletka;

  • wysięki np. krwisty, surowiczy, czy płynu maziowego przy urazowym uszkodzeniu kaletki lub ropny przy infekcji bakteryjnej;

  • rozerwanie torebki kaletki i struktur otaczających staw np. w wyniku doznanego urazu.

Oprócz tego infekcji towarzyszyć może:

  • podwyższona temperatura ciała;

  • brak apetytu;

  • zmiany nastroju (posmutnienie, rozdrażnienie, osowiałość);

  • nadmierne zainteresowanie okolicą położenia kaletki (lizanie lub drapanie zmienionych chorobowo miejsc).

Diagnozowanie:

Rozpoznanie schorzenia musi być oparte na szeregu wykonanych czynności, które zebrane w jedną całość powinny umożliwić postawienie trafnej diagnozy. Podstawą każdego rozpoznania jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu z właścicielem zwierzęcia. Podczas rozmowy lekarz zbiera informacje odnośnie rasy, wieku pacjenta, jego wagi, sposobu karmienia, przebiegu ewentualnych chorób lub kontuzji oraz wszelkich nieprawidłowości, które zdążył zauważyć właściciel i czasu kiedy się one pojawiły. Na dalszym etapie lekarz przechodzi do wstępnych badań, które polegają przede wszystkim na ocenie zachowania zwierzęcia w ruchu i postawie oraz badań fizykalnych (palpacyjnych) kończyn. W trakcie badań lekarz będzie poszukiwał wszelkich anomalii związanych z aparatem ruchu psa. Stosunkowo najmniej objawów daje aseptyczne zapalenie kaletek, które poza obrzękiem i wyczuwalnym otorbionym zgrubieniem usytuowanym ponad stawem praktycznie nie daje żadnych innych symptomów schorzenia. W przypadku przewlekłego zapalenia albo zapalenia tła urazowego, czy infekcyjnego do powstałego obrzęku mogą dołączyć jeszcze inne objawy, jak ból, podwyższona ciepłota ciała w okolicy chorej kaletki, duża tkliwość obrzękniętego miejsca, sztywność stawu i ograniczenie ruchomości stawu, utykanie, kulenie. Przy urazowym uszkodzeniu kaletki np. w wyniku jakiegoś rozcięcia, czy rozerwania lekarz może stwierdzić wyciek płynu maziowego (jałowy lub krwisty), a w przypadku bakteryjnego zakażenia może być widoczny wyciek gęsty, mętny o ropnym charakterze sączący się najczęściej z powstałej i zainfekowanej rany lub w przypadku przewlekłym z powstałych przetok.

W zasadzie przy aseptycznym zapaleniu, które nie daje żadnych większych objawów wywiad i badanie fizykalne wystarcza do postawienia ostatecznej diagnozy. Natomiast w przypadkach wątpliwych oraz wszędzie tam, gdzie objawy wykazują cechy zakażenia ogólnego lub miejscowego, albo widoczne są inne rany i uszkodzenia lekarz może zdecydować o wykonaniu kolejnych badań. Do podstawowych należy badanie morfologiczne krwi, badania serologiczne, pełne badania płynu pobranego z kaletki. Badania serologiczne powinny być ukierunkowane na poszukiwanie takich patogenów jak: Borrelia burgdorferi i Brucella abortus. Pełne badanie płynu maziowego (rozmaz i posiew) pobranego z kaletki pozwoli określić, nie tylko jego parametry fizyczne, skład biochemiczny, ale także umożliwi identyfikację ewentualnych patogenów - bezpośrednich sprawców zakażenia kaletki. W infekcjach bakteryjnych najczęściej z płynu izolowane są paciorkowce i gronkowce. Jeśli doszło do uszkodzenia kaletki w wyniku doznanego urazu np. na skutek jakiegoś wypadku, lub jeśli proces chorobowy wykazuje cechy schorzenia przewlekłego, to w celu wykluczenia innych nieprawidłowości np. uszkodzenia elementów kostnych wchodzących w skład stawu, lekarz może zlecić wykonanie zdjęcia RTG.

