O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Budowa narządów rozrodczych psa i suki

 

UKŁAD ROZRODCZY PSA

Męskie gamety (plemniki) powstają w gonadach męskich - jądrach. U dojrzałych samców narządy rozrodcze stanowią parzyste jądra i parzyste drogi wyprowadzające, złożone z najądrzy i nasieniowodów oraz narząd kopulacyjny.

Układ rozrodczy psa *

Źródło: "Rozród psów i odchów szczeniąt" Anna Nalazek, HANA-PRESS 1999


Jądra (testes), gonady męskie, znajdują się w worku mosznowym (scrotum) umieszczonym pomiędzy udami, pod odbytem. Zawieszone są na powrózku nasiennym, który składa się z nasieniowodu, naczyń krwionośnych i splotów nerwowych. Jądra podzielone są na liczne płaciki, utworzone przez kanaliki nasienne kręte, które łącząc się ze sobą tworzą siec zwaną siecią jądra. W kanalikach krętych powstają plemniki (zachodzi tu spermatogeneza. składająca się z pięciu stadiów), a kanaliki proste stanowią odcinek dróg odprowadzających nasienie. Do jądra przylega najądrze, z którego odchodzą przewody odprowadzające. (Bielanska-Osuchowska. 1993) W okresie płodowym jądra znajdują się w jamie brzusznej. W trakcie rozwoju jądra pod wpływem testosteronu odbywają wędrówkę nazywaną zstępowaniem jąder z jamy brzusznej przez kanał pachwinowy do worka mosznowego. Przeważnie zstępowanie jąder odbywa się przed urodzeniem, lecz u części psów może nastąpić tuz po urodzeniu. Zatrzymanie się jądra w czasie wędrówki w jamie brzusznej lub pachwinowej określa się jako wnętrostwo (brzuszne, pachwinowe). (Ściesiński. 1988) Jądra oprócz tego, że wchodzą w skład układu rozrodczego pełnią również funkcję gruczołu dokrewnego, którego hormony regulują czynność jądra oraz innych narządów rodnych.
Plemnik składa się z główki, szyjki, wstawki i witki, dzięki której się porusza. Wielkość plemnika waha się w granicach 50 - 80 mikronów (Ściesiński, 1988). Najważniejszą częścią składową plemnika pod względem genetycznym jest główka, w której znajdują się nukleoproteidy i cechy dziedziczne. Wić plemnika umożliwia mu dotarcie do początkowej części jajowodu, gdzie przebywa komórka jajowa tuż po owulacji. Plemnik taki porusza się z szybkością 2-4 mm/min. Transport plemników znajdujących się już w narządzie rodnym suki, wspomagany jest również skurczami mięśniowymi macicy w kierunku jajowodu. Gonady męskie charakteryzują się tym, że jego komórki śródmiąższowe produkują hormony płciowe, z których najważniejszą rolę pełni testosteron. Od niego zależy rozwój pierwotnych i wtórnych cech płciowych. Jest odpowiedzialny także za produkcję plemników, przemianę białka, przemianę wapmowo-fosforową, a także odpowiedzialny jest za popęd płciowy. Drogi wyprowadzające każdego jądra tworzą najądrze i nasieniowód. (Pilarski. Koźniewski. 1988)
Najądrze (epididymis), kolejna składowa układu rozrodczego psa, zbudowane jest z licznych kanalików i spełnia funkcję magazynu, w którym plemniki bez ruchu przebywają około trzech miesięcy. Przewód najądrza przechodzi w nasieniowód: jest to tak zwane bezpośrednie przedłużenie najądrza.
Nasieniowód (ductus deferens) służy do szybkiego przesuwania nasienia do cewki moczowej. Jest długim przewodem, który z moszny przechodzi do jamy brzusznej. Obydwa nasieniowody uchodzą do wspólnej cewki moczowej, tzw. wtórnej zatoki moczowo-płciowej (urethra, sinus urogenitalis). (Bielańska-Osuchowska. 1993).
W dolnej części nasieniowodu dołączają się do jego gruczoł dodatkowy. Nieparzysty, bardzo silnie rozwinięty, okrywa on na kształt mankietu szyjkę pęcherza moczowego i początkowy odcinek przewodu moczowo-płciowego, do którego otwierają się liczne przewody wyprowadzające gruczołu, gruczoł krokowy, tzw. prostata lub stercz. Tworzy on dwa wyraźne płaty. Jego wydzielina stanowi płynną część nasienia, które zawiera substancje odżywcze dla plemników oraz liczne substancje o właściwościach hormonalnych. Wzbudza ruchliwość plemników i tym samym wzmaga możliwość zapłodnienia. Czynność gruczołu krokowego również jest sterowana poprzez testosteron wytwarzany przez jądra. (Pilarski i Koźniewski. 1988)
Prącie (penis) jest cylindrycznym narządem kopulacyjnym służącym do wprowadzania nasienia do narządu rodnego suki oraz do wydalania moczu. Znajduje się ono w worku napletkowym, który jest dość długi o wąskim ujściu. U psa prącie ma bardzo długą żołądź. Prącie podzielone jest na: część tylną, trzon, część przednią, którą stanowi żołądź prącia. W żołędzi można wyróżnić część długą i opuszkę.
Charakterystyczna jest u psa kość prąciowa (os penis), która znajduje się w przedniej części prącia i ma długość około 10 cm. U psa ustępuje specjalny mięsień, który przy skurczu zaciska światło żyt odprowadzających krew z ciał jamistych żołędzi. Wówczas opuszka silnie nabrzmiewa i po skończonym akcie kopulacji umożliwia szybkie wycofanie prącia z pochwy samicy. Skutkiem tego jest „sczepienie” partnerów trwające przez kilkanaście minut, a nawet dłużej. (Ściesiński. 1988)
Wzwód prącia (erekcja) następuje wskutek wypełnienia krwią ciał jamistych i ciała gąbczastego. Wynikiem tego jest znaczne powiększenie i usztywnienie prącia umożliwiające wprowadzenie do pochwy i dokonanie aktu płciowego. (Ściesinski. 1988)
Cewka moczowa jest wspólnym przewodem wyprowadzającym mocz i nasienie. Częste krycia w krótkich odstępach czasu prowadzą do szybkiego wyczerpania się zapasu plemników w najądrzu. Aby najądrze ponownie się wypełniło, potrzeba około trzech dni. Jakościowo najlepsze nasienie jest u psów kryjących cc trzy dni. Kiedy pies nie kryje przez 5 miesięcy, to dwa pierwsze ejakulaty odbiegają od fizycznej normy, lecz zmiany są nieznaczne i nie wpływają na zdolność zapładniającą nasienia. Trzeci ejakulat jest zbliżony do normy fizjologicznej. U psa ejakulacja trwa 5-9 sekund. Wydzielona w tym czasie pierwsza frakcja jest klarowna, w następnej fazie ejakulacji dostarczane jest gęste nasienie. Czas trwania drugiej fazy waha się 5 -300 sekund. Najdłużej trwa trzecia faza od 60 sekund do 20 minut i dłużej. W tym czasie wydalana jest wodnista ciecz (decyduje ona o objętości ejakulatu).
Kiedy dojdzie do akcji kopulacji, który trwa do kilkunastu minut, następuje szczepienie partnerów, zwróconych do siebie tyłem lub bokiem, spowodowane obrzmieniem opuszki żołędzi prącia. Obrzmienie to ustępuje po pewnym czasie (kilka, kilkanaście minut), zjawisko to utrudnia wypływanie po kopulacji nasienia na zewnątrz. (Sciesiński. 1988)