 

Różnicowanie:

W przypadku dolegliwości związanych z kończynami, które manifestują się kulawizną kończyn i obrzękiem okolic stawowych lekarz musi wziąć pod uwagę różne schorzenia, których symptomy są podobne do tych towarzyszących zapaleniu kaletki tj.

  • zapalenia, urazy, zerwania, naderwania, skręcenia sąsiadujących z kaletką mięśni, ścięgien, pochewek ścięgien, więzadeł;

  • zapalenie, zwichnięcie sąsiadującego z kaletką stawu;

  • nowotwory (np. skórne, tkanki maziówkowej);

  • wodniak (zlokalizowany w obrębie stawu);

  • otorbione ciało obce (umiejscowione w obrębie stawu);

  • ropień (zlokalizowany w obrębie stawu);

  • krwiak (zlokalizowany w obrębie stawu);

  • ziarniak (zlokalizowany w obrębie stawu);

  • tłuszczak (zlokalizowany w obrębie stawu).

Leczenie:
Ostateczne leczenie zmienionej chorobowo kaletki jest uzależnione od postawionej diagnozy i przebiegu schorzenia. W zasadzie możemy je podzielić na leczenie aseptycznego zapalenia kaletek oraz na leczenie bakteryjnego zapalenia kaletek.

  • aseptyczne zapalenie kaletki:

    • odciążenie i zabezpieczenie chorego stawu (specjalne usztywniacze i ochraniacze);

    • leki przeciwgorączkowe (jeśli schorzeniu towarzyszy podwyższona temperatura ciała);

    • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (niesteroidowe lub sterydowe środki przeciwzapalne i przeciwbólowe), stosowane doustnie (tabletki), miejscowo (maści, kremy) lub poprzez wstrzyknięcie podane bezpośrednio do miejsca zmian;

    • osłonowo leki chroniące przed powstaniem nadżerek żołądkowo-jelitowych (przy doustnym stosowaniu NLPZ lub SLPZ);

    • okłady (przez pierwsze 3 dni od wystąpienia urazu stosuje się okłady zimne, a następnie można zacząć stosować okłady ciepłe);

    • ograniczenie i kontrola ruchu;

    • optymalne warunki życiowe (miękkie posłanie);

    • fizykoterapia;

      • krioterapia;

      • laseroterapia;

      • sonoterapia;

      • hydroterapia;

    • kinezyterapia;

    • suplementacja preparatami wspomagającymi odbudowę chrząstki stawowej i tkanki kostnej;

    • przy aseptycznym (zamkniętym) zapaleniu kaletek maziowych zabiegi chirurgiczne stosowane są bardzo rzadko. Ingerencję chirurgiczną (nakłucie kaletki i aspiracja nagromadzonego płynu lub usunięcie kaletki) należy rozważyć wówczas, gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi pożądanych rezultatów lub zapalenia wielokrotnie nawracają.

      Przy aseptycznym (urazowym-otwartym) zapaleniu kaletek maziowych stosuje się zabiegi chirurgiczno-naprawcze, które polegają na oczyszczeniu, zdezynfekowaniu i prawidłowym zaopatrzeniu wszystkich zdiagnozowanych ran i uszkodzeń.

  • bakteryjne zapalenie kaletki:

    • odciążenie i zabezpieczenie chorego stawu (specjalne usztywniacze i ochraniacze);

    • leki przeciwgorączkowe (jeśli schorzeniu towarzyszy podwyższona temperatura ciała);

    • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (tylko niesterydowe środki przeciwzapalne i przeciwbólowe - NLPZ);

    • osłonowo leki chroniące przed powstaniem nadżerek żołądkowo-jelitowych (przy doustnym stosowaniu NLPZ);

    • antybiotyki;

    • chirurgiczne usunięcie (wyłuszczenie) ropniaka, jeśli zmiana nie jest duża, a kaletka leży podskórnie;

    • zabiegi naprawcze polegające na otwarciu kaletki, oczyszczeniu z wysięku ropnego, przepłukaniu płynem antyseptycznym, zamknięciu powstałej rany szwami i założeniu do czasu wygojenia rany drenów. Miejsce zabiegu zabezpieczane jest też odpowiednim opatrunkiem;

    • suplementacja preparatami wspomagającymi odbudowę chrząstki stawowej i tkanki kostnej;

    • fizykoterapia;

      • laseroterapia;

      • sonoterapia;

      • hydroterapia (po wyeliminowaniu patogenu zakaźnego);

    • kinezyterapia;

    • ograniczenie i kontrola ruchu;

    • optymalne warunki życiowe (miękkie posłanie).

Powikłania:

Nieleczone zapalenie kaletek może prowadzić do:

  • przerostu śródbłonka;

  • zapalenia otaczających kaletkę pochewek ścięgien;

  • zapalenia stawu (rozmiękania chrząstki i degeneracji powierzchni stawowych oraz tworzenia się osteofitów);

  • zwapnienia sąsiednich ścięgien;

  • ropnego zapalenia stawu (przy bakteryjnym zapaleniu kaletki);

  • w skrajnych przypadkach ropnego zapalenia kaletki może dojść do wysiewu bakterii i toksyn do krwioobiegu, co skutkować będzie posocznicą.

Pseudokaletka, czyli wodniak - naśladowca

 

Praktycznie większość właścicieli psów ras dużych i olbrzymich miała do czynienia z pseudokaletkami (wodniakami), które u psów występują głównie w obrębie stawu łokciowego, a dokładnie na wyniosłościach kostnych kości budujących ten staw. Spora grupa osób mylnie szereguje zapalenie kaletek i pseudokaletek, jako jedno i to samo schorzenie. Należy jednak wyjaśnić, że mimo dość zbliżonego przebiegu, przyczyn i objawów są to całkowicie dwa różne schorzenia. Zapalenie kaletek maziowych dotyczy anatomicznych struktur, które są obecne już od momentu narodzenia szczenięcia i zlokalizowane są w obrębie mięśni, pochewek i kości, zaś pseudokaletki (hydroma) powstają tylko i wyłącznie na skutek doznanych urazów i lokalizują się nad wyniosłościami kostnymi tuż pod skórą.

 

Wyniosłości kostne pokryte są tkankami miękkimi, do których zaliczyć można skórę, luźną tkankę  łączną, tłuszcz, powięź głęboką oraz okostną. W momencie wywierania nacisku na wyniosłości kostne nacisk jest równocześnie wywierany na wszystkie otaczające je tkanki. Zazwyczaj powtarzające się urazy i stan zapalny mają łagodny przebieg i z biegiem czasu dochodzi do wytworzenia ochronnego zgrubienia skóry w danym miejscu (tzw. modzela). Jednak długo trwający lub silny ucisk może prowadzić do poszerzenia naczyń krwionośnych i obrzęku zapalnego w skórze oraz tkankach podskórnych otaczających daną kość. Jeśli na tym etapie nie zostanie podjęte stosowne leczenie, to w wyniku kolejnych urazów może dojść do rozerwania tkanek miękkich, w skutek czego powstanie otwarta rana w miejscu stałego nacisku. W praktyce jednak zdecydowanie częściej skóra i tkanki okoliczne wytrzymują kolejne urazy, ale w wyniku toczącej się patologii dochodzi do uszkodzenia okolicznych naczyń krwionośnych, a wypływająca z nich krew zaczyna gromadzić się w obrębie różnych struktur tkankowych i w zbiornikach tkanki podskórnej dochodzi do wytworzenia krwiaka. W normalnych warunkach krwiak powinien z czasem ulec wchłonięciu, ale przy powtarzających się urazach zniszczeniu ulegają też okoliczne tkanki i krwiak, nie tylko nie zostaje wchłonięty, ale wokół niego gromadzi się płyn, otaczające go tkanki grubieją, a całość zostaje otorbiona, zamknięta i dochodzi do ukształtowania fałszywej kaletki (wodniaka), która potocznie zwana jest pseudokaletką. Makroskopowo wodniak oddzielony jest od skóry przez luźne tkanki. Ściana wodniaka jest gruba i twarda, składa się z tkanki ziarninowej i znacznych ilości kolagenu. Warstwa wewnętrzna tej ściany składa się z płaskiej warstwy fibroblastów, która do złudzenia przypomina wyglądem warstwę nabłonka. Projekcje tej tkanki skierowane do światła worka utworzone są z gęstej fibryny z okazjonalnymi ogniskami tkanki szklistej. Może się również zdarzyć i tak, że wolne masy gęstej fibryny będą obecne także w płynie wypełniającym worek wodniaka. Wyściółka worka wodniaka pozostaje blada i gładka lub szorstka i nieregularna z wyrostkami przypominającymi wystające kosmki do światła jego worka. Wnętrze worka wodniaka wypełnione jest śluzowatym płynem, który w zależności od ilości czerwonych krwinek może mieć kolor żółty lub czerwony. W konsystencji płyn ten jest rzadszy, niż płyn maziowy i zawiera mniej białka. Reasumując wodniak, to dobrze widoczna, elastyczna, leżąca tuż pod skórą, przesuwalna masa, która może mieć różną wielkość i kształtem przypomina nieco kurze jajko.