UKŁAD ROZRODCZY SUKI
Układ rozrodczy suki składa się z dwóch jajników. Jajowodów, macicy, pochwy oraz sromu. Znajduje się on częściowo w jamie brzusznej (jajniki, jajowody, rogi macicy i część trzonu macicy), a częściowo w jamie miedniczej (pozostałe części składowe układu rozrodczego). (Ściesiński. 1988) Jajnik jest gruczołem płciowym parzystym, zbudowanym z dwóch warstw: korowej, która leży powierzchniowo i rdzennej, leżącej wewnątrz. Warstwę rdzenną jajnika stanowią naczynia krwionośne, naczynia limfatyczne i nerwy. Warstwa korowa spełnia rolę funkcyjną jajnika (powstanie komórki jajowej) . Komórki jajowe powstają w tzw. pęcherzykach Graffa (wydzielają one hormony estrogenny), które pękają pod wpływem FSH podczas rui, wytwarzanego przez przedni płat przysadki mózgowej. Proces wydostania się komórek jajowych nazywa się jajeczkowaniem lub owulacją. Jajniki spełniają rolę gruczołu wewnątrzwydzielniczego produkując hormony regulujące proces cyklu płciowego. Umieszczone są w okolicy lędźwiowej koło przednich części rogów macicy. (Ewy. 1980) Jajowód (tuba uterina) składa się z lejka jajowodu (infundibulum), bańki (ampulla) i cieśni jajowodu (isthmus), która ma ujście do rogu macicy. Lejek jajowodu zakończony jest strzępkami (fimbriae), które po pęknięciu pęcherzyka Graffa wychwytują komórkę jajową. Ściana jajowodu składa się z trzech warstw: błony śluzowej, błony mięśniowej i błony surowiczej. Na zewnątrz jajowód pokryty jest błoną surowiczą. W jajowodzie następuje przesunięcie się komórki jajowej i jej zapłodnienie lub resorpcja. Czas przejścia komórki przez jajowód wynosi 8-10 dni. (Bielańska-Osuchowska, 1993)