 

U psów wodniaki mogą lokalizować się w obrębie różnych stawów (np. łokciowym, nadgarstkowym, skokowym, biodrowym) i nad różnymi wyniosłościami kostnymi (np. guzem piętowym, krętarzem większym, guzem biodrowym, guzem kulszowym, zewnętrzną guzowatością kości potylicznej oraz wyrostkami kolczystymi kręgów międzypiersiowych), jednak zdecydowanie najczęściej są diagnozowane w obrębie stawu łokciowego tworząc wodniaka łokciowego (pseudokaletkę łokciową). Warto również nadmienić, że w zależności od miejsc, które w danym momencie zostaną wystawione na uraz, to u jednego zwierzęcia mogą w tym samym czasie pojawić się wodniaki w okolicach różnych stawów (np. łokciowym i skokowym).

 

Pseudokaletki najczęściej występują u psów ras dużych i olbrzymich (notowane również u czarnego teriera rosyjskiego) i chociaż mogą pojawić się w każdym wieku, to zdecydowana większość diagnozowana jest u zwierząt młodych, które nie ukończyły jeszcze drugiego roku życia. Taka zależność wynika przede wszystkim z tego, że psy ras dużych i olbrzymich, w dość krótkim czasie osiągają stosunkowo dużą masę i pokaźne rozmiary, jednak ich ogólny rozwój nadal cechuje się sporą niedojrzałością. W wielu miejscach (m.in. przy wyniosłościach kostnych kości tworzących np. staw łokciowy) ich organizm nie zdążył jeszcze ukształtować ochronnych zgrubień skórnych amortyzujących wszelkie naciski (tzw. modzeli). Miejsca te są szczególnie podatne na różnego rodzaju uszkodzenia i zazwyczaj w nieodpowiednich warunkach bytowych narażone są na różne urazy. Co rozumiemy pod pojęciem nieodpowiednie warunki bytowe? W przypadku pseudokaletek nieodpowiednie warunki bytowe, to przede wszystkim stałe przebywanie psa na bardzo twardych podłożach (np. beton, kostka brukowa albo podłoga wyłożona płytkami terakotowymi). Siłą rzeczy zwierzę wielokrotnie kładąc się i siadając na takim podłożu uderza wrażliwymi miejscami (wyniosłościami kostnymi zlokalizowanymi w obrębie różnych stawów) o to podłoże. W wyniku pojawiających się jednorazowo lub stale przeciążeń i ucisków dochodzi do mikrouszkodzeń w okolicach tych wyniosłości, co predysponuje do wytworzenia pseudokaletek.

 

Podstawowe przyczyny występowania pseudokaletek:

  • jednorazowy mocny uraz (uderzenie w obrębie wyniosłości kostnych kości tworzących staw);

  • urazy stałe o mniejszym natężeniu (liczne i cykliczne uderzenia w obrębie wyniosłości kostnych kości tworzących staw).

Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia pseudokaletek:

  • wielkość (częściej u ras dużych i olbrzymich);

  • wiek:

    • głównie zwierzęta młode poniżej drugiego roku, u których nie zdążyły jeszcze ukształtować się ochronne modzele;

    • u zwierząt starszych głównie w wyniku toczących się chorób tła nerwowo-mięśniowego, w wyniku których dochodzi do osłabienia siły mięśni i zwierzę nie kontroluje sposobu, w jaki leży;

  • waga (częściej u psów ras ciężkich lub zwierząt otyłych);

  • rasa (częściej u ras krótkowłosych);

  • uwarunkowania osobnicze (częściej u osobników o cienkiej skórze ze sporą ilością tłuszczu podskórnego);

  • niektóre schorzenia ortopedyczne, które nie tylko ograniczają aktywność ruchową zwierzęcia, ale ze względu na odczuwany dyskomfort, także wpływają na zmianę postawy, sposobu chodzenia, siedzenia, kładzenia się, czy wstawania;

  • wypadki, kontuzje, zabiegi chirurgiczne, które przez pewien czas w dużym stopniu ograniczają aktywność ruchową zwierzęcia;

  • warunki bytowe, w których przebywa pies (leżenie oraz siedzenie tylko i wyłącznie na bardzo twardym podłożu).

bardzo duża aseptyczna pseudokaletka łokciowa

 

Objawy:

  • dobrze widoczny obrzęk tkanek zlokalizowany w obrębie stawu;

  • w dotyku wyczuwalna jest przesuwająca się i otorbiona elastyczna masa, która umiejscowiona jest tuż pod skórą, zazwyczaj w obrębie wyniosłości kostnych budujących staw;

Diagnoza:

Rozpoznanie schorzenia w zasadzie oparte jest na dwóch podstawowych wykonywanych czynnościach, które zebrane w jedną całość powinny umożliwić postawienie trafnej diagnozy. Pierwszą z nich jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu z właścicielem zwierzęcia i zebranie danych odnośnie rasy, wieku, wagi, kondycji zwierzęcia oraz jego warunków bytowych i przebytych kontuzjach, czy doznanych urazach. W drugim etapie lekarz przejdzie do oceny wyglądu i ruchomości kończyny. Zazwyczaj w badaniu stwierdzany jest obrzęk tkanek miękkich zlokalizowanych w obrębie stawu. W badaniu palpacyjnym wyczuć można różnej wielkości, otorbioną i elastyczną masę, która daje się przesuwać. Poza obrzękiem, który jest dość mało estetyczny wizualnie, nie stwierdza się żadnych uszkodzeń, reakcji bólowych, podwyższenia ciepłoty ciała, a zwierzę normalnie obarcza i chodzi na kończynie, na której zlokalizowana jest zmiana. W większości przypadków wodniaki umiejscawiają się nad wyniosłościami kostnymi budującymi staw łokciowy i mogą występować na jednej lub obydwu kończynach równocześnie. Znacznie rzadziej wodniaki diagnozowane są w obrębie stawu biodrowego czy skokowego. W sytuacjach wątpliwych lekarz może zdecydować się na wykonanie pełnego badania płynu (zazwyczaj jest on sterylny, klarowny, żółty lub czerwony) pobranego ze zdiagnozowanej zmiany. Badanie to pozwoli ocenić właściwości fizyczne i biochemiczne płynu, a także potwierdzi lub wykluczy ewentualną infekcję różnymi patogenami. Pomocniczo mogą być też wykonane zdjęcia RTG okolic zmian w celu oceny stanu struktur kostnych sąsiadujących ze zmianą.