Układ rozrodczy suki *
Źródło: "Rozród psów i odchów szczeniąt" Anna Nalazek, HANA-PRESS 1999


Macica (uterus) jest to komora, w której następuje rozwój zarodkowy. U suk macica składa się z dwóch rogów, trzonu i szyjki macicy. Jest to macica dwurożna przedzielona. Przypomina ona kształtem literę Y. Trzon jest prosty, podobnie jak rozchodzące się na boki i ku przodowi rogi, które czterokrotnie przewyższają długość trzonu. (Pilarski i Koźniewski. 1988) Na przekroju poprzecznym macica zbudowana jest z trzech warstw. Pierwsza z nich to błona śluzowa — jej zadaniem jest utrzymanie łączności między matką a płodem. Posiada liczne gruczoły maciczne, które w okresie przygotowania się macicy do przyjęcia płodu silnie rozrasta się. Gdy nie dochodzi do zapłodnienia, następuje rozpad zmienionej śluzówki, która powraca w stan spoczynku.
Drugą warstwę stanowi mięśniówka, zbudowana z silnych włókien mięśniowych. Po zapłodnieniu w okresie ciąży włókna komórek mięśniowych zwiększają kilkunastokrotnie swoją długość , nie ulegając zgrubieniu.
Trzecią warstwę stanowi otrzewna, która otacza całą macicę.
Szyjka macicy ma długość około 3-4 cm i charakteryzuje się specyficzną budową. Składa się ona z silnie rozbudowanej warstwy mięśniowej, zawiera dwa otwory zwane ujściami: ujście maciczne i ujście pochwowe. Jest ona barierą przeciwbakteryjną, a w przypadku zapłodnienia zapobiega ronieniu. Otwiera się tylko podczas rui, dzięki czemu plemniki mogą dojść do komórki jajowej. Pochwa (vagina) jest odcinkiem dróg rodnych otwierających się na zewnątrz, składa się z pochwy właściwej i przedsionka pochwy. Na granicy tych dwóch części znajduje się ujście cewki moczowej. Pochwa wraz ze sromem stanowi żeński narząd kopulacyjny. (Bielańska-Osuchowska, 1993). Srom składa się z warg sromowych pokrytych skórą wraz z włoskami czuciowymi oraz widocznej po rozchyleniu warg sromowych łechtaczki.
 

Dr Kazimierz Ściesiński

przedruk artykułu  - ROZRÓD PSA CZ. I , Dwumiesięcznik PIES, Nr 3(269) 1998, s.12-14

* artykuł został wzbogacony przez redakcję Świata Czarnego Teriera rysunkami układów rozrodczych psa i suki pochodzącymi z  "Rozród psów i odchów szczeniąt" Anna Nalazek, HANA-PRESS 1999

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768