 

Różnicowanie:

W przypadku dolegliwości związanych z kończynami, które manifestują się kulawizną kończyn i obrzękiem okolic stawowych lekarz musi wziąć pod uwagę różne schorzenia, których symptomy są podobne do tych towarzyszących wodniakowi tj.

  • zapalenie kaletki anatomicznej znajdującej się w sąsiedztwie stawu;

  • zapalenia, urazy, zerwania, naderwania, mięśni, ścięgien, pochewek ścięgien i więzadeł znajdujących się w obrębie stawu;

  • zapalenie, zwichnięcie stawu;

  • urazy kości i/lub chrząstki wchodzących w skład stawu;

  • urazy tkanek miękkich okalających staw;

  • nowotwory skórne (zlokalizowane w obrębie stawu);

  • nowotwór błony maziowej;

  • otorbione ciało obce (umiejscowione w obrębie stawu);

  • ropień (zlokalizowany w obrębie stawu);

  • ziarniak (zlokalizowany w obrębie stawu);

  • tłuszczak (zlokalizowany w obrębie stawu).

Powikłania:

Nieleczone wodniaki powiększają swoje rozmiary, a w wyniku dalszych patologii może dojść do:

  • pękania skóry otaczającej wodniaka;

  • zakażenia bakteryjnego wodniaka i okolicznych struktur np. mięśni, stawu, skóry;

  • owrzodzenia skóry otaczającej wodniaka;

  • wytworzenia ropnia i przetoki na skórze otaczającej wodniaka.

W przypadku infekcji bakteryjnej pseudokaletka i jej okolice stają się bolesne. Uszkodzona skóra, podobnie, jak sącząca się z niej zawartość widoczne są gołym okiem. Przy bakteryjnym zakażeniu zmienione chorobowo miejsce może także miejscowo wykazywać podwyższoną ciepłotę ciała. Pies nie chcąc urażać chorej kończyny może zacząć ją nienaturalnie stawiać (w celu zminimalizowania ucisku na chore tkanki), a w ruchu będzie kulał. Dodatkowo u psa może pojawić się gorączka, zmiana nastroju (rozdrażnienie, posmutnienie).

 

Leczenie:

Podobnie, jak w przypadku leczenia zapalenia kaletek anatomicznych, leczenie pseudokaletek uzależnione jest od postawionej diagnozy i towarzyszących schorzeniu zmian. Bardzo ważne jest, aby odpowiednie leczenie podjąć zaraz po wykryciu wodniaka, kiedy zazwyczaj pseudokaletka jest jeszcze mała i nie towarzyszą jej żadne powikłania. Postępowanie terapeutyczne możemy podzielić na:

  • leczenie nieskomplikowanych (aseptycznych) pseudokaletek:

    • zmiana posłania na posłanie ortopedyczne (najlepiej specjalne ortopedyczne pianki typu "memory foam");

    • bandażowanie i opatrunki z miękką i grubą wyściółką, które zminimalizują wstrząsy i ucisk przy każdym kolejnym kładzeniu się psa (zrobione samodzielnie lub gotowe, specjalne usztywniacze i ochraniacze np. na łokcie);

    • żele i maści do stosowania miejscowego, które przyspieszą proces obkurczania się pseudokaletki;

    • bezpośrednie podanie (wstrzyknięcie) leków (zazwyczaj sterydowych) do wnętrza pseudokaletki czasami jest stosowane przy dużych zmianach w celu szybkiego zmniejszenia obrzęku. Terapia sterydami obarczona jest jednak wieloma skutkami ubocznymi, stąd też ich stosowanie powinno być bardzo starannie przemyślane;

    • aspiracja zawartości torebki pseudokaletki zazwyczaj przynosi słabe efekty i nie jest obecnie polecana, ponieważ może dodatkowo stać się źródłem zakażenia pseudokaletki, co znacznie skomplikuje proces leczenia;

  • leczenie pseudokaletek z infekcją bakteryjną:

    • zmiana posłania na posłanie ortopedyczne (najlepiej specjalne ortopedyczne pianki typu "memory foam");

    • terapia odpowiednio dobranym antybiotykiem w celu zniwelowania zakażenia;

    • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (w przypadku zakażenia bakteriami tylko leki z grupy NLPZ);

    • osłonowo leki chroniące przed powstaniem nadżerek żołądkowo-jelitowych (przy doustnym stosowaniu NLPZ);

    • zainfekowana pseudokaleta wymaga chirurgicznego otwarcia, podczas którego jej wnętrze jest oczyszczane i przepłukiwane płynem antyseptycznym. W tak opracowanej pseudokaletce umieszczane są dreny odpowiedzialne za odprowadzenie gromadzącego się jeszcze przez jakiś czas (do momentu zwłóknienia tkanki ziarninowej i łącznej) płynu na zewnątrz. Czas utrzymywania drenażu wynosi od 1 do 3 tygodni. Zdrenażowana pseudokaletka jest bandażowana, a opatrunki powinny być zmieniane codziennie, aż do momentu wyjęcia drenów. Przeciwwskazaniem do założenia drenów jest owrzodzenie skóry otaczającej pseudokaletkę;

  • leczenie pseudokaletek z powstałym ropniem lub owrzodzeniem skóry:

    • zmiana posłania na posłanie ortopedyczne (najlepiej specjalne ortopedyczne pianki typu "memory fomam");

    • terapia odpowiednio dobranym antybiotykiem w celu zniwelowania zakażenia;

    • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (w przypadku zakażenia bakteriami tylko leki z grupy NLPZ);

    • osłonowo leki chroniące przed powstaniem nadżerek żołądkowo-jelitowych (przy doustnym stosowaniu NLPZ);

    • konsekwencją zakażenia bakteryjnego, które nie będzie leczone prawidłowo lub zostanie zdiagnozowane w zaawansowanym stadium infekcji może być duży obrzęk pseudokaletki zawierającej treść ropną. W takich sytuacjach zazwyczaj tworzy się niezwykle bolesny ropień. W wyniku proliferacyjnej działalności bakterii w okolicznych tkankach postępuje proces zapalno-martwiczy, który najczęściej prowadzi do powstania przetoki lub wrzodziejących i otwartych ran. Leczenie takich zmian jest długotrwałe, często oprócz odpowiednio dobranych antybiotyków i oczyszczenia ran musi być przeprowadzony zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu pseudokaletki i zmienionych martwiczo tkanek sąsiednich. Należy jednak zaznaczyć, że mimo prostoty wykonania tego zabiegu, przy rozległych ranach może być konieczne zastosowanie przeszczepów skóry lub lekarz może zdecydować o długotrwałym gojeniu rany poprzez ziarninowanie. Szczególnych problemów przysparza właśnie proces gojenia rany, ponieważ wszelkie zabiegi przeprowadzane są w dość newralgicznym miejscu, które podlega ciągłym zmianom położenia i różnym naciskom. Istnieje więc ryzyko rozejścia się szwów, wtórnego zakażenia, owrzodzenia, a nawet nawrotu pseudokaletki. Operowane miejsce będzie wymagało częstych zmian opatrunków i utrzymywania ich, przez co najmniej 4 tygodnie. Aby zapobiec uszkodzeniom lekarz może zdecydować o czasowym usztywnieniu kończyny specjalną szyną. Właściciel zwierzęcia będzie musiał wykazać się w tym czasie dużą dyscypliną, ponieważ operowane miejsce musi być bezwzględnie utrzymane w czystości. Ponadto należy zadbać o to, by ruch zwierzęcia był ograniczony i odbywał się pod pełną kontrolą właściciela;

    • fizykoterapia;

      • ozonoterapia (w przypadku wystąpienia długo gojących się ran, często opornych na leczenie antybiotykami);

      • laseroterapia;

      • sonoterapia;

      • hydroterapia (po wyeliminowaniu patogenu zakaźnego i na 2-3 tygodnie po zabiegu);

Rokowanie:

Jest dość dobre o ile właściciel postara się wyeliminować czynniki ryzyka, które sprzyjają powstawaniu pseudokaletek. Odpowiednio zabezpieczona, nieduża i aseptyczna pseudokaletka powinna się z czasem sama wchłonąć (ok. 2 do 4 tygodni). Należy jednak pamiętać, że w wyniku wystąpienia ponownego urazu w tym samym miejscu może się ona odnawiać. Przy dużych i aseptycznych pseudokaletkach istnieje minimalna szansa (proces długotrwały), że wchłoną się one samoistnie. W przypadku zainfekowanych pseudokletek rokowanie zależy od rozmiaru zmian i przebiegu schorzenia. Wrzodziejące i ropiejące pseudokaletki wymagają wieloetapowego leczenia, w tym oprócz długoterminowej antybiotykoterapii, konieczne może być przeprowadzenie jednego lub kilku zabiegów operacyjnych.

 

Profilaktyka: anatomiczne kaletki maziowe i pseudokaletki

Każdemu doskonale znana jest zasada: "lepiej zapobiegać, niż leczyć". Dlatego też warto dołożyć wszelkich starań, aby zminimalizować możliwość wystąpienia zapalenia kaletki maziowej lub pseudokaletki, tym bardziej, że zarówno jedne, jak i drugie stanowią realny problem dla samego psa, jak i jego właściciela. Czy na te "wodne poduszki amortyzacyjne" jest jakaś profilaktyczna rada? Teoretycznie jedynym znanym sposobem zapobiegania zapaleniu kaletek i powstawaniu pseudokaletek jest zapewnienie psu prawidłowego środowiska życia. I chociaż wielokrotnie trudno jest to wprowadzić w życie, to warto od samego początku uczyć szczenię kładzenia się i odpoczywania na odpowiednio dobranym posłaniu, a jeśli ma do dyspozycji ogród, to nie na betonowych płytach, tylko na miękkich nawierzchniach (np. trawa) lub zewnętrznej leżance.

 

specjalnie skonstruowane obustronne nałokietniki ochronne, które amortyzują uderzenia i niwelują możliwość doznania urazu w obrębie stawu łokciowego. Doskonale sprawdzają się, jako ochraniacze w przypadku wystąpienia pseudokaletek oraz mogą być stosowane profilaktycznie u młodych zwierząt ras dużych i olbrzymich, które sporo czasu spędzają na twardych podłożach.
posłanie ortopedyczne, które z założenia niweluje punktowe naciski.  Zazwyczaj wykonane jest ze specjalnej pianki z funkcją pamięci kształtu ciała (memory foam). Pianka idealnie dopasowuje się do kształtu ciała wówczas, gdy pies przebywa na posłaniu, odciążając stawy i kręgosłup. Jeżeli pies nie leży na materacu, pianka wraca do pierwotnego kształtu. specjalnie skonstruowana zewnętrzna leżanka, idealna dla psów ras dużych i olbrzymich, które spędzają sporo czasu na zewnątrz, gdzie dominuje twarde podłoże.
 

W ramach szeroko pojętej profilaktyki warto również wprowadzić (po konsultacji z lekarzem weterynarii) preparaty o właściwościach wzmacniających i ochronnych, które wspomogą rozwój układu ruchu młodego zwierzęcia. Dość szeroki wybór różnych preparatów został omówiony m.in. w artykułach poświęconych dysplazji stawu biodrowego i łokciowego.

 

Materiał opracowała Redakcja Świata Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz:

- Diagnostyka radiologiczna w weterynarii, D.E. Thrall, wyd. I polskie, red. S. Koper, rok wydania: 2010;

- Chirurgia małych zwierząt. Tom 1,2,3, T.W. Fossum, wyd. I polskie, red. K. Ratajczak, rok wydania: 2009

- Metody badania i leczenia psów i kotów, Shrey, wyd. Medpharm;

- Textbook of Small Animal Orthopaedics, Ch.D. Newton, D.M. Nunamarker, publikacja J.B. Lippincott Company 1985.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768